I SA/Wa 1984/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Iwona Kosińska, sędzia WSA Joanna Skiba, Protokolant referent stażysta Magdalena Murawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] kwietnia 2021 r., nr [...] o odmowie przyznania A.J. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnia (jego nieodejmowania) z powodu opieki nad niepełnosprawną matką – H.S.. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. A.J. wnioskiem z [...] marca 2021 r. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przewidzianego w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), przywoływanej dalej jako: "u.ś.r"., w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką –H.S.. Z orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] września 2013 r. wynika, że niepełnosprawność matki wnioskodawczyni istnieje od 2005 r., a ustalony stopnień niepełnosprawności datuje się na [...] czerwca 2010 r. Z ustaleń organów wynika, że A.J. od 1987 r. do 2020 r. przebywała i pracowała na terenie [...]. Decyzja o powrocie do Polski i rezygnacji z zatrudnienia, wedle oświadczenia ww., wynikała z pogarszającego się stanu zdrowia matki. Wnioskodawczyni nie zamieszkuje z matką, ale jak wyjaśniała spędza u niej ok. 8 godzin dziennie i w tym czasie udziela jej pomocy przy porannej i wieczornej toalecie, ubieraniu, podawaniu leków oraz posiłków, jak też umawianiu wizyt lekarskich. Jednocześnie ustalono, że matka wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie po mieszkaniu, sama również spożywa posiłki, korzysta z toalety i ubiera się. H.S. posiada jeszcze cztery córki, z których dwie (B.G. i E.J.) przebywają poza granicami Polski, a dwie (M.P. i K.G.) zamieszkują w bliskiej odległości (pierwsza w sąsiadującej z [...] wsi [...], a druga w [...]). Do powrotu A.J. do Polski siostry te wraz kuzynką opiekowały się matką. Obecnie zaś, ze względu na własną aktywność zawodową oraz posiadane rodziny uzgodniły, że opiekę tę przejmie A.J.. Mając na względzie te ustalenia, Burmistrza Miasta [...] decyzją z [...] kwietnia 2021 r., utrzymaną w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2021 r., odmówił przyznania A.J. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się na brak związku rezygnacji przez nią z zatrudnienia lub jego niepodejmowania z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką. Organ pierwszej instancji wskazywał nadto na niespełnienie w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. (związanej z datą powstania niepełnosprawności). Argumentu tego Kolegium nie podzieliło, wywodząc że w konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z [...] października 2014 r. [...] - stwierdzającego niezgodność tego przepisu z wzorcami konstytucyjnymi w zakresie w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego ze względu na moment powstania niepełnosprawności - zakwestionowanej przez Trybunał normy prawnej nie można obecnie stosować. Uzasadniając stanowisko o braku związku rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania go) z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawna matką, Kolegium zauważało, że opisane przez stronę czynności opiekuńcze, stanowią czynności dnia codziennego, wykonywane zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również tych, których członkowie pracują. Nie stanowią więc one przeszkody do podjęcia pracy. Są to przy tym typowe czynności świadczone względem rodziców, którzy wymagają pomocy ze względu na podeszły wiek i pogarszający się stan zdrowia i są niejednokrotnie wykonywane przez większość dzieci względem starszych rodziców oraz łączone z wykonywaniem pracy zawodowej. Tym bardziej, że na dzieciach spoczywa obowiązek opieki nad rodzicem, który powinien być całkowicie bezinteresowny. Opieka ta nie musi być świadczona tylko i wyłącznie przez jedną osobę, a może być zorganizowana tak, aby zstępni, w miarę swoich możliwości finansowych, czasowych i zdrowotnych, tę opiekę mogli sprawować. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zaś stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy. Na decyzję tę A.J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenia art. 17 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to wobec stwierdzenia braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez nią opieką nad matką, a niepodejmowaniem pracy. Zdaniem skarżącej to, że próbowała bez skutku zmienić swoją trudną sytuację materialną nie może skutkować negatywną argumentacją w ramach procesu uzyskania świadczenia. Finalnie nie podjęła bowiem pracy zarobkowej, żeby opiekować się matką i pomaga jej we wszystkich niezbędnych czynnościach życiowych. W związku z powyższym wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 17 u.ś.r., który to przepis w ust. 1 pkt 4 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne, przyznawane są z powodu niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie li tylko z racji sprawowania opieki. Przy czym opieka ta - jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - musi być "stała" lub "długoterminowa". Pod pojęciem opieki stałej należy z kolei rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Określenia te wskazują więc, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Innymi słowy aby uzyskać świadczenie wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Omawiany przepis stosować zatem należy wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 23.10.2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20, lex nr 3088207). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Z tego właśnie powodu musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Nie jest ono przyznawane więc za samą opiekę nad niepełnosprawną matką, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (por. wyrok NSA z 24.06.2021 r. sygn. akt I OSK 351/21, lex nr 3211543). Tak też zinterpretowały ów przepis organy orzekające w sprawie, co czyni zarzut jego błędnej wykładni chybionym. Konsekwencją z kolei takiej jego interpretacji był obwiązek organu rozpoznającego wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalenie czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z niej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, co wymagało ustalenia rozmiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Temu obowiązkowi organ sprostał, odbierając na tę okoliczność wyjaśnienia od strony wnioskującej o świadczenie jak i jej sióstr oraz utrwalając je w formie protokołów znajdujących się w aktach. Z poczynionych na tej podstawie ustaleń faktycznych wynika zaś, że opieka sprawowana przez skarżącą nad matką nie ma charakteru stałego czy długotrwałego. Sprowadza sią ona bowiem jedynie do świadczenia względem niej typowych czynności jakie wykonywane są przez dorosłe dzieci utrzymujące poprawne relacje z rodzicem, takich jak przygotowanie posiłku, pomoc w ubraniu, umówienie wizyty lekarskiej itp. Za taką oceną tej opieki przemawia również fakt, że nie jest ona realizowana całodobowo. Jak bowiem przyznaje sama skarżąca, przebywa u matki ok. 8 godzin dziennie, a ona sama - jakkolwiek legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym - nie jest osobą całkowicie niesamodzielną (porusza się sama, choć przy wykorzystaniu urządzeń ortopedycznych, sama także korzysta z toalety i spożywa posiłki), co z kolei wynika z informacji przekazywanych przez zamieszkujące na terenie tej samej gminy siostry skarżącej, które – co nie jest bez znaczenia - do jej powrotu z [...] opiekowały się matką, a obecnie także ją często odwiedzają (vide protokoły przesłuchania K.G. i M.P.). To zaś nie wyklucza możliwości takiego uzgodnienia pomiędzy rodzeństwem sposobów sprawowania opieki, który umożliwi podjęcie przez skarżącą zatrudnia. Nie może zmienić tego uzgodniony pomiędzy rodzeństwem sposób opieki nad matką, polegający na powierzeniu jej w głównej mierze skarżącej. Ten bowiem podyktowany był nie tyle rezygnacją przez nią z zatrudnienia, ale faktycznym pozostawaniem bez pracy i dysponowaniem przez to większą od aktywnych zawodowo sióstr ilością czasu jaki może poświecić matce. Jeśli przy tym uwzględnić, że powrót skarżącej do kraju nastąpił kilkanaście lat po powstaniu niepełnosprawności u matki, nie sposób wyprowadzić wniosku, że to wzgląd na konieczność sprawowania nad nią stałej lub długotrwałej opieki był czynnikiem determinującym rezygnację z zatrudnienia (jego niepodejmowanie). Zasadnie zatem w tych okolicznościach faktycznych, które skutecznie przez stronę nie zostały zakwestionowane, organy wywiodły, że nie została w sprawie spełniona podstawowa przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkująca uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. To zaś prowadzić musiał do odmowy jego przyznania. Podejmując zatem tej treści decyzję Burmistrz Miasta [...] nie naruszył ww. przepisu. W konsekwencji nie naruszyło go również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymując decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Skoro zatem przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji Kolegium nie naruszyło przepisów prawa materialnego, jak również nie stwierdzono by ustalenia stanu faktycznego, które legły u podstaw jej wydania, poczynione zostały wadliwie, skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych, podlegać musi oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329).