I SA/Wa 2017/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Nowicka asesorowie WSA Iwona Kosińska WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant Maciej Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2005 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu odwołania K. D. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] orzekającej o odmowie potwierdzenia posiadania przez K. D. uprawnienia do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939r r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano, że Wojewoda [...], działając na podstawie art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.), decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. odmówił stwierdzenia, że K. D. posiada prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Organ pierwszej instancji stwierdził, że współwłaściciel nieruchomości, W. D. wraz z rodziną mieszkał na [...], gdzie służył jako oficer Wojska Polskiego w [...] Pułku [...] i nigdy nie repatriował się do kraju w sposób określony ww. ustawą. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł K. D. podnosząc, iż jego ojciec W. D. był zawodowym oficerem, służył w pułkach [...] ówczesnej Rzeczypospolitej. W okresie okupacji hitlerowskiej czynnie działał w konspiracji, zginął w Powstaniu Warszawskim, odznaczony został krzyżami "Virtuti Militari", Walecznych i Powstańczym. Rodzinną nieruchomością w K. do końca 1939 r. opiekowała się siostra jego ojca – J. G. z d. D., która otrzymała kartę repatriacyjną i jej spadkobierca ubiega się o uzyskanie rekompensaty za utracone mienie. Ojciec odwołującego wspierał ją finansowo. K. D. podniósł, iż uznanie faktu niespełnienia warunku "umowy republikańskiej" za równoważny z odmową roszczeń za połowę majątku przysługującego jego ojcu, jest niesprawiedliwe, bowiem warunek ten nie powinien wpływać na decyzje wobec ludzi, którzy zgodnie z wymogami dyscypliny wojskowej i z żołnierską posługą oddali ojczyźnie życie. Minister Infrastruktury, rozpoznając odwołanie, podał, że art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. określa zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w: 1) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski; 2) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski; 3) układzie z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski; 4) umowie z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR, i o ich ewakuacji do Polski, i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski, i o ich ewakuacji do ZSRR. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że W. D. był współwłaścicielem nieruchomości położonej w K. (obecnie [...]). Z oświadczenia K. D. wynika, że jego ojciec, jako żołnierz zawodowy przed II wojną światową przebywał z rodziną w W. Z postanowienia Sądu Rejonowego dla Miasta W. Wydział [...] Cywilny z dnia [...] października 1990 r. sygn. akt [...], spadek po W. D. nabył w całości jego syn K. D. Organ stwierdził, że skoro właściciel mienia w dniu 1 września 1939 r. nie zamieszkiwał na terenie, o którym mowa w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. oraz nie repatriował się w trybie któregokolwiek z wymienionych w art. 1 ustawy układów, organ wojewódzki zasadnie odmówił K. D. potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Powyższa decyzja oraz ją poprzedzająca stały się z kolei przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wniósł K. D. W skardze podniósł on, że stałym miejscem zamieszkania ojca i rodziny był dom rodzinny w K. w woj. [...] przy ul. [...]. Z racji pełnienia służby wojskowej przez W. D., kilkakrotnie miejscami czasowego jego pobytu były mieszkania służbowe zlokalizowane bezpośrednio przy [...] Rzeczypospolitej Polskiej, a ostatnim – mieszkanie w W. Dalej wskazał, że ojciec jego był współwłaścicielem nieruchomości i ponosił połowę opłat związanych z kosztami utrzymania domu w K. Większość urlopów W. D. spędzał w domu w K. Wybuch II wojny światowej zastał go w K., gdzie przebywał na urlopie. Na radiowy rozkaz mobilizacyjny wyjechał z rodziną do W., gdzie walczył i zginął w Powstaniu Warszawskim. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę - pod względem zgodności z prawem - zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ze względu na to, że w rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że miało miejsce tego rodzaju naruszenie prawa, skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Zastosowany przez organy administracyjne przepis art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.) stanowi, że ustawa określa zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami pastwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w tzw. układach republikańskich z września 1944 r. dotyczących ewakuacji obywateli polskich oraz w umowie z dnia 6 lipca 1945 r. o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i ich ewakuacji do Polski. Zgodnie z treścią art. 2 ust.1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego przysługuje właścicielom tych nieruchomości, jeżeli spełniają łącznie następujące warunki: 1) zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na terenach, o których mowa w art. 1, byli w tym dniu obywatelami polskimi i opuścili te tereny w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.; 2) posiadają obywatelstwo polskie. Z kolei art. 2 tej ustawy określa warunki dotyczące spadkobierców właścicieli. W rozpoznawanej sprawie organy administracyjne odmówiły przyznania K. D. uprawnień wynikających z ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. z powodu tego, że jego ojciec z rodziną, nie repatriowali się w trybie któregokolwiek z układów "republikańskich" oraz z powodu tego, że nie zamieszkiwali na terenie poza obecnymi granicami państwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. Istota niniejszej sprawy polega, więc na udzieleniu odpowiedzi na dwa pytania: pierwsze - jak należy rozumieć użyty w art. 1 ustawy zwrot: "za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w układach" i czy jest on tożsamy treściowo ze sformułowaniem "osoby repatriowane do kraju na podstawie układów" oraz drugie - jak należy rozumieć użyty w art. 2 ust. 1 ustawy zwrot: "zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na terenach, o których mowa w art. 1 i opuścili te tereny w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.". Odpowiadając na pytanie pierwsze, zdaniem sądu, nie ma podstaw do zrównania tych sformułowań. Tymczasem organy obydwu instancji arbitralnie tak uczyniły, nie wyjaśniając, jaką dyrektywą interpretacyjną i metodą wnioskowania się posłużyły. Nie wiadomo więc, dlaczego organy tak rozumieją treść normatywną art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Zdaje się także nie budzić wątpliwości, że organy obydwu instancji uznają, że jednym z warunków uzyskania prawa zaliczenia jest repatriacja osób, o których mowa w tym przepisie, na podstawie układów "republikańskich". Nie uwzględniona została okoliczność, że uprawnione może być również inne rozumienie art. 1 ustawy - jako przepisu zawierającego przesłanki przedmiotowe. A mianowicie, że fakt przybycia tych osób do kraju w okresie poprzedzającym zawarcie układów, może w szczególnej sytuacji, nie mieć decydującego znaczenia. Takie stanowisko zostało wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Sąd podziela to stanowisko, zwłaszcza wyrażone w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego III CZP 1/90 z dnia 30 maja 1990 r. (OSNC 1990/10-11/129). Uchwała ta była w dalszym ciągu aktualna na datę wydania zaskarżonej decyzji. Obowiązywała wtedy ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego - której art. 1 stanowił kontynuację w/w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. oraz art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. W uchwale tej sąd skonstatował, że stosowanie literalnej wykładni postanowień układów "prowadziłoby do niezrozumiałego zróżnicowania sytuacji prawnej obywateli polskich w zależności od faktów i zjawisk, na które nie mieli żadnego wpływu". Z tego powodu sąd, co do zasady, podziela stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich, że wykładnia art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. w kwestionowanych decyzjach nie realizuje normy konstytucyjnej odnoszącej się do ochrony praw majątkowych. Należy zauważyć, że organy administracyjne obowiązane są do respektowania wynikającej z art. 8 Konstytucji RP i ugruntowanej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, dyrektywy wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją. Przepisy art.1 ustawy z 12 grudnia 2003 r. związane są ściśle z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Organy administracji winny, zatem uwzględniać dopuszczalne kierunki wykładni art.1 ustawy z 12 grudnia 2003 r. oraz to, że skutki repatriacji na podstawie układów były różnie interpretowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego na gruncie przepisów art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) i art. 212 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.). Te kierunki orzecznictwa mogą się przez analogię odnosić także do rozumienia art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. W sytuacji, gdy zbyt ścisła wykładnia art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nie dała się pogodzić z gwarancjami Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz przewidzianą w art. 64 ust.2 Konstytucji równą dla wszystkich ochronę praw majątkowych, to dotyczy to w tym samym stopniu art. 1 ustawy o zaliczeniu. Rozumienie art.1 ustawy przez organy administracji wywarło wpływ na postępowanie wyjaśniające, które miało zbyt wąski zakres, zaś środki dowodowe potrzebne do należytego ustalenia stanu sprawy, nie były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. Odnosząc się do drugiego pytania dotyczącego spełnienia przez W. D. warunku zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na terenach, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia12 grudnia 2003 r., i opuszczenia tych terenów w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., należy stwierdzić, że organy administracyjne pominęły szereg okoliczności i potraktowały je jako nie mające znaczenia w sprawie. Organy orzekające przyjęły, że W. D. z rodziną nie zamieszkiwał przed dniem 1 września 1939 r. w K. W tej kwestii organy oparły się na oświadczeniu K. D. z dnia [...] maja 2005 r. i na postanowieniu Sądu Rejonowego dla Miasta W. Wydział [...] Cywilny z dnia [...] października 1990 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku przez K. D. po W. D., zmarłym [...] sierpnia 1944 r. w W., ostatnio zamieszkałym w W. Organy nie rozważyły w ogóle okoliczności związanych z tym, że W. D. był żołnierzem zawodowym. Pominięte zostały kwestie, które mają znaczenie dla sprawy, takie jak szczególna sytuacja żołnierzy zawodowych. Żołnierze zawodowi pełnili służbę wojskową w interesie Rzeczypospolitej Polskiej. Służba ta wymagała w każdych okolicznościach zdyscyplinowania, lojalności i poświęcenia. W zamian za to państwo obowiązane był zrekompensować im odpowiednio trud i wyrzeczenia związane z pełnieniem służby wojskowej. Stosunek służbowy żołnierza zawodowego cechowała dyspozycyjność. Oznacza to, że żołnierze zawodowi mogli być przenoszeni do innej jednostki wojskowej na terenie całego kraju ze względu na potrzeby Sił Zbrojnych. Nie musi to jednak oznaczać, że centrum życiowe żołnierza zawodowego nie może być związane z miejscowością, w której znajduje się jego majątek rodzinny. Pominięte zostały także okoliczności związane z sytuacją żołnierzy zawodowych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, którzy na rozkaz mobilizacyjny musieli stawić się w jednostce wojskowej. Fakt, iż W. D. musiał opuścić majątek rodzinny w związku z pełnioną służbą wojskową i wybuchem wojny nie powinien być oceniane wyłącznie na podstawie kryteriów obiektywnych, tzn. na podstawie tylko brzmienia umów międzynarodowych, regulujących repatriację obywateli polskich z tzw. terenów wschodnich. Jak wynika z materiałów dowodowych sprawy W. D. wyjechał z K. do W. w dniu [...] września 1939 r. na rozkaz o mobilizacji wojsk polskich, następnie walczył jako żołnierz Armii Krajowej i zginął w Powstaniu Warszawskim. Kwestie te były podnoszone przez skarżącego we wniosku i odwołaniu. Skarżący wskazywał, że stałym miejscem zamieszkania ojca i rodziny był dom rodzinny w K. w woj. [...] przy ul. [...]. Kilkakrotnie w trakcie pełnienia służby wojskowej W. D. zmieniał miejsca czasowego pobytu, gdzie mieszkał w mieszkaniach służbowych zlokalizowanych bezpośrednio przy [...] Rzeczypospolitej Polskiej, a ostatnio - w mieszkaniu służbowym w wojskowych blokach przy [...] w W. Organy administracji zupełnie pominęły materiał dowodowy w tym zakresie znajdujący się w aktach sprawy. Na marginesie należy zauważyć, że w sytuacji, gdy nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami państwa polskiego stanowiła współwłasność, powinno toczyć się jedno postępowanie w sprawie wydania decyzji stwierdzającej posiadanie uprawnień do zaliczenia na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. W rozpoznawanej sprawie z materiału dowodowego wynika, że nieruchomość położona w K. stanowiła współwłasność W. D. i J. G. Z pisma [...] Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] czerwca 2005 r. wynika, że przed Wojewodą [...] prowadzone jest postępowanie w sprawie wydania decyzji stwierdzającej prawo do zaliczenia z wniosku spadkobiercy J. G. – A. G. Rozpatrując ponownie sprawę – z uwagi na wejście w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418), której regulacje są już zgodne ze wskazaną wyżej linią orzecznictwa, przepisy tej ustawy winny być podstawą nowego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznając sprawę za niedostatecznie wyjaśnioną – z mocy przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.