I SA/Wa 1982/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska sędzia WSA Monika Sawa (spr.) asesor WSA Justyna Wtulich - Gruszczyńska Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2024 r. nr DSZ-V.4321.3.537.2024.MJ w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 11 stycznia 2024 r. nr WP-XVI.9950.8.2.2024. Minister Rodziny i Polityki Społecznej (tak w decyzji) decyzją z 31 lipca 2024 r. nr DSZ-V.4321.3.537.2024.MJ po rozpatrzeniu odwołania T. K. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 11 stycznia 2024 r. nr WP-XVI.9950.8.2.2024 odmawiającą przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego w okresie od 3 stycznia 2023 r. do 1 stycznia 2024 r. na dziecko Z. K. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: T. K. wnioskiem z 24 stycznia 2023 r. złożonym na terenie Republiki Federalnej Niemiec wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko Z. K. ur. [...] stycznia 2023 r. Wniosek 15 listopada 2023 r. przekazany został do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie. Wojewoda Małopolski decyzją z 11 stycznia 2024 r. odmówił przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia w okresie od 3 stycznia 2023 r. do 1 stycznia 2024 r. wskazując, że w sprawie w ww. okresie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z uwagi na wykonywanie przez wnioskodawcę pracy zarobkowej na terytorium Niemiec. Zdaniem Wojewody w sprawie nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 17c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, bowiem matka dziecka w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 1 stycznia 2024 r. pobierała zasiłek macierzyński w KRUS. Ponadto wnioskodawca jest osobą aktywną zawodowo na terytorium Niemiec od 18 października 2021 r. i nie sprawuje bezpośredniej opieki nad dzieckiem. T. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że od 3 stycznia 2023 r. do 3 lipca 2023 r. przebywał w Polsce na urlopie wychowawczym i sprawował opiekę nad dzieckiem. Minister Rodziny i Polityki Społecznej (taka nazwa organu została zamieszczona w decyzji) rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy zaznaczył, że wydając decyzję Wojewoda Małopolski działał w oparciu o przepisy rozporządzenia nr 883/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenia nr 987/2009 Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) z 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004, a także ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.). Minister przytoczył przepisy rozporządzenia nr 883/2004, w tym art. 67, art. 68 ust. 1 lit. a i ust. 2 i art. 10 oraz rozporządzenia nr 987/2009, w tym art. 60 ust. 3 podkreślając, że w sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz że polskie ustawodawstwo ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa. Zgodnie z przepisami unijnymi, wnioskodawca nie ma możliwości wyboru kraju właściwego do wypłaty świadczeń. Organ odwoławczy zaznaczył, że stosownie do treści art. 17c ust. 1 pkt 1 oraz ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie rodzicielskie przysługuje matce lub ojcu dziecka, przez okres 52 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka. W myśl art. 17c ust. 9 pkt 5 powołanej ustawy, świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Minister wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż skarżący jest osobą aktywną zawodowo w Niemczech, natomiast matka dziecka pobierała zasiłek macierzyński z KRUS. W sprawie należało zweryfikować czy wnioskodawca spełnia kryteria ustawodawstwa polskiego do przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 17c ust. 9 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego. Minister zaznaczył, że matka dziecka pobierała zasiłek macierzyński w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 1 stycznia 2024 r. Zatem ww. okresie nie przysługiwało prawo do świadczenia rodzicielskiego z uwagi na pobieranie przez jednego z rodziców zasiłku macierzyńskiego. Wnioskodawca przebywał na Elternzeit (urlop wychowawczy, rodzicielski) w okresie od 3 stycznia 2023 r. do 3 lipca 2023 r. Jednakże w Polsce świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu tylko w określonych przypadkach zgodnie z art. 17c ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj.: 1) skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka; 2) śmierci matki dziecka; 3) porzucenia dziecka przez matkę. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby w sprawie doszło do któregoś z wyżej wskazanych przypadków. Tym samym organ odwoławczy uznał, że w sprawie należało odmówić prawa do świadczenia rodzicielskiego. Osobą uprawnioną do ubiegania się o prawo do świadczenia rodzicielskiego zgodnie z polskim ustawodawstwem w pierwszej kolejności jest matka dziecka. T. K. wniósł skargę na powyższą decyzję zarzucając naruszenie prawa do pobierania świadczenia rodzicielskiego przez ojca. Skarżący zaznaczył, że zgodnie z art. 17c ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ojcu dziecka przysługuje prawo do pobierania świadczenia rodzicielskiego, w przypadku skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego. A. K. (matka dziecka) w styczniu 2023 r. osobiście złożyła oświadczenie ustne w Placówce Terenowej KRUS [...], że rezygnuje z pobierania zasiłku macierzyńskiego w okresie od 3 stycznia 2023 r. do 3 lipca 2023 r., ponieważ skarżący złożył wniosek do pracodawcy o urlop Elternzeit oraz wniosek do Niemieckiego Urzędu o Elterngeld (zasiłek rodzicielski). Został on poinformowany w KRUS, że świadczenia te się pokrywają i jeżeli został już złożony wniosek w Niemczech to nie może być złożony ponownie w Polsce, a żona ma złożyć wniosek o przyznanie zasiłku macierzyńskiego po zakończeniu okresu Elternzeit, tj. 3 lipca 2023 r. Skarżący zaznaczył, że w styczniu 2023 r. złożył wniosek do pracodawcy, a 19 stycznia 2023 r. wniosek do niemieckiego urzędu w sprawie przyznania Elterngeld. Niemiecki urząd 2 listopada 2023 r. poinformował, że polski urząd ma pierwszeństwo w wypłacie świadczeń, w związku z czym 15 listopada 2023 r. do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie wpłynął przekazany przez instytucję z Niemiec wniosek o ustalenie praw do świadczenia rodzicielskiego. Skarżący podkreślił, że w okresie od 3 stycznia 2023 r. do 3 lipca 2023 r. przebywał w Polsce i sprawował bezpośrednią opiekę nad dzieckiem, natomiast w okresie od 4 lipca 2023 r. do 1 stycznia 2024 r. opiekę sprawowała żona i otrzymała w tym okresie zasiłek macierzyński w kwocie 5935,60 zł. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Podstawę materialnoprawną wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.). Zgodnie z art. 17c ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2. Stosownie do treści art. 17c ust. 2 świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka w przypadku: 1) skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka; 2) śmierci matki dziecka; 3) porzucenia dziecka przez matkę. W myśl art. 17c ust. 3 pkt 1 tej ustawy świadczenie rodzicielskie przysługuje przez okres 52 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, przysposobienia jednego dziecka lub objęcia opieką jednego dziecka. Świadczenie rodzicielskie przysługuje zatem matce albo ojcu dziecka. Wyjątki przewiduje art. 17c ust. 9 powołanej ustawy zawierający zamknięty katalog przesłanek negatywnych, których zaistnienie wyklucza przyznanie świadczenia rodzicielskiego. Stosownie do treści art. 17c ust. 9 pkt 1 ustawy świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego. Zgodnie przy tym z art. 17c ust. 9 pkt 5 ww. ustawy świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Z powołanych przepisów wynika więc, że ze świadczenia rodzicielskiego nie mogą korzystać osoby uprawnione do zasiłku macierzyńskiego, a także osoby, które mają prawo skorzystania z tego typu świadczeń z tytułu urodzenia dziecka w innych systemach niż powszechny system ubezpieczeniowy (m.in. funkcjonariusze tzw. służb mundurowych). Innymi słowy jeżeli jeden z rodziców jest uprawniony do zasiłku macierzyńskiego, drugiemu z rodziców nie przysługuje świadczenie rodzicielskie. Nie można bowiem korzystać z praw do obu świadczeń. Podstawą odmowy przyznania świadczenia jest też, stosownie do treści ww. art. 17c ust. 9 pkt 5 ustawy, przysługiwanie za granicą świadczenia o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji uznając, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i że polskie ustawodawstwo ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa, odmówiły przyznania T. K. prawa do świadczenia rodzicielskiego za okres od 3 stycznia 2023 r. do 1 stycznia 2024 r. wskazując, że matka dziecka w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 1 stycznia 2024 r. pobierała zasiłek macierzyński z KRUS. Zaznaczono przy tym, że ojciec dziecka, aktywny zawodowo na terenie Niemiec, od 3 stycznia 2023 r. do 3 lipca 2023 r. przebywał na urlopie wychowawczym (Elternzeit). Zdaniem Sądu rozstrzygając niniejszą sprawę organy administracji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało wydaniem decyzji odmownej bez należytego ustalenia i uzasadnienia podstawowych przesłanek jej wydania. W szczególności organy rozpoznające przedmiotową sprawę nie ustaliły przez jaki faktycznie okres matka dziecka otrzymywała zasiłek macierzyński z KRUS oraz nie wyjaśniły w żaden sposób dlaczego uznano, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje ojcu dziecka przez cały, określony w art. 17c ust. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych okres, tj. 52 tygodnie. Zauważyć trzeba, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskiem z 24 stycznia 2023 r. złożonym na terenie Niemiec skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego w okresie od 3 stycznia 2023 r. do 1 stycznia 2024 r. na dziecko Z. K. (ur. [...] stycznia 2023 r.). Powyższy wniosek 15 listopada 2023 r. przekazany został do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie. Z zaświadczenia Wójta Gminy [...] z 21 grudnia 2023 r. wynika z kolei, że T. K. 20 grudnia 2023 r. złożył w GOPS w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na ww. dziecko, który 21 grudnia 2023 r. przekazany został do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego. W zaświadczeniu wskazano jednocześnie, że matka dziecka nie złożyła na okres od 1 stycznia 2023 r. do dnia wydania zaświadczenia wniosku o świadczenie rodzicielskie. W aktach sprawy znajduje się ponadto decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 21 lipca 2023 r. nr 0705-PTL.GZMR/U.84.2023, mocą której, po rozpoznaniu wniosku z 30 czerwca 2023 r., przyznano matce dziecka A. K. zasiłek macierzyński od 1 czerwca 2023 r. do 1 stycznia 2024 r. Z załączonej do skargi kserokopii zaświadczenia Placówki Terenowej w [...] KRUS z 14 sierpnia 2024 r. wynika natomiast, że zasiłek macierzyński wypłacono matce dziecka za okres od 4 lipca 2023 r. do 1 stycznia 2024 r., na co wskazuje również treść ww. decyzji z 21 lipca 2023 r. i co podnosi także skarżący w złożonej skardze. Zdaniem Sądu ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika zatem jednoznacznie, jak przyjęły organy rozpoznające przedmiotową sprawę, że matka dziecka pobierała zasiłek macierzyński w KRUS od 1 czerwca 2023 r. do 1 stycznia 2024 r. Nie ulega wątpliwości, że kwestia powyższa powinna być należycie ustalona. Organy obu instancji nie wyjaśniły przy tym w żaden sposób dlaczego przyjęły, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje ojcu dziecka przez cały, określony w art. 17c ust. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych okres, tj. 52 tygodnie. Zwłaszcza jeżeli uznano, że matka dziecka otrzymywała zasiłek macierzyński jedynie przez określony czas (od 1 czerwca 2023 r. do 1 stycznia 2024 r., co jak wskazano wymaga prawidłowego ustalenia) i z akt sprawy nie wynika aby we wcześniejszym okresie (tj. od 3 stycznia 2023 r.) zachodziły inne negatywne przesłanki wyłączające możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Istotne przy tym jest, że do skargi załączona została kserokopia oświadczenia skarżącego skierowanego do KRUS Placówki Terenowej w [...] z 30 czerwca 2023 r., w którym skarżący oświadczył, że od 3 stycznia 2023 r. do 3 lipca 2023 r. przebywa na urlopie wychowawczym. Ponownie wraca do pracy od 4 lipca 2023 r. Powyższe skarżący wskazywał także w złożonym odwołaniu od decyzji organu I instancji. Fakt przebywania na urlopie (Eltrenzeit) w ww. okresie wynika również z przekazanej do Wojewody Małopolskiego dokumentacji zagranicznej. Zdaniem Sądu w sprawie konieczne jest zatem ustalenie, czy we wskazanym okresie skarżący spełnia (lub nie) przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego oraz czy w tym okresie matka dziecka złożyła oświadczenie o skróceniu okresu pobierania tego świadczenia. Jeszcze raz podkreślić trzeba, że z powołanych wyżej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli jeden z rodziców dziecka otrzymuje zasiłek macierzyński (art. 17c ust. 9 pkt 1 ustawy) lub gdy przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego (art. 17c ust. 9 pkt 5 ustawy). Nie ulega jednak wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie nie zostało należycie wyjaśnione czy skarżący spełnia (lub nie) przesłanki do przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego za wnioskowany okres od 1 stycznia 2023 r. do 3 lipca 2023 r. W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że rozstrzygnięcia organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia ich uchylenie. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni wskazane wyżej kwestie i ustali czy ojcu dziecka przysługuje prawo do świadczenia rodzicielskiego i za jaki okres. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.