I SA/Wa 1987/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r. nr[...]. W uzasadnieniu decyzji Minister podał, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] odmówił A. M. potwierdzenia posiadania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w[...]. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] powyższą decyzję utrzymał w mocy uznając, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż J. P. - właściciel nieruchomości nie spełniał wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ miejscowość N., w której zamieszkiwał położona jest na terytorium obecnej Rzeczypospolitej Polskiej w województwie[...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1402/08 oddalił skargę A. M., a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 lutego 2010 r. sygn. akt I OSK 515/09 oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Wnioskiem z 18 stycznia 2012 r. A. M. wystąpiła o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ww decyzjami na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k. p.a. z uwagi na wystąpienie w sprawie nowych dowodów, nie znanych organowi przy wydawaniu decyzji oraz nie przedłożonych przez stronę na wcześniejszym etapie postępowania, którymi są: kserokopia zapisu tekstu w języku polskim: "SPIS MIESZKAŃCÓW [...] 1939" ( pismo uzyskane z Archiwum Państwowego Obwodu[...]) oraz kserokopia korespondencji kierowanej do J. P. na adres w[...]. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. Minister Skarbu Państwa wznowił postępowanie w przedmiotowej sprawie, a następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] odmówił uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2007 r. nr [...] utrzymanej w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2008 r. nr[...]. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła A. M. Ponownie rozpatrując sprawę niniejszą Minister stwierdził, że nie pojawiły się w niej żadne nowe okoliczności nieznane dotąd organowi, które uzasadniałyby zmianę pierwotnego rozstrzygnięcia tj decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. co do istoty. Ponadto Minister zaznaczył, że w sprawie niniejszej nie uległ zmianie stan faktyczny, ani prawny. Minister wskazał, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Minister zwrócił uwagę, że dokument " SPIS MIESZKAŃCÓW [...]" wymieniający m. in. J. P. nie był znany organowi w dniu wydania decyzji, jednakże nie wpływa on na treść kwestionowanego rozstrzygnięcia. W aktach przedmiotowego postępowania zgromadzono bowiem dowody, które potwierdzają, że J. P. do dnia 1 września 1939 r. zamieszkiwał i pracował na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ wskazał, że z zaświadczenia Archiwum Państwowego w R. z 8 lipca 2005 r. wynika bowiem, że J. P. z zawodu nauczyciel do dnia 1 września 1939 r. zamieszkiwał w miejscowości N., natomiast z dokumentu poświadczającego posiadanie obywatelstwa polskiego wydanego 5 stycznia 1938 r. przez Starostę Powiatu [...] wynika, ze J. P. zamieszkiwał w N. również w styczniu 1938 r. Z zaświadczenia Komitetu Obywatelskiego Pomocy i Opieki nad Uchodźcami z [...] lipca 1940 r. wynika, że J. P. przed wojną był zatrudniony jako kierownik Publicznej Szkoły Powszechnej w N. Powyższe dokumenty pozwoliły na ustalenie, że J. P. z zawodu nauczyciel opuścił nieruchomość w [...] przed wojną, zameldował się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w N., podjął pracę na stanowisku kierownika szkoły w tej miejscowości i przebywał tam również w dniu 1 września 1939 r. Minister zwrócił uwagę, że powyższe ustalenia potwierdziła A. M. w piśmie z dnia 28 sierpnia 2007 r. i z dnia 17 października 2007 r. podając w nich, że jej ojciec "z przyczyn od siebie niezależnych nie zamieszkiwał w 1939 r. w[...]" oraz, że " Gdy moja matka J. zachorowała na złośliwy nowotwór, ojciec zmuszony był wyjechać z rodziną z [...] do S. W S. mieszkali rodzice mojej chorej matki (...). Ojciec starał się w Kuratorium Okręgu [...] w [...] o pracę w pobliżu miejsca zamieszkania teściów, gdzie przebywała moja matka z dziećmi pod opieka babci. Otrzymał pracę jako kierownik szkoły podstawowej w N. województwo [...] (...). W 1939 r. siostra miała rozpocząć studia, a ja gimnazjum w [...]., bowiem ojciec zaplanował w związku z tym powrót do mieszkania w swojej kamienicy w [...]. Niestety w związku z wojną w 1939 r.,- a zatem z przyczyn od siebie niezależnych nie mógł w 1939 r. powrócić do[...],- tak jak to sobie zaplanował." W ocenie Ministra z powyższych pism wynika, że J. P. w 1939 r. nie zamieszkiwał w[...], a centrum jego życia rodzinnego i zawodowego znajdowało się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w N. Minister odnosząc się do kopii uchwały Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] stycznia 1938 r., z dnia 25 października 1937 r. oraz kopii wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] grudnia 1937 r. sygn. akt [...] wskazał, że ww dokumenty nie były znane organowi w dniu wydania decyzji, jednakże nie wpływają one na treść kwestionowanego rozstrzygnięcia, bowiem nie wskazują miejsca zamieszkania J. P. w dniu 1 września 1939 r. Po ponownej analizie materiału dowodowego w niniejszej sprawie Minister Skarbu Państwa stwierdził, że strona nie wykazała by J. P. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie pojawiły się też żadne nowe okoliczności, które uzasadniałyby zmianę pierwotnego rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia 1 czerwca 2012 r. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. M. zarzucając jej: I. naruszenie prawa materialnego tj. art. 25 k.c. poprzez jego niezastosowanie i nie podciągniecie ustalonego w sprawie stanu faktycznego pod hipotezę wyrażoną przez ten przepis tj. utlenienie okoliczności zamieszkiwania w danej miejscowości z punktu widzenia wystąpienia dwóch elementów obiektywnego "corpus" czyli przebywania w danym miejscu oraz subiektywnego "animus" czyli uzewnętrznionego zamiaru, woli takiego pobytu. II. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne i niepełne uzasadnienie zaskarżonej decyzji, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz zasady przekonywania, w szczególności nie wyjaśnieniu podstaw uznania, że centrum życia rodzinnego J. P. znajdowało się w N., 2) art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na niedokładnym i niewyczerpującym zebraniu materiału dowodowego, brak wnikliwej oceny i kontroli materiału dowodowego w sprawie, z pominięciem słusznego interesu skarżącej, 3) art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., polegające na błędnym pouczeniu strony co do przysługujących środków odwoławczych. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ powielił uzasadnienie decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. i nie odniósł się do argumentów zawartych we wniosku o wznowienie postępowania. Skarżąca wskazała również, że organ nie przeprowadził postępowania dowodowego pod kątem "posiadania miejsca zamieszkania w L.", a jedynie ograniczył się do tezy "zamieszkiwania w N.". Organ pominął ówczesne przepisy o zamieszkiwaniu i swobodzie przemieszczania się i osiedlania, o możliwości posiadania kilku miejsc zamieszkania, a skupił się wyłącznie na okoliczności, że J.P. pracował w szkole w N. i tam zamieszkiwał. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Skarżąca A. M. zmarła w dniu [...] lutego 2013 r., a jej jedyny spadkobierca, co wynika ze złożonego aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] marca 2013 r. Rep. A numer [...] (karta 28 akt) - M. M. w piśmie z dnia 3 kwietnia 2013 r. podtrzymała skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Przede wszystkim zauważyć należy, iż w rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne zainicjowane zostało wnioskiem skarżącej o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2007 r. nr[...] , utrzymaną w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Tak sformułowane żądanie zakreśliło przedmiot sprawy i granice jej rozpoznania w postępowaniu administracyjnym, co do kwestii zbadania powyższej podstawy wznowienia postępowania, pozostawiając poza zakresem kognicji organów inne okoliczności dotyczące postępowania zakończonego ostateczną decyzją . Podkreślić należy, iż organ administracji publicznej związany jest żądaniem zawartym w podaniu i nie może zmienić z urzędu jego kwalifikacji (v: wyrok NSA z dnia 10 czerwca 1988r., sygn. IV SA 35/88, publ. PiŻ 1988, Nr 30, s.15). W konsekwencji i kognicja sądu ogranicza się tylko do zbadania legalności skarżonego rozstrzygnięcia, pomijając pozostałe zarzuty – skierowane do ostatecznej decyzji podjętej we wskazanej dacie. Podana we wniosku o wznowienie postępowania podstawa wznowienia wiążąco wyznacza granice tego nadzwyczajnego postępowania i organ prowadzący postępowanie dla ustalenia istnienia podstaw wznowienia nie może wyjść poza te granice. ( por. wyrok NSA z 10 lutego 2011 r. sygn. akt II OSK 267/10) W tym miejscu należy podnieść, iż postępowanie o wznowienie jest odrębnym obok postępowania o stwierdzenie nieważności oraz postępowania w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji dotkniętej wadami niekwalifikowanymi bądź decyzji prawidłowej trybem wzruszenia decyzji ostatecznych. Przedmiotem postępowania nadzwyczajnego jest przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym. Zauważyć jednak należy, iż omawiane postępowanie nie stanowi kolejnej "trzeciej instancji", w której bada się sprawę ponownie w jej całokształcie. Wspomnianą kontrolę wyznaczają określone przepisami przesłanki, wystąpienie których dopiero otwiera możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Jednocześnie należy zauważyć, że instytucja wznowienia postępowania stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 k.p.a.). Oznacza to, iż korzystanie z tego nadzwyczajnego środka procesowego może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach i na zasadach określonych w k.p.a. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową mającą na celu stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna. Omawiany tryb służy rozwiązaniu sytuacji, kiedy po wydaniu decyzji ostatecznej ujawniła się wadliwość postępowania, na którym oparto ostateczne rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej albo, gdy powstały później okoliczności, które pozbawiają znaczenia przesłanki, na jakich oparto rozstrzygnięcie sprawy. Ustawodawca w przepisie art. 145 § 1 i art. 145a §1 k.p.a. wymienił istotne wady postępowania, których wystąpienie obliguje organ do wznowienia postępowania w celu sprawdzenia, czy jakaś z wad postępowania nie wpłynęła na treść rozstrzygnięcia. Istotne jest jednak, iż jakakolwiek wykładnia rozszerzająca przepisów regulujących ten tryb postępowania jest niedopuszczalna Przechodząc do meritum spawy wskazać należy, iż ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które istniały w dniu wydania decyzji, lecz nie były znane organowi, który wydał decyzję stanowi jedną z podstaw wznowienia postępowania określonych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Dokonując wykładni tego przepisu należy stwierdzić, że wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadku kumulatywnego spełnienia trzech warunków. Po pierwsze ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy są nowe, zatem nowo odkryte jak i po raz pierwszy zgłaszane przez stronę. Nadto nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne tj. mieć wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych. Drugą i trzecią przesłanką jest istnienie nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów w dniu wydania decyzji, lecz nieznanych organowi, który wydał decyzję. Istotne jest, iż nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody nie mogą dotyczyć jakiegokolwiek postępowania administracyjnego ale sprawy tożsamej ze sprawą zakończoną decyzją ostateczną. Jednocześnie chodzi o okoliczność faktyczną istotną dla sprawy, taką która mogłaby mieć wpływ na odmienne rozstrzygniecie sprawy, co oznacza, że w sprawie mogłaby zapaść decyzja co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego (v: wyrok NSA z dnia 7 lutego 2007r., sygn. I OSK 429/06, publ. LEX Nr 348005; wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 marca 2006 r., sygn. V SA/Wa 2510/05, publ., LEX Nr 202375). Tak w doktrynie, jak i orzecznictwie podkreśla się, że przy ocenie wskazanych przesłanek najistotniejszym warunkiem jest istnienie tych okoliczności w dacie podejmowania decyzji ostatecznej. O ile powstały one po dacie wydania decyzji ostatecznej nie będą mogły stanowić podstawy wznowienia postępowania lecz tylko podstawę do wszczęcia postępowania w nowej sprawie. Jeżeli chodzi o warunek "ujawnienia" tych nowych okoliczności, to odnieść je należy do organu, a nie do strony. Nie jest przy tym istotne, czy nieujawnienie tych okoliczności nastąpiło w wyniku zaniedbań tego organu, czy z innych powodów. Wystarczy, że organ nimi nie dysponował i nie były mu one znane. Zagadnieniem drugorzędnym jest, czy brak ujawnienia należy wiązać z niedopatrzeniem strony, jej niedbalstwem czy wprost z zawinionym nieujawnieniem tych okoliczności lub dowodów. Przez nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy (v: wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1985 r., sygn. I SA 198/85, publ. ONSA 1985/1/35). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż Minister Skarbu Państwa prawidłowo rozstrzygnął o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej uznając, że wskazane we wniosku o wznowienie postępowania dowody tj. spis mieszkańców [...] w 1939 r. i prywatna korespondencja kierowana do J. P. na adres w L. są nowe, nie znane organowi w dniu wydania kwestionowanej decyzji , jednakże nie są one na tyle istotne by miały wpływ na treść kwestionowanego rozstrzygnięcia. Sąd w niniejszym składzie powyższe stanowisko podziela i zaznacza, że wskazanie przez stronę podstawy wznowienia nie może być pretekstem do ponownego rozpoznania sprawy w całości. Z uzasadnienia skargi zaś wynika taka właśnie intencja skarżącej. Podkreślenia wymaga, że kwestie podnoszone w skardze i wymagające wyjaśnienia zdaniem skarżącej w niniejszym nadzwyczajnym postępowaniu były już przedmiotem oceny zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wyroku z dnia 19 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1402/08 jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego , który wyrokiem z dnia 1 lutego 2010 r. sygn. akt I OSK 515/09 oddalił skargę kasacyjną od tego wyroku. Zgodnie zaś z art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Dodać należy, że w niniejszej sprawie w postępowaniu zwykłym poddanym jak wskazano wyżej kontroli sądowej w sposób nie budzący wątpliwości ustalono, że J. P. z zawodu nauczyciel opuścił nieruchomość w [...] przed wojną, zameldował się na terytorium RP w N. woj.[...], podjął pracę na stanowisku kierownika szkoły w tej miejscowości i przebywał tam również w dniu 1 września 1939 r. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w ww wyroku kwestia zamieszkania właściciela nieruchomości pozostawionej poza granicami RP na dzień 1 września 1939 r. została w tej sprawie prawidłowo wyjaśniona i brak było podstaw do czynienia przez organy dalszych rozważań, w tym jego zamiaru dotyczącego stałego pobytu. W tej sytuacji należy uznać, że we wznowionym postępowaniu organ administracji prawidłowo ocenił nowe dowody wskazane we wniosku o wznowienie postępowania jako nieistotne, a więc nie mogące podważyć prawidłowych ustaleń dokonanych w postępowaniu zwykłym z zachowaniem zasad określonych w art. 80 k.p.a., w ramach swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie dokonano prawidłowej analizy podnoszonych zarzutów pod kątem omawianej podstawy wznowienia. Przedstawione zaś w tym względzie stanowisko znajduje potwierdzenie w zgromadzonym w niniejszej sprawie materiale dowodowym i odpowiada prawu. Przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji Minister nie naruszył również przepisów prawa procesowego. Zarówno ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny oraz zastosowane przepisy prawa nie budzą wątpliwości i odpowiadają prawu. Sąd zauważa, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest zbyt lakoniczne, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia. Na prawidłowość rozstrzygnięcia nie miało również wpływu wadliwe pouczenie zawarte w decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r., gdyż decyzja ta została zaskarżona z zachowaniem ustawowego terminu. Dodać należy, że ponieważ podana we wniosku o wznowienie postępowania podstawa wznowieniowa wiążąco wyznacza granice tego nadzwyczajnego postępowania Sąd rozpoznając sprawę niniejszą nie mógł wziąć pod uwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. sygn. akt SK 11/12 stwierdzającego niezgodność przepisu stanowiącego podstawę orzekania w niniejszej sprawie w postępowaniu zwykłym, co jednak nie pozbawia strony uprawnień wynikających z art. 145a k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.