I SA/Wa 2003/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Monika Nowicka (spr.) Protokolant Anna Traczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2009 r. sprawy ze skargi Gminy W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] orzekającą o zwrocie nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej aktualnie w ewidencji gruntów jako działka nr [...], o powierzchni [...] m² i działka nr [...], o powierzchni [...] m², w obrębie [...], objętej księgą wieczystą KW nr [...]. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych: Decyzją Starosty W. z dnia [...] czerwca 2009 r. orzeczono - na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137, 139, 140 ust. 1, 2, art. 216 ust. 2 pkt 3 i art. 217 ust 2 z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603) - o zwrocie opisanej na wstępie nieruchomości na rzecz: S. P., H. B., J. Ś., E. Z., P. P. i M. P., będących byłymi współwłaścicielami w/w gruntu oraz na rzecz E. Ś. - jako spadkobierczyni J. W. (również byłej współwłaścicielki). Orzekając o powyższym ustalono, że zwracany grunt stanowił część działki nr [...] z obrębu [...], o ogólnej powierzchni [...] m², nabytej na rzecz Skarbu Państwa - Urzędu Gminy w W. - umową zawartą w formie aktu notarialnego w dniu [...] października 1987 r.(rep. A nr [...]). Aktualnie grunt ten stanowi własność Gminy W. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym, na skutek odwołania wniesionego przez Gminę W., Wojewoda [...] stwierdził, że sporny grunt został nabyty na cele budowy osiedla mieszkaniowego pod nazwą "[...]" tj. - jak określono to w w/w umowie - na cele przewidziane w art. 50 ustawy z dnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99). Stosownie zaś do art. 53 ust. 1 cytowanej ustawy, wywłaszczenie na te cele mogło nastąpić, gdy nieruchomość nie mogła być nabyta w drodze umowy. Z tego też powodu Wojewoda [..] uznał, że wniosek o zwrot przedmiotowego gruntu kwalifikował się do rozpatrzenia - po myśli do art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tj. na podstawie przepisów rozdziału III tej ustawy. W prowadzonym postępowaniu ustalono zatem, iż część nabytej w/w aktem notarialnym nieruchomości została wykorzystana na cele, dla których nastąpiło jej nabycie, natomiast pozostała część, o powierzchni [...] m², oznaczona w ewidencji gruntów jako działki nr [...], nie została dotychczas zagospodarowana i wykorzystana na te cele, pomimo upływu ponad 10 lat od dnia jej nabycia. Ta zatem część gruntu - jak wywodził organ - stała się zbędna na cele, dla których nastąpiło jej nabycie. W tej sytuacji, mając na względzie treść art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, Wojewoda [...] uznał, że rozstrzygnięcie organu I instancji było prawidłowe. Wyżej przedstawiona decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wniosła Gmina W. Skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji podnosiła, że przejście własności gruntu nastąpiło w niniejszej sprawie, nie w drodze decyzji administracyjnej, lecz na skutek zawarcia umowy, a ponadto zarzuciła Wojewodzie [...] naruszenie prawa materialnego w postaci błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem skarżącej, art. 216 powołanej wyżej ustawy, nie miał w tym przypadku zastosowania. Przepis ten zawiera bowiem odesłanie do szeregu ustaw, na podstawie których dokonywano przymusowego odjęcia własności, przy czym analiza wymienionych tam aktów prawnych wskazuje na takie uregulowania, które pozbawiały właścicieli własności nieruchomości przymusowo - zarówno na podstawie umów cywilnoprawnych, jak i decyzji administracyjnych. Nabycie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło zaś jedynie w okresie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami a nie na podstawie jej przepisów. Z tych względów zatem - zdaniem skarżącej - sporna nieruchomość nie mogła być przedmiotem postępowania o jej zwrot. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowa argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie była zasadna i z tego powodu podlegała oddaleniu. Kluczowym zagadnieniem, które wystąpiło w niniejszej sprawie było ustalenie, czy zbycie przedmiotowej nieruchomości w drodze aktu notarialnego, zawartego w dniu 15 października 1987 r., nastąpiło na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, czy też umowa ta była zawarta jedynie w okresie obowiązywania tej ustawy. Powyższe zagadnienie determinowała treść przepisu art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), zgodnie z którym przepisy rozdziału 6 działu III ustawy (dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W myśl utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego "nabycie własności nieruchomości", o którym mowa w w/w art. 216, następuje poprzez przeniesienie własności gruntu w drodze umowy (a nie w drodze aktu administracyjnego, czy z mocy prawa). Wspomniane nabycie winno przy tym nastąpić na skutek podjęcia przez organ administracyjny czynności wywłaszczeniowych. Omawiane sformułowanie - jak przyjął to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2007 r. (sygn. akt I OSK 1863/06, LEX nr 417723), a który to pogląd skład orzekający w tej sprawie podziela - nie może być przy tym odczytywane inaczej, niż dążenie ustawodawcy do objęcia procedurą zwrotu wszelkich nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na podstawie ustawy gruntowej z 1985 r., w warunkach odpowiadających wywłaszczeniu nieruchomości na cel publiczny, o którym mowa w pozostałych przypadkach wymienionych w art. 216 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oczywiście, o ile zostaną spełnione warunki określone w rozdziale 6 działu III tej ustawy. W tym miejscu trzeba wyjaśnić, że przejmowanie i nabywanie nieruchomości przez Skarb Państwa, w związku z wyznaczaniem terenów budowlanych następowało w minionym okresie czasu w różnych formach. Mogło to nastąpić: w drodze decyzji administracyjnej, poprzez przejęcie prawa własności z mocy ustawy oraz w drodze umowy cywilnoprawnej. To, czy umowa taka została zawarta w trybie ustawy z 1985 r., wymaga przy tym odniesienia się do unormowań tej ustawy, obowiązujących w dacie zawarcia umowy. W myśl zatem art. 50 ust. 1 (w brzmieniu obowiązującym w 1987 r.) w/w ustawy nieruchomość mogła być wywłaszczona, jeżeli była niezbędna na cele m.in. uspołecznionego budownictwa mieszkaniowego (art. 50 ust. 1 pkt 2). Odnosząc więc powyższe do przedmiotowego stanu faktycznego wypada podnieść, że umowa sprzedaży spornego gruntu, zawarta w dniu [...] października 1987 r. była związana z planowaną budową osiedla mieszkaniowego pod nazwą [...]. Znalazł się bowiem w niej zapis, że zostało wszczęte postępowanie o wykup tej nieruchomości i że nieruchomość ta jest położona na terenie przeznaczonym pod budowę osiedla mieszkaniowego tj. na cele określone w art. 50 ustawy gruntowej z 1985 r. Przy akcie okazano również wydaną - na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. - decyzję Kierownika Wydziału [...] Urzędu Miasta i Gminy w W. z dnia [...] sierpnia 1987 r. nr [...] ustalającą odszkodowanie za w/w nieruchomość. Fakt przy tym wydania, przed zawarciem umowy o sprzedaży gruntu, wspomnianej wyżej decyzji o ustaleniu odszkodowania za zbywaną nieruchomość, ewidentnie - zdaniem Sądu - dowodzi, że w przypadku, gdyby nie doszło do zbycia w/w nieruchomości w drodze cywilnej, nastąpiłoby jej wywłaszczenie. W tych warunkach, wspomniana wyżej umowa sprzedaży z dnia [...] października 1987 r., miała charakter umowy, zawartej na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. (a nie jedynie w czasie jej obowiązywania) i z tego powodu mogło być prowadzone postępowanie o zwrot w ten sposób nabytej przez Skarb Państwa nieruchomości, które doprowadziło do orzeczenia o zwrocie jej części, która stała się zbędną na cel, dla którego została nabyta. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd z mocy przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.