I SA/Wa 1968/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Gabriela Nowak Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi K.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. P., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu odwołania K. N. od decyzji Wójta Gminy T. z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] Wójt Gminy T. odmówił umorzenia w całości zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego T. K. jako przedstawicielowi ustawowemu osoby uprawnionej – E. N. W ustawowym terminie K. N. złożył odwołanie, w którym zakwestionował decyzję Wójta Gminy T. Podniósł, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej, finansowej i życiowej, co uniemożliwia mu spłatę istniejącego zadłużenia. Wyjaśnił, iż organ przed wydaniem decyzji nie uwzględnił opinii lekarza biegłego sądowego ustanowionego przy Sądzie Okręgowym w W., z której wynika, że jego stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy w wyuczonym zawodzie (kierowca/monter) oraz innych prac zarobkowych. Po rozpatrzeniu w/w odwołania i zbadaniu całości akt sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wskazało, że podstawą rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.). W myśl art. 27 w/w ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z kolei w myśl art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że K.N. ma 55 lat. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2011 r., nr akt [...] został uznany za niezdolnego do pracy do dnia 30 listopada 2012 r. Ponadto, mocą orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] marca 2010 r., K.N. został zaliczony do [...] stopnia niepełnosprawności na stałe, z możliwością odpowiedniego zatrudnienia na stanowisku przystosowanym. Na dochód wnioskodawcy składa się kwota 444 zł (pochodząca z zasiłku stałego) oraz ok. [...] zł z doraźnie przyznawanych zasiłków celowych. Stałe wydatki prowadzonego gospodarstwa domowego wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Zdaniem organu odwoławczego, mimo iż K. N. leczy się z powodu dolegliwości zdrowotnych, ich charakter i rozmiar całkowicie nie wyklucza podjęcia pracy odpowiadającej jego możliwościom fizycznym i psychicznym. Jak wyjaśnił bowiem "stanowisko przystosowane" (jakim posłużył się Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności udzielając wskazań w orzeczeniu o niepełnosprawności K. N.) oznacza stanowisko pracy, które jest oprzyrządowane i dostosowane do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności. Ponadto, na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 z późn. zm.) zaliczenie do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie wyklucza możliwości zatrudnienia u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadkach przystosowania stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej lub zatrudnienia w formie telepracy. Jak następnie Kolegium wyjaśniło, w chwili rozstrzygania sprawy Powiatowy Urząd Pracy w [...] nie dysponował tego typu ofertami pracy, jednak z wydruku z dnia 15 czerwca 2012 r. ofert pracy wynika, że PUP w [...] zamieścił w dniu 24 maja 2012 r. ofertę pracy na stanowisku [...] w jednej z firm mających siedzibę w G. Jednym z wymogów określonych przez pracodawcę było posiadanie prawa jazdy kat. B, które K. N. posiada. Odnosząc się do zamieszczonego w odwołaniu zarzutu dotyczącego nieuwzględnienia przez organy orzekające w niniejszej sprawie opinii sądowo-lekarskiej biegłego sądowego Kolegium uznało, że organ administracji publicznej nie jest związany opinią biegłego w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej, ani w zakresie określenia konsekwencji prawnych ustalonego stanu faktycznego. W kwestii zaś orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2011 r. uznającego K. N. za całkowicie niezdolnego do pracy do dnia 30 listopada 2012 r. organ stwierdził, że istnieje duże prawdopodobieństwo, iż sytuacja zdrowotna wnioskodawcy po 30 listopada 2012 r. ulegnie poprawie i w efekcie będzie on mógł podjąć zatrudnienie, chociażby na stanowisku przystosowanym dla potrzeb osoby niepełnosprawnej, chociaż – jak dalej dodał – w okolicy miejsca zamieszkania K. N. oferty tego typu pracy nie ukazują się regularnie. W ocenie Kolegium wyżej poczynione rozważania dowodzą temu, że w sprawie nie zaszły przesłanki umożliwiające zastosowanie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zakresie umorzenia należności, co nie wyklucza jednak możliwości złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności lub rozłożenia zaległości na raty. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wniósł K. N., wnosząc o jej uchylenie z uwagi na sytuację rodzinną i zdrowotną, w której się znalazł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik z urzędu K. N. – adw. K. P. przedłożyła odpis orzeczenia lekarskiego orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2012 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu, które nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. Skarżący przychylił się do stanowiska swego pełnomocnika. Oświadczył, że w okresie, za który wniósł o umorzenie należności, miał orzeczony [...] stopień niepełnosprawności. Zdaniem skarżącego, jego zobowiązania alimentacyjne, których nie uiszczał, to kwota o umorzenie której wnioskował. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona pod kątem jej zgodności z prawem, stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), doprowadziła Sąd do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem kwestionowana decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo. Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli Sądu, stała się decyzja wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Jak wynika z art. 27 powołanej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ ten wydaje decyzję w przedmiocie oddania tych kwot po zakończeniu każdego okresu świadczeniowego, bądź też po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Niemniej, w art. 30 cytowanej ustawy prawodawca złagodził częściowo stanowczość tej regulacji poprzez przyznanie organom administracji publicznej prawa do umorzenia w całości lub w części zaległości, odroczenia terminu ich spłaty bądź też rozłożenia ich na raty, jeżeli wniosek w tej mierze złoży dłużnik alimentacyjny, a ponadto przemawia za tym jego sytuacja dochodowa i rodzinna. W tym miejscu należy podkreślić, że decyzja z art. 30 powoływanej ustawy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że ustawodawca przyznaje organom administracji publicznej tylko kompetencję do określonego działania, natomiast nie nakłada na nie obowiązku skorzystania z tego prawa. Taka konstrukcja nie może jednak prowadzić do zupełnej dowolności wydawanych przez organy rozstrzygnięć. Wręcz przeciwnie, na organach administracji publicznej ciąży w takim wypadku obowiązek szczególnej dbałości o zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego oraz rozważanie go z perspektywy zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu strony. Wnioski te powinny z kolei znaleźć swoje odzwierciedlenie w wyczerpującym uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Jedynie w ten sposób organ może się bowiem uchylić od zarzutu dowolności (arbitralności) podjętej przez siebie decyzji. Odnosząc dotychczasowe uwagi do specyfiki niniejszej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że opisane powyżej wymogi nie zostały w pełni zachowane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. oraz Wójt Gminy T. nie rozpatrzyli wyczerpująco zarzutów sformułowanych we wniosku oraz odwołaniu, które zmierzały do wykazania, iż w aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej i przede wszystkim zdrowotnej skarżącego umorzenie zaległości mogłoby okazać się faktycznie zasadne. Sąd nie neguje stanowiska Kolegium, że wieloletnie niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego nie może prowadzić do przerzucenia obowiązku spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na wszystkich podatników, gdyż sprzeciwia się temu interes społeczny, jednak trzeba podkreślić, że art. 30 ust. 2 w/w ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pozwala w ściśle określonych sytuacjach na umorzenie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przesłankami tymi są sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Zdaniem Sądu, część okoliczności niniejszej sprawy spełnia ten wymóg. W aktach znajduje się bowiem dokumentacja medyczna potwierdzająca stan zdrowia skarżącego. Są to: orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia [...] listopada 2011 r., nr akt [...], z którego wynika, że K. N. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy do dnia 30 listopada 2012 r. oraz opinia sądowo-lekarska biegłego sądowego ustanowionego przy Sądzie Okręgowym w W. z dnia [...] lutego 2011 r., w której stwierdzono, że K. N. "w aktualnym stanie zdrowia nie jest w stanie wykonać pracy w wyuczonym i wykonywanym uprzednio zawodzie – [...] i nie może wykonywać innych prac zarobkowych również lekkich, bowiem stan jego zdrowia jest zły i nie rokuje poprawy w przyszłości". Dokumentacja ta wskazuje więc, iż stan zdrowia skarżącego nie miał jedynie przejściowego charakteru, lecz trwale oddziaływuje negatywnie na jego sytuację dochodową, prowadząc do powstania zadłużenia. Nie wydaje się przy tym, by niekorzystny dla skarżącego stan zdrowia miał w bliskiej przyszłości ulec poprawie, umożliwiając mu tym samym spłacenie długu. Powyższe potwierdza chociażby przedłożone na rozprawie orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr akt [...], z którego wynika, że K. N. jest całkowicie niezdolny do pracy do dnia 31 grudnia 2013 r. Tym samym argumentacja organu, że istnieje duże prawdopodobieństwo, iż sytuacja zdrowotna wnioskodawcy ulegnie poprawie i w efekcie będzie on mógł podjąć zatrudnienie, nie ma oparcia w aktach sprawy. Zaznaczenia również wymaga, że niczym nieuzasadnione jest niewzięcie pod uwagę przez organy orzekające orzeczenia lekarza z dnia [...] listopada 2011 r. oraz opinii z dnia [...] lutego 2011 r. Był to bowiem materiał, który w istotny sposób rozstrzygał stan faktyczny sprawy. Ponadto, z dalszych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż obecnie skarżący dysponuje budżetem wynoszącym ok. [...] zł (zasiłek stały i zasiłki celowe). Po odliczeniu wydatków na prowadzone gospodarstwo domowe, tj. kwoty ok. [...] zł, skarżący ma do dyspozycji ok. [...] zł. Okoliczności te, jako mające wpływ na sytuację dochodową, powinny zostać również rozważone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zgodnie z art. 30 ust. 2 powołanej wcześniej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Tak kształtująca się sytuacja skarżącego, w ocenie Sądu, nie rokuje szybkiej poprawy jego warunków finansowych, a spowoduje jedynie zwiększenie odsetek ustawowych od zasądzonych należności. Reasumując, w świetle dotychczasowych uwag, nie powinno ulegać wątpliwości, że materiał dowodowy nie został rozważony w sposób wyczerpujący. Z art. 7 Kpa wynika bowiem, że organy mają obowiązek stać na straży praworządności, podejmując kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego. Uszczegółowieniem tej zasady jest z kolei art. 77 § 1 Kpa, przewidując, że materiał dowodowy powinien być zebrany w sposób wyczerpujący i rozpatrzony jako całość. Według art. 80 Kpa, dopiero na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego można uznać, czy dana okoliczność została w istocie udowodniona. Uchybienie tym obowiązkom stanowi zatem wadę postępowania, która może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym bardziej, że powołane wcześniej przepisy odgrywają dodatkowo szczególną rolę w przedmiotowej sprawie z uwagi na fakt, że decyzja z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma charakter uznaniowy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien zatem wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy, w tym zgodnie z art. 30 ust. 2 cyt. ustawy, ocenić sytuację dochodową i rodzinną K. N. Przy ocenie okoliczności sprawy nie można pominąć faktu, że możliwości zarobkowe skarżącego, będącego osobą całkowicie niezdolną do pracy, są w istotny sposób ograniczone. Jak to było już wcześniej podkreślone, z orzeczeń z dnia [...] listopada 2011 r. i [...] grudnia 2012 r. oraz opinii z dnia [...] lutego 2011 r. można wywieść, że obecna sytuacja materialna i życiowa skarżącego ma cechę trwałości, co powinno być uwzględnione przy ocenie, czy istnieją przesłanki do zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W tej sytuacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy T. ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Rozpoznając ponownie sprawę należy uwzględnić dotychczasowe uwagi Sądu, a w szczególności rozważyć kwestię słusznego interesu skarżącego. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś o wynagrodzeniu adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 19 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).