I SA/Wa 2004/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Sobielarska WSA Przemysław Żmich Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2012 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania R. C. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] orzekającą o odmowie umorzenia należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami oraz o rozłożeniu na raty należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego to jest kwoty [...] zł. na [...] miesięcznych rat w okresie od 1 czerwca 2011 r., do 30 listopada 2011 r. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Prezydent W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] zobowiązał R. C. do zwrotu kwoty [...] zł. wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2008 r., do 31 marca 2009 r. W dniu 16 września 2009 r. R. C. wpłacił [...] zł., z której to kwoty [...] zł. zaliczono na poczet należności głównej, zaś [...] zł. na odsetki. Wnioskiem z dnia 15 lutego 2010 r. R. C. wystąpił o częściowe umorzenie połowy zobowiązań z tytułu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i rozłożenie pozostałej części na raty. Prezydent W. decyzją z [...] listopada 2010 r., nr [..] odmówił umorzenia ww. należności wypłaconych z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami oraz rozłożył na raty należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego to jest kwotę [...] zł. na [...] miesięcznych rat w okresie od 1 stycznia 2011 r., do 30 czerwca 2011 r. Organ pierwszej instancji wskazał, że rata będzie wynosić odpowiednio na każdy miesiąc w okresie od 1 stycznia 2011 r., do 31 maja 2011 r., po [...] zł. i w okresie od 1 czerwca 2011 r., do 30 czerwca 2011 r., - [...] zł.. Uzasadniając rozstrzygnięcie Prezydent W. zaznaczył, że analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy daje podstawy do rozłożenia na raty należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] lutego 2011 r., nr uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Rozpoznając zatem po raz kolejny sprawę Prezydent W. decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] ponownie odmówił umorzenia R. C. zaległości w wysokości [...] zł. Natomiast zdecydował o rozłożeniu na raty należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego na [...] miesięcznych rat w okresie od 1 czerwca 2011 r., do 30 listopada 2011 r., z których każda miałaby wynosić [...] zł. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawca nie pozostaje takiej sytuacji życiowej i materialnej, która uzasadniałby umorzenie zaległości. Jego firma rozwija się, dochody wzrastają, natomiast ocena tej sytuacji uzasadnia rozłożenie należności na raty. Od decyzji Prezydenta W. R. C. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. W odwołaniu wyjaśnił, że pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną, ponosi jednak połowę kosztów utrzymania domu. Zarzucił organowi pierwszej instancji wadliwą ocenę stanu faktycznego w jego sprawie, jak również nieuwzględnienie tego, że zmuszony jest do płacenia alimentów na trójkę dzieci z pierwszego małżeństwa w wysokości [...] zł. oraz alimentów na rzecz osoby uprawnionej W. Ś. w wysokości [...] zł. za pośrednictwem komornika. Odwołujący się zaznaczył, że rozważa czy od października nie zlikwidować działalności gospodarczej, gdyż przy aktualnych obciążeniach nie będzie go stać na pokrywanie kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Dodał, że do tej pory nigdy nie korzystał z pomocy publicznej. Po raz pierwszy w życiu zwrócił się o pomoc publiczną w postaci umorzenia należnych zobowiązań. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na wstępie podkreśliło, że obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców dzieci nie tylko wtedy, gdy ich sytuacja materialna jest dobra, ale również, gdy są oni niezamożni lub wręcz ubodzy. Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż zobowiązania alimentacyjne skarżącego pokrywane są z publicznych pieniędzy. Nie jest więc prawdą, iż nigdy nie korzystał on z pomocy publicznej. Z akt sprawy wynika również, że zadłużenie skarżącego narastało przez wiele lat – alimenty zasądzono w 2002 r. Już przed 2004 r., zaległości wynosiły [...] zł., a z tytułu zaliczek alimentacyjnych w 2008 roku zaległość wynosiła [...] zł.. Nie jest to zatem sytuacja wynikająca z przejściowych trudności. W ocenie organu odwoławczego ocena sytuacji majątkowej R. C. przemawia za odmową umorzenia należności. Strona prowadzi działalność gospodarczą, jest żonaty. Mimo, iż z żoną ma orzeczoną rozdzielność majątkową – uwzględniając orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – nie zmienia to wzajemnych obowiązków małżonków, ma jedynie wpływ wyłącznie na ich majątki. Zatem jeśli R. C. nie jest w stanie ponosić kosztów mieszkania, jego żona ma wobec niego obowiązki w postaci np. opłacania w całości kosztów mieszkania. Kolegium zauważyło również, że umowę o rozdzielności majątkowej i o podziale majątku R. C. zawarł w marcu 2008 r. W tej dacie zaległości alimentacyjne wobec organów publicznych wyniosły około [...] tysięcy, a na córkę W. S. R. C. nie płacił alimentów. Z umowy o podział majątku wynika ponadto, że cały i jedyny majątek – ekspektatywa własności lokalu mieszkalnego – przypadł jego żonie, mimo, że 10% wartości tego lokalu wpłacone zostało w czasie, gdy małżonkowie pozostawali we wspólnocie małżeńskiej. Oznacza to, że R. C. dysponował wówczas środkami finansowymi, których nie przeznaczył na spłatę zaległości alimentacyjnych. Reasumując Kolegium uznało, że brak jest jakichkolwiek podstaw by osobie dysponującej wystarczającymi środkami na pokrycie należności umarzać zobowiązania z tytułu alimentów. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z [...] sierpnia 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...]. Na powyższą decyzję R. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. Skarżący zaznaczył, że decyzja jest wadliwa. Zarzucił Kolegium powielenie treści decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto wskazał, że postępowanie przed Kolegium toczyło się bez jego udziału, co jest naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy zaznaczył, że w skardze R. C. nie zawarł żadnych merytorycznych argumentów dotyczących decyzji organów obu instancji. Za nieprawdziwy uznało zarzut, iż nie brał on udziału w postępowaniu odwoławczym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem oceny w sprawie niniejszej jest legalność decyzji na mocy, których ograny administracyjne odmówiły umorzenia R. C. należności z tytułu otrzymanych świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami i orzekły o rozłożeniu na raty tych należności. Materialno- prawną podstawę do wydania powyższych decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r., o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Podkreślenia wymaga to, że powołany wyżej przepis ma zastosowanie do postępowania organów administracji w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji, który orzeka w sprawie może, ale nie musi dokonać umorzenia należności. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza - jak wynika z art. 7 k.p.a., że załatwienie sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Z kolei sąd administracyjny kontrolując zgodność decyzji uznaniowej z prawem ustala, czy dopuszczalne było wydanie decyzji zawierającej określone w niej rozstrzygniecie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że umorzenie należności, o które wnioskował R. C. ma charakter wyjątkowy, gdyż zgoda na ten tryb skutkuje tym, że to nie osoba zobligowana do ich uiszczania, ale podmiot publiczny będzie ponosił koszty zasądzonych alimentów. Dlatego też ustawodawca chcąc zmniejszyć dolegliwość dla zobowiązanych do opłacania alimentów, przewidział również ulgę w postaci częściowego umorzenia należności, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia jej na raty (art. 30 ust. 2 cytowanej ustawy). Przy czym rozłożenie zwrotu należności na raty dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Ustawa nie precyzuje jednak kryteriów umorzenia nienależnie pobranych świadczeń odnosząc się jedynie do nieostrego kryterium "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Ustalenie, czy w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w przepisie leży w gestii właściwego organu administracji publicznej. W wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny wprost wskazał, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Odnosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy sąd uznał, że organy administracji orzekające w niniejszej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Zarówno Prezydent W. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. dokonały prawidłowej wykładni zawartego w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, pojęcia "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną". Ze znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że obowiązek alimentacyjny dotyczy czwórki dzieci, a kwota należności świadczeń z funduszu alimentacyjnego to [...] zł.. Na każde z dzieci R. C. regularnie płaci alimenty w wysokości od [...] zł.. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z którą ma rozdzielność majątkową. Ponadto od [...] października 2009 r. skarżący prowadzi firmę [...]. Dochód miesięczny skarżącego, wykazany w oparciu o protokół sporządzony dnia 12 maja 2011 r. kształtuje się na poziomie [...] zł.. Ponadto brak jest informacji o dochodach małżonki, jednakże w aktach sprawy nie znaleziono dokumentów lub informacji o tym, że nie uzyskuje ona dochodów. Wiadomo jedynie, że koszty utrzymania mieszkania R. C. i jego żona dzielą po połowie. Nie można zatem uznać, że nawet przy wyliczonych wydatkach skarżący pozostaje w wyjątkowo trudnej sytuacji rodzinnej i majątkowej, która uzasadniałaby umorzenie należności świadczeń alimentacyjnych. Skarżący jest wypłacalny, w jego sytuacji rodzinnej i majątkowej nie występują ponadto żadne okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, które dawałyby podstawy do uznania, że zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy. Zdaniem sądu nawet przy uwzględnieniu miesięcznych wydatków R. C. jest w stanie zaspokoić niezbędne potrzeby bytowe rodziny, a jednocześnie tak wygospodarować środki w budżecie domowym by w ratach ustalonych na kwotę [...] zł. spłacić należne kwoty. Nie można bowiem uznać, że osoba prowadząca własną firmę, nie cierpiąca na schorzenia, które uniemożliwiałby jej normalne funkcjonowanie w społeczeństwie, regularnie opłacająca alimenty na czwórkę dzieci, pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, co do której brak jest informacji o dochodach, ale również brak jest informacji o tym, że nie pracuje, wymaga pomocy państwa. Zatem zasadnie uznano, że brak jest przesłanek do umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a jedynie rozłożenie tych należności na raty. Za niezasadny sąd uznał również zarzut skarżącego, że nie brał on udziału w postępowaniu prowadzonym przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w W. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów k.p.a. regulujących zasady udziału strony w postępowaniu odwoławczym. Skarżący został poinformowany zarówno o przekazaniu akt z odwołaniem do organu wyższej instancji, jak również doręczono mu decyzję Kolegium. Tym samym nie można zgodzić się z R. C., że postępowanie odwoławcze prowadzone było bez jego udziału. Ponadto z uzasadnienia decyzji odwoławczej wynika, że Kolegium odniosło się w niej do zarzutów zamieszczonych przez skarżącego w odwołaniu. Reasumując sąd uznał, że zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. jak i Prezydent W. przeprowadziły wyczerpującą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dokonały wnikliwej analizy sytuacji majątkowej oraz rodzinnej skarżącego w kontekście przesłanek zawartych w art. 30 ust. 2 ustawy. W toku prowadzonych postępowań nie doszło do naruszenia ani prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ).