I SA/Wa 1984/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi H. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 10 czerwca 2022 r. nr SKO/4111/336/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 24 maja 2022 r. nr ŚR.44.441.4411.O.6.2022. Zaskarżoną decyzją z 10 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], dalej "SKO" na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 138 § 2a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.), dalej "kpa" w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1b, ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm.), dalej "ustawa", po rozpatrzeniu odwołania H. N. dalej "Skarżącej" od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy [...] z 24 maja 2022 r. nr SR.44.441.4411.O.6.20222 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało ją w mocy. Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący. Wskazaną powyżej decyzją organ I instancji orzekł o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tyt. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym wujkiem K. J., który jest osobą niepełnosprawną, leżącą, wymagającą pomocy, posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności. Organ wskazał, że ubiegającą się o świadczenie jest bratanicą osoby niepełnosprawnej i tym samym nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy. Poza tym z orzeczenia o niepełnosprawności nie wynika kiedy ona postała a zatem nie został spełniony warunek o jakim mowa w art. 17 ust. 1 b ustawy (niepełnosprawność musi powstać nie później niż do ukończenia 18 roku życia). Odwołanie wniosła Skarżąca zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez jego błędną wykładnię, nie ustalenie w sposób prawidłowy stanu faktycznego i bezzasadne przyjęcie, że nie przysługuje Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozpoznając odwołanie SKO w [...] nie podzielił wywodów organu I instancji, że powodem odmowy przyznania niepełnosprawności może być data powstania niepełnosprawności lub jej brak. Powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 który orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego po ukończeniu przez osobę niepełnosprawną 18 lat jest niezgody z zasadą równości. Dlatego przy ocenie spełniania przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wiek osoby niepełnosprawnej nie może być brany pod uwagę jako przesłanka negatywna. Kolejna przesłanka negatywna to stopień pokrewieństwa pomiędzy osobą sprawującą opiekę a osobę niepełnosprawną. Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych stanowi, że świadczenie przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Art. 17 ust. 1 a ustawy stanowi natomiast, że osobom o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki przysługuje świadczenie pielęgnacyjne gdy spełnione są łącznie następujące warunki: -rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawienie praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; -nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; -nie ma osób o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 128 ustawy z 25 lutego 1964r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (D.U. 2020, poz. 1359, ze zm.), dalej "krio", obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo. Zgodnie z art. 671 tej ustawy krewnymi w linii prostej są osoby z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby które pochodzą od wspólnego przodka a nie są krewnymi w linii prostej (§ 1). Stopień pokrewieństwa określa się wg liczby urodzeń, w skutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Skarżąca jest bratanicą osoby niepełnosprawnej i jest z nim spokrewniona w linii bocznej. Pozostaje zatem poza kręgiem osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Z pokrewieństwa w linii bocznej nie wynika obowiązek alimentacyjny. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o jej uchylenie i zwrot kosztów postępowania. Nie precyzując szczegółowo zarzutów skargi w jej uzasadnieniu wskazała, że decyzja jest dla niej krzywdząca. K. J. jest rodzonym bratem jej ojca tj. krewnym w linii bocznej i posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Poza nią nie posiada bliższych krewnych tj. żony, dzieci, rodziców a jedyny jego brat a ojciec skarżącej nie żyje. Wobec powyższego Skarżąca jest osobą na którą przeszedł obowiązek alimentacyjny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej "p.p.s.a" sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ I instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko Kolegium w zakresie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, której niepełnosprawność powstała później niż przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do 25 roku życia. Sąd zaprezentowanej przez SKO argumentacji nie będzie powielał gdyż się z nią zgadza. Kolegium uznało natomiast, że ustalony stopień pokrewieństwa z osobą niepełnosprawną wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko organu w ustalonym stanie faktycznym jest błędne. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 17 ust. 1a stanowi, wbrew temu co wywodzi organ, że nie tylko osoby które spokrewnione są z taką osobą w pierwszym stopniu, mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby inne niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie są wyłączone z możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ale w celu jego przyznania niezbędne jest ustalenie, że brak jest osób wymienionych w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych albo legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. ( por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2022 r. I OSK 208/22, z 14 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1810/21, z 17 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1622/21, z 4 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1657/21, z 2 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1027/21, czy z 4 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 897/21).). Organ w ogóle tych kwestii nie badał, co stanowi o naruszeniu przez organ art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy a w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak wynika z twierdzeń Skarżącej wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji w stosunku do osoby niepełnosprawnej nie żyją (rodzice, rodzeństwo-brat). Nie ma ona żony ani własnych dzieci. Oznacza to, że nie ma osób o jakich mowa w art. 17 ust. 1a zobowiązanych do alimentacji co uzasadnia przyjęcie, że skarżąca jako jedyna bliska krewna może ona uzyskać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 pkt 1a. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trzeba wskazać, że Konstytucja R.P. w art. 69 i 68 ust. 3 zobowiązuje Państwo do udzielania osobom niepełnosprawnym pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, i szczególnej opieki zdrowotnej takim osobom. W interesie zatem Państwa jest aby opiekę tę, w pierwszej kolejności świadczyła rodzina a Państwo dopiero gdy rzeczywiście nie ma żadnych osób, które mogłyby taką ciągłą pomoc świadczyć. Jest to korzystne zarówno z punktu widzenia konieczności wydatkowania środków publicznych ale przede wszystkim z uwagi na samą osobę niepełnosprawną której funkcjonowanie w otoczeniu rodziny zwiększa komfort jej życia. Dlatego działając w ramach swych ustawowych uprawnień Państwo powinno dać takim opiekunom prawo do wyboru opieki nad osobą niepełnosprawną w zamian za uzyskanie świadczenia zastępującego pracę. Jak wynika z akt Skarżąca podlega ubezpieczeniu rolniczemu. Nie wiadomo czy jako domownik czy jako właściciel gospodarstwa rolnego. Z oświadczenia złożonego przez Skarżącą wynika, że zgłoszenie do KRUS nastąpiło z powodu bycia małżonkiem członka rodziny. W przypadku gdy o świadczenie ubiega się rolnik warunkiem uzyskania takiego świadczenia jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie, co wynika z art. 17b ust. 1 ustawy o świadczeniach, o czym zresztą skarżąca była pouczona w formularzu do wniosku o przyznanie świadczenia. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań – co wynika z art. 17 b ust. 2 ustawy o świadczeniach. W niniejszej sprawie organ w ogóle nie badał czy Skarżąca ten warunek spełniła. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu ustali kwestie związane z rezygnacją z pracy rolnika, jako warunku do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd przesądził natomiast, że Skarżąca jako bratanica ma prawo do świadczenia rodzinnego a okoliczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie była przez organ kwestionowana. Należy ją uznać za udowodnioną.