I SA/Wa 201/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie WSA Agnieszka Miernik WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. T., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] sierpnia 2016 r., nr [...] o ustalenie odwołującemu się wysokości odpłatności za pobyt S. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...]. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] podjęta został przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Decyzją Prezydenta Miasta [...] nr [...] z [...] grudnia 2012 r. S. T. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...]. W związku z tym, że stosownie do art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 930) dalej: "u.p.s.", pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania i zobowiązani są do tej opłaty mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, a w następnej kolejności gmina, zaistniała konieczność ustalenia jej wymiaru. Wydana w tym przedmiocie decyzja Prezydenta Miasta [...] z [...] marca 2013 r. zobowiązująca m.in. Z. T. (syna S. T.) do ponoszenia odpowiedniej części odpłatności oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2013 r. zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1449/13. W wyroku tym zwrócono uwagę na niezaproponowanie zstępnym mieszkanki domu pomocy społecznej zawarcia umowy o odpłatności za jej pobyt powyższej placówce w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Również kolejna decyzja Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2014 r. ustalająca ciążącą na Z. T. odpłatność za pobyt wyżej wymienionej w domu pomocy społecznej za okres od [...] grudnia 2012 r. (wydana w związku z brakiem reakcji stron na przedłożoną im propozycje zawarcia w tym zakresie stosownej umowy) został uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2016 r. Przy czym decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] była konsekwencją uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 października 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1197/15 decyzji Kolegium z [...] maja 2015 r. utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W powyższym wyroku Sąd za prawidłowe uznał ustalenia organów, iż Z. T. należy do osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Za prawidłowo ustalony uznał także wymiar tej opłaty za okres od [...] grudnia 2012 r. do [...] grudnia 2013 r. Wątpliwości Sądu wzbudziła natomiast poprawność tej opłaty za rok 2014, a to wobec faktu, że stanowiący podstawę jej wymiaru dochód Z. T. z tego okresu, nie został ustalony o miarodajne w tym względzie dokumenty. Organ bowiem dysponował wówczas jedynie zaświadczeniami Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] odnoszącymi się do dochodu za lata 2012 i 2013. W tym stanie rzeczy sprawa odpłatności za pobyt S. T. w domu pomocy społecznej stanowiła ponownie przedmiot rozstrzygania przez Prezydenta Miasta [...], który decyzją z [...] sierpnia 2016 r. ustalił należną od Z. T. wysokość tej odpłatności w wymiarze: za okres [...] do [...] grudnia 2012 r. -[...] złotych; od [...] stycznia 2013 r. do [...] lutego 2013 r. – [...] złotych; od [...] marca 2013 r. do [...] marca 2013 r. – [...]złotych; od [...] kwietnia 2013 r. do [...] grudnia 2013 r. - [...] złotych; od [...] stycznia 2015 r. do [...] września 2015 r. - [...] złotych; a od [...] października 2015 r. na stałe [...] złotych. Zobowiązał jednocześnie wyżej wymienionego do uiszczania przypadającej na niego części opłaty do kasy Ośrodka Pomocy Społecznej po 20 każdego miesiąca lub do końca miesiąca na podany rachunek. W decyzji tej organ wskazał nadto wymiar części miesięcznej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w ww. okresie oraz okresie od [...] stycznia 2014 r. do [...] grudnia 2014 r. obciążający: S. T., jej córkę – R. L. oraz Gminę [...]. Wskazywał nadto średnie miesięczne koszty utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej "[...]" ustalone przez Starostę Powiatu [...] odpowiednio zarządzeniami z [...] lutego 2012 r. nr [...] (Dz.Urz. woj. mazow. z 2012 r., poz. 1564), z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] (Dz.Urz. woj. mazow. z 2013 r., poz. 2133) oraz z [...] marca 2015 r. Nr [...] (Dz.Urz. woj. mazow. z 2015 r., poz. 2903). W motywach decyzji organ podnióśł, iż ustalając dochód na osobę w rodzinie Z. T., który po myśli art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b. u.p.s. stanowił podstawę określenie przypadającej na niego części odpłatności (pozostałej po częściowym pokryciu kosztów utrzymania przez mieszkankę domu pomocy społecznej), brał pod uwagę dane wynikające z zaświadczeń Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z [...] lipca 2014 r. (dotyczącego dochodu za lata 2012 i 2013) i [...]czerwca 2016 r. (dotyczącego dochodu za lata 2014 i 2015). W oparciu o te dokumenty ustalił, ze że miesięczny dochód na osobę w rodzinie ww. wynosił w roku 2012 wynosił [...] złotych, w 2013 r.- [...] złotych, a w 2015 r. -[...] złotych i tym samym był wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Poniżej tej granicy dochód na osobę w rodzinie występował w roku 2014. Z tego też względu za ten rok Z. T. nie został obciążany współpłatnością za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Od decyzji tej Z. T. wniósł odwołanie zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego. W następstwie rozpoznania powyższego odwołania decyzją z [...] listopada 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...]. W motywach podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało na krąg osób, które po myśli art. 61 u.p.s. są zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, podnosząc że są nimi: mieszkaniec domu pomocy społecznej, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wyjaśniło przy tym, że zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie. Następnie przedstawiło określone w art. 61 ust. 2 u.p.s. powołanej reguły ustalania wysokości tej odpłatności, które zostały zdaniem Kolegium zastosowane w sprawie w sposób prawidłowy. Zwracało jednocześnie uwagę na wypełnienie wytycznych Sądów zawartych w wyrokach wydanych na gruncie rozpoznawanej sprawy, wskazując na uzupełnienie materiału dowodowego o dokumenty obrazujące sytuacje dochodową strony oraz skierowanie do zstępnych osoby przebywającej w domu pomocy społecznej propozycji zawarcie umowy o partycypacji w kosztach jej utrzymania, która to propozycja pozostała bez ich odpowiedzi. W związku natomiast z podnoszonym na etapie odwołania argumentem odnoszącym się do możliwości pobytu S. T. w domu odwołującego się, Kolegium zauważało, że ta kwestia nie ma znaczenie w rozpoznawanej sprawie. Powyższa okoliczność mogła by bowiem być brana pod uwagę przy wydawaniu o skierowaniu osoby do domu pomocy społecznej, a nie przy ustalaniu odpłatności za pobyt w nim. Jeśli zaś chodzi o sytuację majątkową , osobistą czy rodzinną odwołującego się to te elementy mogą dopiero stanowić podstawę do wydania przez organ w oparciu o art. 64 u.p.s. odrębnego rozstrzygnięcia o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub części ustalonej opłaty. Na powyższą decyzję Z. T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie: - art. 61 ust. 1 u.p.s. w zakresie obciążenia go kosztami utrzymania matki w Domu Pomocy Społecznej "[...]", pomimo że dochody skarżącego są niewystarczające na pokrycie własnych kosztów utrzymania, a ponadto nie wyrażał zgody na jej umieszczenie w domu pomocy społecznej - art. 7 i 77 k.p.a. w zakresie w jakim nie przeprowadzono postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie czy jest on w stanie ponosić koszty utrzymania matki w domu pomocy społecznej, a także mającego na celu ustalenie czy dysponuje on środkami finansowymi służącymi na pokrycie kosztów pobytu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz zarzucił brak właściwego uzasadnienia zaskarżonej decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). - art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., polegające na zaniechaniu zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz wyjaśnienia okoliczności faktycznych, brak wszechstronnego rozważenia całokształtu materiału dowodowego sprawy oraz oceny przesłanek warunkujących zastosowanie dobrodziejstwa przepisu art. 64 u.p.s. W obszernych motywach skargi zwracał uwagę na samowolne umieszczenie matki w domu pomocy społecznej przez jego siostrę R. L., podnosząc jednocześnie, że co najmniej od kilku lat pobierała ona i zatrzymywała świadczenia emerytalne matki. Podnosił nadto argument, że w związku z regulowaniem spraw spadkowych jego dzieci na rzecz S. T. przekazały kwotę ponad [...] złotych. Kwestie te zaś organy pominęły. Nie wzięły nadto pod uwagę faktu, że jest on osobą ciężko schorowaną i wymaga stałej opieki. Nie ma zatem możliwości podjęcia żadnej pracy. W oparciu o tak sformułowanymi i uzasadnionymi zarzutami wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jak też poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje przedstawioną w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżona decyzja było ustalenie należnej od Z. T. odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jego matki – S. T.. Materialnoprawną podstawę tej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Przy czym wydana ona została w warunkach związania, z mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postepowania zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2015 r. sygn. akt. I SA/Wa 1197/15 uchylającym uprzednio wydaną w tym przedmiocie decyzję organu odwoławczego. W powyższym wyroku przesądzone zaś zostało, że skarżący jak zstępny S. T. należy do kręgu osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Obowiązek ów wynika z przyjętej w art. 61 ust. 1 u.p.s. zasady, iż w sytuacji gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić pełnych kosztów pobytu w placówce (a z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie), obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie. Konkretyzacja zaś tego obowiązku pod względem podmiotowym i przedmiotowym następuje (o ile nie dojdzie do zawarcia w tym względzie stosownej umowy) w decyzji przewidzianej w art. 59 ust. 1 powołanej ustawy. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że opłat tych nie dzieli się po równo na wszystkich zobowiązanych, ale obciąża się ich w ww. przedstawionej kolejności, co jest konsekwencją przyjętej w ustawie zasady subsydiarności. Ponoszenie odpłatności przez osoby wymienione w art. 61 ust. 1 u.p.s. uzależnione jest przy tym od wymiaru dochodu uzyskiwanego przez nie dochodu. W przypadku zstępnego niebędącego osobą samotnie gospodarującą (a takowym jest skarżący) obowiązek ten aktualizuje się więc, jeżeli w jego gospodarstwie domowym dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a kwota pozostająca po wniesieniu opłaty nie jest niższa niż 300% kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (por. art. 62 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s.). Kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wskazana została z kolei w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. i przed 1 października 2015 r. wynosiła 456 złotych, a od tej daty 514 złotych. Kluczowe zatem dla podjęcia w tym względzie decyzji elementy stanu faktycznego obejmują trzy kwestie: średniomiesięczny koszt utrzymania w domu pomocy społecznej, wymiar opłaty obciążającej mieszkankę domu pomocy społecznej, a także dochód zstępnego. W niniejszej sprawie okoliczności te zdaniem Sądu ustalone zostały przez organy w sposób prawidłowy i znajdują oparcie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym jak też obowiązujących aktach normatywnych. Źródłem informacji o pierwszym z wymienionych elementów są stosowne zarządzenia Starosty Powiatu [...] opublikowane w Dziennikach Urzędowych Województwa [...]: z 2012 r. poz. 1564, z 2013 r. poz. 2133 oraz z 2015 r. poz. 2903. Ich wysokość nie jest przy tym przez skarżącego kwestionowana. Natomiast wymiar opłaty obciążającej mieszkankę ustalony został w ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] zmieniającej uprzednio wydaną w tym przedmiocie decyzję z [...] października 2014 r. Wskazany on został także informacyjnie (podobnie jak wymiar części opłaty obciążającej R. L. – córkę mieszkanki) w decyzji skierowanej do Z. T. i co do zasady nie jest on także przez niego kwestionowany. Skarżący kwestionuje natomiast samą zasadę ponoszenia przezeń przedmiotowej opłaty, jak też poprawność ustalenia stanowiącego podstawę jej wymiaru dochodu rodziny. Pierwszy z tych kwestii, jak już wspomniano na wstępie przesądzona została prawomocnym wyrokiem z [...] października 2015 r. Stąd obecnie ów obowiązek nie może być skutecznie podważony. Jeśli zaś chodzi o poprawność poczynionych przez organ ustaleń w zakresie dochodu dwuosobowej rodziny Z. T., zauważyć należy, że te dokonane zostały w oparciu o zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z [...] lipca 2014 r., [...] czerwca 2016 r. i [...] lipca 2016 r., które stanowią dokumenty urzędowe w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., a więc takie, które charakteryzują się szczególną mocą dowodową, wynikającą z przypisania im domniemania zgodności prawdą tego co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Obalenie zaś owego domniemania wymaga przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentu (art. 76 § 3 k.p.a.). Takiego jednak skarżący nie przeprowadził. Z wymienionych zaś zaświadczeń wynika niezbicie, że miesięczny dochód na osobę w jego gospodarstwie domowym w latach 2012-2013 oraz 2015 przekraczał wskazany w art. 62 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. próg dochodowy, warunkujący możliwość udziału w kosztach utrzymania wstępnej w domu pomocy społecznej. Wynosił on bowiem (po odliczeniu – stosownie do art. 8 ust. 3 powołanej ustawy - należnego podatku dochodowego od osób fizycznych, składek na ubezpieczenia zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne) odpowiednio: [...] złotych (w roku 2012), [...] złotych (w roku 2013) i [...] złotych (w roku 2015). Zważywszy zatem na jego wysokość, oraz obligatoryjność pozostawienia na osobę w rodzinie kwoty odpowiadającej 300% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., tj. 1368 złotych, a od 1 października 2015 r.- 1542 złotych, ustalenie należnej od skarżącego za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej opłaty w wymiarze: [...] złotych za ostatnie dwa dni grudnia 2012 r., po [...] złotych miesięcznie w roku 2013; po [...] złotych miesięcznie za okres od [...] stycznia 2015 r. do [...] września 2015 r. oraz po [...] złotych miesięcznie od [...] października 2015 r. niewątpliwie odpowiada prawu. Godzi się jednocześnie zwrócić uwagę, że dla oceny zakresu partycypacji skarżącego w kosztach utrzymania matki w domu pomocy społecznej, kwestia faktycznych bieżących wydatków rodziny, jak też jego sytuacji osobistej i rodzinnej, związanej choćby z akcentowanym w skardze ich stanem zdrowie, nie ma znaczenia relewantnego. Te okoliczności mogą być bowiem brane pod uwagę – jak zasygnalizował już Wojewódzki Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej wyroku - dopiero przy rozpatrywaniu wniosku strony o zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. To jednak następuje w odrębnym postępowaniu administracyjnym, w ramach rozstrzygnięcia uznaniowego podejmowanego na podstawie art. 64 u.p.s., które może zostać zainicjowane dopiero po ostatecznym określeniu samej wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Z tego względu brak szczegółowego odniesienia się do tych aspektów przy rozstrzyganiu sprawy dotyczącej ustalenia tejże opłaty - wbrew temu co twierdzi skarżący - nie oznacza, że stan faktyczny sprawy został ustalony i rozważony w sposób wadliwy, bo niepełny. W związku z czym sformułowany w tym zakresie zarzuty naruszenia przepisów art. art.: 7, 8, 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. uznać należy za chybione. Podkreślane z kolei w uzasadnieniu skargi okoliczności umieszczenia matki skarżącego w domu pomocy społecznej, jak też kwestie rozliczeń finansowych w rodzinie na tle spraw spadkowych – jak słusznie zauważało Kolegium- pozostają bez związku z niniejszym postępowaniem, a tym samym w żaden sposób nie mogą rzutować na kwestię legalności rozstrzygnięcia o ustaleniu odpłatności za pobyt S. T. w placówce, obciążający jej zstępnego. Słusznie zatem na tym etapie postępowania nie były te kwestie przez organ badane. Z tych względów skarga, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.