I SA/Wa 1985/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Emilia Lewandowska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku S.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za niedopuszczalne postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. S.J., wnioskiem z dnia 26 sierpnia 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za niedopuszczalne. Powyższy wniosek rozpoznany został odmownie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1985/13. W dniu 7 października 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw S.J. od powyższego postanowienia z dnia 25 września 2013 r., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną E. Źródłem utrzymania rodziny są świadczenia emerytalne wnioskodawcy oraz jego żony w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomości o powierzchni [...] m². W uzasadnieniu wniosku skarżący podkreślił, że jest osobą w podeszłym wieku oraz że uzyskiwany dochód przeznaczany jest na wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem. W tej sytuacji nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 5 września 2013 r. wnioskodawca nadesłał liczne dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej rodziny. W piśmie z dnia 20 września 2013 r. oświadczył zaś między innymi, że spośród działek powstałych w wyniku podziału nieruchomości położonej w J., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i [...], zatwierdzonego decyzją Wójta Gminy J. z dnia [...] kwietnia 2012 r., sprzedana została tylko jedna działka oznaczona nr [...] wraz z udziałem [...] w działce drogowej nr [...] za kwotę [...] zł. Pozostałe powstałe w wyniku podziału działki o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] nie zostały dotychczas sprzedane i w związku z bessą na rynku nieruchomości nie ma obecnie perspektyw na ich sprzedaż, jak również uczynienia z nich jakiegokolwiek źródła przychodu. Skarżący zaznaczył ponadto, że środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży jednej z działek zostały w całości wydatkowane na remont domu mieszkalnego, na uzbrojenie wydzielonych działek w przyłącze gazowe, na czynności prawno – geodezyjne, rozbiórkę 5 szklarni i budynku kotłowni oraz niwelację terenu. Skarżący wskazał jednocześnie, że ze względu na podeszły wiek ponoszą wraz z żoną wyższe niż przeciętne wydatki związane z utrzymaniem, zwłaszcza z leczeniem. Miesięczne koszty wykupienia lekarstw przekraczają kwotę [...] zł. Oprócz tego rodzina ponosi typowe koszty utrzymania oraz spłaca raty kredytu zaciągniętego na zakup urządzenia medycznego. W tej sytuacji nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sprzeciwie z dnia 7 października 2013 r. skarżący podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek skarżącego podlega rozpoznaniu na nowo. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 powołanej ustawy - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w powołanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W myśl art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). Jak wyżej wskazano instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce wyjątkowo, w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Każdy występując na drogę postępowania sądowego powinien natomiast mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinien uprawdopodobnić, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku. W rozpoznawanej sprawie – zdaniem Sądu – nie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Występując z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał co prawda, że wraz z żoną są osobami w podeszłym wieku, ponoszącymi znaczne wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem. Zauważyć jednak należy, że z danych zawartych we wniosku oraz z nadesłanych wyjaśnień i dokumentów jednoznacznie wynika, iż wnioskodawca uzyskuje wraz z żoną stały, miesięczny dochód w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Istotne jest przy tym, że poza domem, rodzina posiada majątek w postaci działek powstałych w wyniku podziału nieruchomości położonej w J. oznaczonej nr [...] i [...], zatwierdzonego decyzją Wójta Gminy J. z dnia [...] kwietnia 2012 r. Jedna z powstałych działek została zaś sprzedana za kwotę [...] zł. Nie można zatem uznać, że wnioskodawca jest osobą znajdującą się w szczególnie trudnej sytuacji majątkowej, a zdaniem Sądu do takich właśnie przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Skarżący wskazał wprawdzie, że środki ze sprzedaży działki zostały przeznaczone na remont domu, na uzbrojenie wydzielonych działek w przyłącze gazowe, na czynności prawno – geodezyjne, rozbiórkę 5 szklarni i budynku kotłowni oraz niwelację terenu. Wskazane okoliczności nie mogą być jednak – w ocenie Sądu - argumentem przemawiającym za uwzględnieniem wniosku. Argumentu takiego nie stanowią również podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności związane z osłabieniem sytuacji na rynku nieruchomości i wstrzymywaniem się z związku z tym ze zbyciem pozostałych posiadanych działek. Podkreślić należy, że sytuacji materialnej skarżącego, posiadającego opisany wyżej majątek, nie można utożsamiać z sytuacją osób ubogich, bez środków do życia, nieposiadających jakiegokolwiek majątku. Zdaniem Sądu wnioskodawca jest w stanie wygospodarować – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - środki na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się w istocie do wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Pozostałe zaś, ewentualne koszty sądowe, takie jak opłata za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, wpis od skargi kasacyjnej, koszty ewentualnych zażaleń czy też opłat kancelaryjnych, każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł i ich uiszczenie rozłożone będzie w czasie. Jeszcze raz podkreślić trzeba, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie wobec osób znajdujących się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym, w sytuacjach, gdy zdobycie przez wnioskodawcę środków na poniesienie kosztów sądowych jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Skarżący, uzyskując wskazany wyżej stały, miesięczny dochód oraz posiadając opisane wyżej nieruchomości, do takich osób niewątpliwe nie należy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się przy tym, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy zwłaszcza, w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12 oraz z dnia 8 listopada 2012 r. ., sygn. akt I OZ 826/12). W świetle powyższego stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.