I SA/Wa 2011/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. i K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi S. K., K. K. i K. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposoby korzystania z nieruchomości postanawia: przyznać K. K. i K. K. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. S. K., K. K. i K. K. pismem z dnia 2 października 2012 r. wnieśli skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], wydaną w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Pismem z dnia 12 listopada 2013 r. K. K. i K. K. po raz kolejny wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W dniu 4 grudnia 2013 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) - w odpowiedzi na wezwanie Sądu - wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony na urzędowym formularzu PPF. Zarządzeniem z dnia 23 grudnia 2013 r. referendarz sądowy wezwał - na podstawie art. 255 ppsa – K. K. i K. K. do uzupełnienia formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wyjaśnienie, czy dochody oraz wydatki uzyskiwane przez wnioskodawców oraz pozostałe osoby znajdujące się we wspólnym gospodarstwie domowym w zakresie swojej wysokości uległy zmianie w stosunku do informacji przedstawionych w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu 14 stycznia 2014 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) K. K. i K. K. nadesłali pismo procesowe, w którym oświadczyli, że ich sytuacja materialna i bytowa uległa pogorszeniu w stosunku do informacji przedstawionej w ostatnim wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 3 lutego 2014 r. - na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 165 P.p.s.a. - odmówiono przyznania K. K. i K. K. prawa pomocy, bowiem nie wskazano nowych okoliczności, które mogłyby skutkować odmienną oceną sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawców, w kontekście istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Oświadczenia i dane ujawnione we wniosku wskazują, iż nie uległy zmianie okoliczności faktyczne, które były podstawą wydania wcześniejszych postanowień o odmowie przyznania wnioskodawcom prawa pomocy. K. K. i K. K. złożyli sprzeciw od ww. postanowienia Wskazali, że zaskarżone orzeczenie jest dla nich krzywdzące i niesprawiedliwe. Postanowieniem z dnia 6 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2011/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – po rozpoznaniu sprzeciwu K. K. i K. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 lutego 2014 r. - odmówił przyznania ww. wnioskodawcom prawa pomocy. W ocenie Sądu, wnioskodawcy w złożonym ponownie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wykazali, aby ich sytuacja materialna uległa pogorszeniu od momentu wydania poprzedniego postanowienia w stosunku do stanu, jaki był przedmiotem rozstrzygnięcia. Tak samo jak i w poprzednio składanych wnioskach oświadczyli, że prowadzą wspólnie z pięciorgiem dzieci gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny pozostają zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne otrzymywane na dzieci. Wskazali także, że pomagają w gospodarstwie rolnym rodziców, za co otrzymują żywność. Ponadto, tak samo jak przy rozpoznawaniu poprzednich wniosków o przyznanie prawa pomocy, nie wykonali zarządzenia referendarza sądowego o wezwaniu do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń, obrazujących ich stan majątkowy i możliwości płatnicze. Zdaniem Sądu I instancji, to na wnioskodawcach ciąży obowiązek wykazania, że znajdują się w takiej sytuacji materialnej, która uprawnia ich do przyznania prawa pomocy. K. K. i K. K. nie przedstawili bowiem nowych okoliczności, uzasadniających stwierdzenie, że ich sytuacja materialna uległa pogorszeniu, w stosunku do sytuacji będącej przedmiotem badania Sądu przy wydaniu poprzednich postanowień w przedmiocie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OZ 290/14 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 6 marca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I nie rozpoznał wniosku o przyznanie prawa pomocy od nowa w oparciu o oświadczenia i dokumenty zebrane w aktach sprawy. Sąd powołał się na niewykonanie przez wnioskodawców wezwania referendarza sadowego dokonanego w trybie art. 255 ppsa a jednocześnie sam nie wezwał stron o dodatkowe oświadczenia. Zarządzeniem z dnia 9 maja 2014 r. Sąd wezwał K. K. i K. K. do złożenia dodatkowych dokumentów o przyznanie prawa pomocy, tj: wyciągów lub wykazów z posiadanych przez wnioskodawców oraz ich dzieci , które pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów wskazujących i potwierdzających wysokość otrzymywanych przez rodzinę zasiłków, dodatków i innych świadczeń, stanowiących źródło utrzymania rodziny, dokumentów wskazujących i potwierdzających wysokości wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem i oświadczenia wskazującego, czy wnioskodawcy poza pracą w gospodarstwie rolnym rosdziców osiągają jakiekolwiek dochód, a jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawcy oświadczyli, że dochód który przestawili jest jedynym dochodem i źródłem utrzymania całej rodziny. Nadesłali także zaświadczenia wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wskazujące, że dochód K. K. i K. K. w roku podatkowym był zerowy oraz zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy społecznej w [...], że zasiłki rodzinne wraz z dodatkami wypłaconymi w marcu 2014 r. to kwota [...] zł. W związku z udzieloną odpowiedzią Sąd wezwał wnioskodawców zarządzeniem z dnia 11 czerwca 2014 r. do złożenia: dokumentów potwierdzających wysokość dochodu osiąganego przez pełnoletnie dzieci wnioskodawców (w tym ewentualnie tytułem otrzymywanych stypendiów), które pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, oświadczenia, czy wnioskodawcy nadal pomagają w gospodarstwie rolnym rodziców i czy utrzymują się z niego i w jakim zakresie oraz wskazanie wielkości tego gospodarstwa oraz dokumentów wskazujących i potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem. Odpowiadając na to wezwanie oświadczyli, że: ich pełnoletnie córki nie pracują i nie otrzymują żadnych stypendiów, a wnioskodawcy nie pomagają w gospodarstwie rolnym rodziców i się z niego nie utrzymują. Przedstawione dochody stanowią jedyne źródło utrzymania rodziny i nie wystarczają na niezbędne potrzeby życiowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że wniosek K. K. i K. K. o przyznanie prawa pomocy, wniesiony na urzędowym formularzu w dniu 6 grudnia 2013 r. w zakresie całkowitym jest kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie złożonym przez ww. skarżących. Uprzednio prawomocnymi postanowieniami Sądu odmówiono im przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W myśl art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z powyższym, rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, zbadano, czy zmieniła się sytuacja ekonomiczna strony w stosunku do sytuacji uprzednio przez nią przedstawionej i czy zmiana ta uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. Wnioskodawcy w formularzu wniosku wskazali, że wnoszą o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy. Stosownie do treści tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że rozstrzygnięcie w tej materii będzie zależało od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Przy czym, jak już wyżej wspomniano, w sytuacji gdy wniosek strony o przyznanie prawa pomocy został już prawomocnie rozpoznany (co miało miejsce w niniejszej sprawie), zmiana stanowiska Sądu uzależniona jest od wykazania przez stronę, że jej sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu. Przepisy powołanej ustawy dopuszczają bowiem możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy w danej sprawie, jednakże dla zmiany stanowiska Sądu, konieczna jest zmiana okoliczności, na podstawie których odmówiono uprzednio przyznania wnioskodawcy przedmiotowego prawa (vide postanowienie NSA z 20 maja 2005 r., sygn. akt OZ 474/05, niepublikowane). W niniejszej sprawie, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, wnoszący go powołali nowe okoliczności istotne dla oceny ich sytuacji materialnej. Oświadczyli, że ich gospodarstwo domowe składa się z 7 osób. Nie posiadają nieruchomości, oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Następnie nadesłali dokumenty, z których wynika, że w 2013 r. nie osiągnęli żadnego dochodu, zaś w marcu 2014 r. dochód rodziny z tytułu wsparcia ośrodka pomocy społecznej wyniósł [...] zł. Oświadczyli także, że nie pomagają w gospodarstwie rodziców i nie mają z tego tytułu korzyści, a zatem utrzymują się tylko z kwoty wypłaconych zasiłków. Dane dotyczące sytuacji materialnej wnioskodawców zostały przedstawione przez stronę w stopniu, w którym możliwa jest ocena ich możliwości płatniczych w związku z toczącym się postępowaniem. Miało na to wpływ przede wszystkim wykonanie przez wnioskodawców zarządzeń Sądu. Uprzednio Sąd podjął rozstrzygnięcie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym i mimo, że deklarowany dochód nie uległ zmianie, jednak zauważyć należy, że wnioskodawcy, nie otrzymują już wsparcia związanego z pomocą w gospodarstwie rolnym rodziców. Oświadczyli jednocześnie, że utrzymują się wyłącznie z przyznanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej pomocy. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że wystąpiły przesłanki do zmiany uprzednio zajętego stanowiska Sądu. Państwo K. wykazali bowiem, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a zatem przysługuje im prawo pomocy w zakresie całkowitym – tj. zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Ponadto z uwagi na fakt, że zgodnie z wnioskiem skarżących wystąpili oni o ustanowienie zawodowego pełnomocnika, Sąd uczynił zadość żądaniu zawartym we wniosku ustanawiając do reprezentowania wnioskodawców radcę prawnego z urzędu. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.