I SA/Wa 1944/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania J. P., decyzją z [...] września 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2017 r. nr [...] odmawiającą J. P., K. W. oraz B. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. S. nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości K., w powiecie [..]., w dawnym województwie [...] obecnie [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Podaniem z [...] lipca 1991 r. J.P. zwrócił się do Kierownika Urzędu Rejonowego w W. o odszkodowanie za mienie pozostawione przez Z.P.na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości K., w powiecie [...], w dawnym województwie [...]. W podaniu J. P. wskazał, że występuje w imieniu matki Z.P.. Do podania J. P. dołączył orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nr [...] z [...] maja 1946 r., w którym wskazano, że Z. P. pozostawiła w miejscowości K. dom mieszkalny, drewniany, składający się z czterech izb o ogólnej pow. [...]m2, na placu własnym o pow. [...] m2. Postanowieniem nr [...] z [...] grudnia 2008 r. Prezydent W. przekazał sprawę zgodnie z właściwością Wojewodzie [...]. [....] grudnia 2008 r. J. P. złożył Wojewodzie [...] wniosek o wydanie decyzji w sprawie rekompensaty za mienie [....]. We wniosku J. P. wskazał, że domaga się rekompensaty za nieruchomości pozostawione w miejscowości K. przez Z. P.. Jednocześnie oświadczył, że Z. P. była obywatelem polskim i na 1 września 1939 r. mieszkała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pismem z [...] lipca 2009 r. Wojewoda [...] zwrócił się do J. P. o uzupełnienie wniosku o dowody wskazane w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania pisma. Pismem z [...] grudnia 2011 r. Wojewoda [...] zwrócił się do Archiwum Państwowego w O. oraz do Urzędu Miasta L. z pytaniem, czy we wskazanych urzędach znajdują się dokumenty potwierdzające fakt realizacji uprawnień za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez Z. P. W odpowiedzi dyrektor Archiwum Państwowego w [...] pismem z [...] stycznia 2012 r., przekazał Wojewodzie [...] uwierzytelnione kopie: 1) orzeczenia PUR nr [...] z [...] maja 1946 r. zawierającego: opis mienia pozostawionego przez Z.P. w miejscowości K., podanie do PUR, protokoły przesłuchań świadków; 2) orzeczenie PUR nr [...] z [...] stycznia 1947 r. zawierające: opis mienia pozostawionego przez B. S. w miejscowości K., podanie do PUR, protokoły przesłuchań świadków. Pismem z [...] grudnia 2011 r. Urząd Miejski w [...] wskazał, ze nie posiada jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt nabycia na terenie [...] nieruchomości za mienie pozostawione przez Panią Z. P.na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem nr [...] z [...] grudnia 2011 r. Wojewoda [...] zawiesił z urzędu postępowanie. Pismem z [...] lutego 2015 r. Wojewoda [...] zwrócił się do J. P. o przekazanie dokumentów, z których będzie wynikało następstwo prawne po zmarłej Z. P. Pismem z [...] kwietnia 2015 r. Wojewoda [...] zwrócił się do Archiwum [...][...] w W.o odnalezienie i przekazanie dokumentów dotyczących repatriacji Z. P. oraz pozostawionego przez nią mienia na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W odpowiedzi Archiwum [...][...] w W. pismem z [...] maja 2015 r. poinformowało, że nie odnaleziono dokumentów dotyczących Z. P Pismem z [...] czerwca 2015 r. Wojewoda [...] zwrócił się do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w [...] o pomoc w uzyskaniu dokumentów dotyczących repatriacji Z. P. oraz pozostawionego przez nią mienia na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pismem z [...] stycznia 2016 r. J.P. przekazał Wojewodzie [...] postanowienie z [...] listopada 2015 r. sygn. akt [...] Sądu Rejonowego [...] stwierdzające, że spadek po Z. P. na podstawie ustawy nabył syn J. P. w całości. Pismem z [...] maja 2016 r. J. P. oświadczył, że ani on, ani jego rodzice lub dziadkowie nie zrealizowali prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem z [...] czerwca 2016 r. nr [...] Wojewoda [...] podjął zawieszone postępowanie. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, że J. P. posiada prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z.P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości K., w skład których wchodził plac o pow. [...] m2, dom mieszkalny, drewniany, składający się z czterech izb o ogólnej pow. [...] m2. Decyzją z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, że J. P. posiada prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości K., powiat S. W., województwo w. Pismem z [...] lutego 2017 r. J. P. przekazał do Wojewody [...] postanowienie z [...] grudnia 2016 r. Sądu Rejonowego [...], sygn. akt [...] stwierdzające, że spadek po B. S. na podstawie ustawy nabyli: córka J. K., córka Z.P., syn I. W. po 1/3 części każde z nich. Wnioskiem z [...] lipca 2017 r. J. P. zwrócił się do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. S. nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości K.. Decyzją nr [...] z [...] lipca 2017 r. Wojewoda [...] odmówił J. P., K. W. oraz B. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. S. nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jako powód wydania decyzji negatywnej Wojewoda [...] wskazał złożenie wniosku po 31 grudnia 2008 r. Od powyższej decyzji J. P. odwołał się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. W odwołaniu wskazał, że [...] lipca 1991 r. wystąpił z wnioskiem do Urzędu Rejonowego za majątek K., powiat [...], woj. [...], który to majątek pozostawiała jego matka Z.P.i babcia B.S. Ponadto wyjaśnił, że do powyższego wniosku dołączył tylko dokumenty dotyczące matki Z.P, ponieważ w chwili złożenia wniosku nie miał postanowienia spadkowego po babci B. S. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] września 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2017 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później, niż do 31 grudnia 2008 r. Termin przewidziany w art. 5 ust. 1 ustawy ma charakter terminu prawa materialnego o charakterze prekluzyjnym. Zachowanie tego terminu stanowi dodatkową przesłankę, od której ustawodawca uzależnił możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Z kolei uchybienie temu terminowi wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw. Takie terminy mają charakter zawity i nie podlegają przywróceniu. Zgodnie z art. 7 ustawy Wojewoda, po wszczęciu postępowania, dokonuje oceny spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6 ustawy. W przypadku niespełnienia tychże wymogów Wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Minister wskazał, że ostateczną granicę czasową, do której wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogły być skutecznie modyfikowane wyznaczał 31 grudnia 2008 r. Żądania dotyczące przyznania rekompensaty za kolejne nieruchomości, nieujawnione przed wskazaną datą, traktować trzeba jako nowe wnioski zgłoszone po upływie wyznaczonego przez ustawodawcę terminu o charakterze materialnym. Oznacza to, że rekompensata przysługuje tylko za te konkretne nieruchomości, w sprawie których wnioski zostały zgłoszone nie później, niż do 31 grudnia 2008 r. Nie jest więc możliwa modyfikacja i precyzowanie złożonego żądania do momentu wydania decyzji administracyjnej, jak ma to miejsce w innych postępowaniach administracyjnych. Minister ustalił, że w niniejszej sprawie we wniosku z [...] lipca 1991 r. J. P. wskazał, że występuje w imieniu matki Z. P. do Urzędu Rejonowego w W. o odszkodowanie za mienie pozostawione na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości K., w powiecie [...], w dawnym województwie [...]. Do podania J. P. dołączył orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nr [...] z [..] maja 1946 r., w którym wskazano, że Z. P. pozostawiła w miejscowości K. dom mieszkalny, drewniany, składający się z czterech izb o ogólnej pow. [...] m2, na placu własnym o pow. [...] m2. Ponownym wnioskiem z [...] grudnia 2008 r. J. P. zwrócił się z prośbą o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za przedmiotowe nieruchomości. Oznacza to, że powyższe wnioski złożone do 31 grudnia 2008 r. obejmowały wyłącznie potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości wskazane w tych wnioskach, tj. pozostawione przez Z. P.w miejscowości K. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika też, że do 31 grudnia 2008 r. strona dysponowała jakimikolwiek dokumentami dotyczącymi pozostawienia przez B. S. nieruchomości w miejscowości K. Dokumentami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości przez B. S. jest orzeczenie nr [...] z [...] stycznia 1947 r. Państwowego Urzędu Repatriacyjnego wraz z opisem pozostawionego mienia, podaniem i protokołami przesłuchań świadków. Do przedmiotowej sprawy powyższe dokumenty zostały dołączone przez Wojewodę [...] [...] lutego 2012 r. Powyższe dokumenty na wniosek Wojewody [...] z [...] grudnia 2011 r. zostały przekazane przez Archiwum Państwowe w [...] pismem z [...] stycznia 2012 r. Mając powyższe na uwadze Wojewoda [...] słusznie uznał, że wniosek o rekompensatę za nieruchomości pozostawione przez B. S. został złożony dopiero [...] lipca 2017 r., zaś wcześniejsze podania dotyczyły wyłącznie nieruchomości pozostawionych przez Z. P. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że modyfikowanie pierwotnego wniosku - jego rozszerzenie, było możliwe wyłącznie do 31 grudnia 2008 r. Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2017 r. nr [...] J. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się ponownego rozpatrzenia jego sprawy. W uzasadnieniu wskazał, że [...] lipca 1991 r. wystąpił z wnioskiem o rekompensatę za mienie pozostawione w miejscowości K., który pozostawiła jego matka Z. P. i babka B. S., które mieszkały obok siebie. Skarżący podał, że opuścił K. jako chłopiec w 1945 r. z matką i babką. Do wniosku dołączył dokumenty dotyczące tylko matki, ponieważ wówczas nie dysponował postanowieniem spadkowym po B. S. Po zgromadzeniu dokumentów po babce skarżący wystąpił o stwierdzenie nabycia spadku i dlatego dołączył do akt postanowienie spadkowe po matce. Skarżący zaznaczył, że jest starszym człowiekiem, nie zna przepisów prawa, dlatego we wnioskach z 1991 r. i 2008 r. wpisał tylko nazwę nieruchomości pozostawionej, nie dopisywał właścicieli, którzy mieszkali w tej samej miejscowości. Do wniosku dołączył dokumenty, które wówczas posiadał. Skarżący był na etapie gromadzenia dokumentacji po babce dlatego wniosek o rekompensatę po B.S. złożył dopiero [...] lipca 2017 r. jako wniosek rozszerzający pierwotne żądanie. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Poza sporem jest, że wniosek J. P. z [...] lipca 2017 r. złożony Wojewodzie [...] o przyznanie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez babkę B. S. w miejscowości K., powiat [...], woj.[...] został wniesiony po upływie terminu ustawowego, przewidzianego w art. 5 ust. 1 ustawy. Z przepisu tego wynika bowiem, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później, niż do 31 grudnia 2008 r. W takiej sytuacji Wojewoda [...] musiał zastosować się do art. 7 ust. 2 tej ustawy, który - w przypadku niespełnienia wymogu z art. 5 ust. 1 (niezachowania terminu) – zobowiązywał organ do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Gdyby Wojewoda [...] wydał w sprawie decyzję pozytywną dla J. P., mimo złożenia wniosku po terminie, wówczas takie działanie organu mogłoby być potraktowane jako wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa), a wydana decyzja jako nieważna. Rację ma przy tym Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty po terminie skutkuje definitywną utratą prawa do ubiegania się o rekompensatę, a żadne, nawet wyjątkowe, okoliczności, w tym dotyczące sytuacji osobistej strony, nie mogą spowodować przedłużenia tego terminu bądź jego przywrócenia. Wobec tego Sąd uznał, że decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2017 r. nie narusza prawa. Odnosząc się do treści skargi Sąd zwraca uwagę, że postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest wszczynane na wniosek, a nie z urzędu. Wniosek mógł być złożony najpóźniej 31 grudnia 2008 r. Rację ma Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, że wniosek J. P. z [...] lipca 1991 r. dotyczył przyznania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez jego matkę Z. P. w miejscowości K. a opisane w orzeczeniu PUR z [...] maja 1946 r. nr [...]. To mienie zostało wskazane także we wnioskach J. P. z [...] grudnia 2008 r. o ujawnienie w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty i o wydanie decyzji w sprawie rekompensaty za "mienie [...]". Do 31 grudnia 2008 r. J. P., nawet pośrednio, nie wskazywał, że jego babka B. S. także pozostawiła mienie w miejscowości K. i że wobec tego domaga się przyznania rekompensaty także za mienie pozostawione po babce. Sąd zwraca uwagę, że dokumenty dotyczące mienia pozostawionego przez B. S., w szczególności orzeczenie PUR z [...] stycznia 1947 r. nr [...] Wojewoda [...] uzyskał dopiero [...] lutego 2012 r., a więc po ponad 3 latach po upływie terminu z art. 5 ust. 1 ustawy. Prawomocne postanowienie sądu spadku z [...] grudnia 2016 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po B. S. Wojewoda [...] otrzymał [...] lutego 2017 r. Sama sprawa spadkowa została wszczęta w 2016 r., co wynika z sygn. akt [...]. Wniosek J. P. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione w miejscowości K. przez B. S. Wojewoda [...] otrzymał [...] lipca 2017 r., a więc ponad 9 lat po upływie terminu do jego złożenia. Sąd zdaje sobie sprawę, że J. P. jest osobą starszą i nie zna przepisów prawa, jednakże, skoro – jak podał w skardze – opuścił, jako ok. 7-letni chłopiec miejscowość K. w 1945 r. razem z matką (zmarła w 1993 r.) i babką (zmarła 1969 r.), to niewątpliwie mógł pozyskać wiedzę od matki, babki, a później od innych członków rodziny (siostry matki J. K., brata matki I. W.) o pozostawionym przez B. S. mieniu w miejscowości K.. Skarżący miał kilkadziesiąt lat na pozyskanie tej informacji oraz kilkanaście lat na to, aby złożyć, po śmierci matki Z. P., wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione po babce B. S. Jeżeli skarżący nie miał wszystkich dokumentów, aby potwierdzić zasadność takiego wniosku (w szczególności prawomocnego postanowienia sądu spadku o stwierdzeniu nabycia spadku po B. S), mógł zasięgnąć stosownej informacji w Urzędzie Rejonowym w W., a później w [...] Urzędzie Wojewódzkim w zakresie tego, co należy uczynić, aby złożyć wniosek z kompletem dokumentów. W obecnych czasach dostęp do organu jest powszechny, a skarżący zamieszkuje w W., gdzie siedzibę miał Kierownik Urzędu Rejonowego w W. i ma obecnie Wojewoda [...] Sąd nie podziela stanowiska J. P., że podaniem z [...] lipca 2017 r. zmodyfikował on wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z [...] lipca 1991 r. w ten sposób, że rozszerzył swe żądanie o mienie pozostawione przez B. S. w miejscowości K., wskazane w orzeczeniu PUR z [...] stycznia 1947 r. nr [...]. W sprawach, w których postępowanie administracyjne wszczynane jest na wniosek strony i złożenie wniosku nie jest ograniczone terminem strona ma prawo zmodyfikować żądanie wniosku do momentu wydania przez organ decyzji w sprawie. Inaczej jest w sprawach w których termin na złożenie wniosku kończy się w określonej dacie (taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie). Wówczas modyfikacja wniosku jest możliwa do momentu upływu terminu na złożenie wniosku. Jeżeli modyfikacja żądania polegająca na rozszerzeniu zakresu żądania zostanie dokonana po wskazanym terminie ustawowym, wówczas taką modyfikację traktuje się jako nowy wniosek dlatego, że gdyby przyjąć tak, jak tego chciałby skarżący, doszłoby do obejścia prawa - art. 5 ust. 1 ustawy, który wskazuje końcowy, nieprzywracalny termin na złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty za pozostawienie konkretnego mienia. Poza sporem jest natomiast to, że mienie wskazane w orzeczeniu PUR nr [...] jest innym mieniem, niż to wskazane w orzeczeniu PUR nr [...]. Na zakończenie Sąd zwraca uwagę, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości jedynie poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z przepisami prawa. Uwzględnienie skargi jest zatem możliwe tylko wówczas, gdy organowi można zarzucić istotne naruszenie prawa. Wobec tego, że Sąd nie dopatrzył się takiego naruszenia prawa w działaniu Wojewody [...] i Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, dlatego też nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.