I SA/Wa 1974/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Iwona Maciejuk Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi C. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego R. R., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako Kpa) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. – dalej jako ustawa zabużańska) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia C. M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. M. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości L., gmina W., powiat [...], województwo [...]. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że E. M. pozostawił w miejscowości L. zabudowę wraz z nieruchomościami gruntowymi o powierzchni [...] ha i po przybyciu w 1946 r. na obecne tereny RP wystąpił o przyznanie prawa własności do gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha w gromadzie [...] w powiecie [...]. Orzeczeniem Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego z dnia [...] czerwca 1947 r. nr [...] na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska nadano E. M. gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami położone w gromadzie [...] w powiecie [...]. Pismem z dnia 15 marca 1952 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. odpowiadając na wniosek E. M. w sprawie zrzeczenia się nadanego gospodarstwa rolnego wskazało, że stał się on na mocy art. 2 i art. 3 Dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych właścicielem dziedzicznym posiadanego gospodarstwa, a następnie pismem z dnia 15 stycznia 1953 r. uwzględniło wniosek w sprawie zrzeczenia się tego gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa, co potwierdzone zostało aktem notarialnym z dnia [...] lutego 1953 r. Wnioskiem z dnia 16 kwietnia 2004 r. C. M. jako następca prawny E. M. wystąpił do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty w związku z pozostawieniem przez jego ojca nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005 r. Wojewoda [...] stwierdził, że C. M. spełnił przesłanki warunkujące przyznanie prawa do rekompensaty i wezwał wnioskodawcę do złożenie operatów szacunkowych określających wartość pozostawionego poza obecnymi granicami RP majątku oraz operatu ustalającego wartość nieruchomości nabytych w ramach realizacji prawa do rekompensaty. W dniu 28 lipca 2006 r. C. M. przedłożył do akt operat szacunkowy określający wartość nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda [...] odmówił C. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty w związku z tym, że nie przedłożył on do akt sprawy operatu szacunkowego określającego wartość nabytego w [...] powiat [...] gospodarstwa rolnego. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. po rozpoznaniu odwołania C. M., utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że Wojewoda [...] rozpoznając ponownie sprawę zastosował się do wskazówek zawartych w decyzji kasacyjnej z dnia [...] stycznia 2013 r. uchylającej poprzednią decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2012 r. i dokonał szczegółowej analizy stanu faktycznego sprawy. Za słuszne organ odwoławczy uznał wnioski wyprowadzone przez Wojewodę [...], iż nadane E. M. nieruchomości w B. stanowią ekwiwalent za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP, co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy dokumenty. Stwierdził jednocześnie, że właściciel nieruchomości pozostawionych zrealizował prawo do rekompensaty nabywając na własność gospodarstwo rolne w B., przy czym skutku tego nie niweczy fakt, że dobrowolnie zrzekł się on na rzecz Skarbu Państwa nadanego mu majątku. Organ odwoławczy powołując treść art. 6 ust. 3 i art. 13 ust. 3 ustawy zabużańskiej za zasadne uznał wezwanie strony przez Wojewodę [...] do przedłożenia operatu szacunkowego określającego wartość nabytego w B. gospodarstwa rolnego. Podzielił tym samum stanowisko, że nieprzedstawienie przez stronę dowodu potwierdzającego wartość nabytej w ramach realizacji prawa do rekompensaty nieruchomości uniemożliwia wyliczenie wysokości rekompensaty, a to z kolei uzasadniało wydanie w sprawie decyzji odmownej. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie C. M. wniósł o zmianę decyzji Ministra Skarbu Państwa oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...], zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zgromadzonego materiału dowodowego przez przyjęcie błędnej i niewłaściwej kwalifikacji oraz interpretacji zebranych dokumentów. W uzasadnieniu skargi podniósł, że jego ojciec nie uzyskał pełnej własności gospodarstwa rolnego w B. zgodnie z art. 18 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz. 279 dalej jako dekret o ustroju rolnym). Zdaniem skarżącego poza aktem nadania tego gospodarstwa nie ma żadnego dokumentu stwierdzającego, iż jego ojciec nadane gospodarstwo otrzymał w zamian za pozostawione poza obecnymi granicami RP nieruchomości jako rekompensatę. Żaden z dekretów powoływanych przez orzekające organy nie zwierał zdaniem skarżącego przepisów o rekompensacie za nieruchomości pozostawione na terenach byłej RP. Poza tym w ocenie skarżącego nadane gospodarstwo zostało odebrane jego ojcu, zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami. W tamtym okresie przeprowadzano kolektywizację na wsiach, a indywidualnych gospodarzy przymuszano do tworzenia spółdzielni rolniczych i przekazywania ziemi w zarząd wspólnoty. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. W ocenie Sądu w stanie faktycznym i prawnym przedstawionym wyżej, do rozstrzygnięcia pozostają dwie kwestie: 1) czy gospodarstwo rolne położone w B. powiat [...], przekazane w posiadanie E. M. protokołem z dnia [...] marca 1947 r. przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, a następnie nadane przez Powiatową Komisję Osadnictwa Ziemskiego aktem nadania nr [...] z dnia [...] czerwca 1947 r. stanowiło ekwiwalent za mienie pozostawione przez niego w miejscowości L., gmina W., powiat [...], województwo [...] i przeszło na własność E. M. oraz 2) czy w przypadku twierdzącej odpowiedzi na zagadnienie pierwsze, brak przedstawienia przez wnioskodawcę potwierdzenia prawa do rekompensaty operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości otrzymanej w ramach rekompensaty, stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Zdaniem Sądu na oba te zagadnienia należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. Okolicznością niesporną w rozpoznawanej sprawie jest, że wnioskiem z dnia 25 lutego 1946 r. E. M. wystąpił do miejscowych władz o przyznanie prawa osiedlenia się w poniemieckim gospodarstwie rolnym położonym w B. o powierzchni [...] ha, uzasadniając wniosek tym, że jest repatriantem i pozostawił na Kresach własne gospodarstwo. Protokołem z dnia [...] marca 1947 r. przekazane zostało wnioskodawcy w posiadanie [...] – hektarowe gospodarstwo położone w B. Poza sporem pozostaje również, że pismem z dnia 7 marca 1947 r. E. M. wystąpił o nadanie mu prawa własności użytkowanego gospodarstwa rolnego. Natomiast z orzeczenia (aktu nadania) Państwowej Komisji Osadnictwa Rolnego w C. z dnia [...] czerwca 1947 r. wynika, ze E. M. nabył gospodarstwo rolne położone w B.. Zatem proces nabycia na własność gospodarstwa w B. obywał się etapami. W pierwszej kolejności uzyskał on zgodę na tymczasowe osiedlenie się w poniemieckim gospodarstwie rolnym, a następnie zgodę na objęcie w posiadanie wymienionego gospodarstwa. Przy czym podzielić należy stanowisko organów, że objęcie w posiadanie nieruchomości w wyniku aktu nadania z dnia [...] czerwca 1947 r. ma kluczowe znaczenie w sprawie. Istotną okolicznością jest również to, że w powołanym akcie nadania za podstawę prawną wskazano art. 14 ust. 1 i art. 18 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. Pierwszy z wymienionych przepisów stanowił, że nabywcami gospodarstw mogą być obywatele polscy, którzy przybyli na Obsza Ziem odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. Drugi natomiast przewidywał, że do osób mających pierwszeństwo w otrzymaniu gospodarstwa rolnego należą również repatrianci. Rację mają zatem organy obu instancji, że E. M. uzyskał akt nadania z dnia [...] czerwca 1947 r. dzięki temu, że był repatriantem. Jakkolwiek w aktach sprawy brak jest dokumentu stwierdzającego wprost, że nabycie gospodarstwa w B. nastąpiło w ramach rekompensaty za mienie pozostawione na Kresach Wschodnich, to w okolicznościach w jakich doszło do nabycia gospodarstwa ([...] ha) zbliżonego powierzchniowo to tego, które zostało opuszczone ([...] ha) nie ma zdaniem Sądu żadnych wątpliwości, że była to rekompensata. Skarżący kwestionując ustalenia organów w tym zakresie nie wyjaśnił, jakie jego zadaniem okoliczności przesądziły o nadaniu jego ojcu gospodarstwa rolnego w B.. Sąd podziela ocenę materiału dowodowego dokonaną przez organy administracji, że gospodarstwo rolne nadane E. M. przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego w [...] z dnia [...] czerwca 1947 r. stanowiło ekwiwalent za mienie pozostawione przez niego w miejscowości L., gmina W., powiat [...], województwo [...], którego wartość podlega, co do zasady, zaliczeniu na poczet ewentualnego prawa do rekompensaty, w trybie art. 13 ust. 3 ustawy zabużańskiej. Należy podzielić również stanowisko organu, iż E. M. na podstawie art. 2 Dekretu z dnia 6 września 1951 roku o ochronie i uregulowaniu własności gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych(DZ.U nr 46, poz. 340 ze zm.) nabył własność nadanego mu orzeczeniem( aktem nadania) z dnia [...] czerwca 1947 roku, nr [...] gospodarstwa rolnego. Faktycznie w myśl art. 31 dekretu o ustroju rolnym przeniesienie prawa własności nadanego gospodarstwa( działki) na nabywcę następuje w drodze orzeczenia, zwanego orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania. Z dokumentacji akt administracyjnych nie wynika, aby zostało wydane takie orzeczenie i dlatego dopiero na podstawie przepisów Dekretu z 6 września 1951 roku poprzednik prawny skarżącego nabył z mocy prawa własność nadanego mu gospodarstwa. Stanowisko skarżącego, iż jego ojciec nigdy nie stał się właścicielem nadanego mu gospodarstwa jest nieprawidłowe. Nadto pozostaje w ewidentnej sprzeczności z treścią aktu notarialnego z dnia [...]lutego 1953 roku, nr rep [...] z którego wynika, że E. M. zrzekł się własności nadanego mu gospodarstwa rolnego. Przechodząc do drugiej kwestii wskazanej na wstępie rozważań Sądu zauważyć należy, że ustawa zabużańska, poczynając od art. 5, reguluje zasady postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, które ma zostać zakończone decyzją wojewody. Postępowanie to wszczynane jest wnioskiem osób ubiegających się o potwierdzenie – art. 5 ust. 1, wśród których są takie, które na podstawie przepisów odrębnych w ramach realizacji prawa nabyły nieruchomości Skarbu Państwa – art. 6 ust. 3. W stosunku do nich tylko są wymagane dodatkowe dowody – sądowe potwierdzenie nabycia i oszacowanie nabytego prawa – art. 6 ust. 3, art. 7 ust. 1 pkt 4, zaś decyzja o potwierdzeniu prawa ma zawierać dodatkowy element, co do zwaloryzowania wartości nabytego prawa. Z systematyki przepisów dotyczących zasad postępowania, tj. art. 5 - 8 wynika, że potwierdzenie decyzją prawa do rekompensaty dotyczy osób, które częściowo zrealizowały te prawa (lub nie miały w ogóle potwierdzonego prawa do rekompensaty do dnia wejścia w życie ustawy), zaś regulacja co do tych, którzy prawa nie zrealizowali (a mają je potwierdzone w oparciu o poprzednie przepisy) jest wyjątkiem, choć znajduje się ramach regulacji tych podmiotów niedotyczących (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23.10.2009 r. I OSK 60/09, LEX nr 571051). Zatem postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty wszczynane jest na wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej, przy czym wniosek ten dotyczy również osób, o których mowa w art. 6 ust. 3 tej ustawy. Musi być on też uzupełniony o operaty szacunkowe określające zarówno wartość nieruchomości pozostawionej, jak i wartość praw już otrzymanych na poczet obecnego prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 1 pkt 3 i 4). Niedołączenie w terminie wyznaczonym przez organ żądanych operatów szacunkowych należy, zdaniem Sądu, traktować jako następcze braki wniosku wszczynającego postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty. I choć wymagania dotyczące wniosku składanego w trybie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej organ ocenia przed wydaniem postanowienia, o jakim mowa w art. 7 ust. 1, to braki wniosku dotyczące operatów szacunkowych należy traktować właśnie jako braki następcze, powstałe dopiero na skutek wydania postanowienia, o jakim mowa w art. 7 ust. 1, którym co do zasady organ jest związany. Przyjmując zatem, że E. M. zrealizował prawo do rekompensaty organ winien był ustalić, czy prawo to zaspokojone zostało w całości. Dlatego też zgodnie z obowiązującym w tym zakresie przepisami słusznie zobowiązał skarżącego do przedłożenia dwóch operatów szacunkowych sporządzonych przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego w celu określenia wartości nieruchomości pozostawionej oraz wartości nieruchomości otrzymanej. Wykonanie takich operatów pozwoliłoby na ustalenie różnicy wartości i podjęcie w oparciu o te dokumenty właściwej merytorycznie decyzji. Zgodnie z art. 6 ust. 3 oraz art. 13 ustawy zabużańskiej prawo do rekompensaty przysługuje także osobie (oraz jej spadkobiercom), która na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyła na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa, jednak wysokość zaliczonej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego tj. 20 % wartości pozostawionych nieruchomości pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. Skoro w ostateczności organ na skutek braku operatu szacunkowego określającego wartość nabytej nieruchomości położonej w B., którego sporządzenie jest obowiązkiem strony nie mógł ustalić procentowego zrealizowania prawa do rekompensaty, to uznać należy, że zachodziły podstawy do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty w oparciu o art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej z powodu niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2. Odnosząc się natomiast do twierdzenia skarżącego o odebraniu jego ojcu nadanego gospodarstwa rolnego wyjaśnić należy, że okoliczności w jakich doszło do zrzeczenia się własności tego gospodarstwa nie niweczą skutku w postaci realizacji prawa do rekompensaty, co słusznie zauważył organ odwoławczy( por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 roku, syg. akt I SA/Wa 1588/09). Biorąc powyższe pod uwagę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.