I SA/Wa 2017/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Marta Kołtun - Kulik (spr.) Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania A. B., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2016 r., nr [...] o odmowie przyznania A. B. pomocy w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do kosztów zakupu leków i leczenia. Decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...] odmówił pomocy w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do kosztów zakupu leków i leczenia dla A. B. z powodu braku współpracy strony z pracownikiem socjalnym. W uzasadnieniu decyzji Wójt wskazał, że A. B. w dniu 15 września 2016 r złożyła wniosek o udzielenie pomocy na zakup lodówki i mebli. Na podstawie przeprowadzanego środowiskowego i rozmowy ze stroną ustalono, że strona utrzymuje się z renty rodzinnej w kwocie [...] zł, czasowo przebywa u siostry C. T. Strona oświadczyła, że nie dokłada się do żadnych kosztów związanych z utrzymaniem domu i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. W trakcie przeprowadzania wywiadu ustnie złożyła prośbę o przyznanie pomocy na zakup leków i dofinansowanie do kosztów leczenia. Do złożonego wniosku strona nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających jej zły stan zdrowia, rachunków imiennych potwierdzających zakup leków czy recept do realizacji, a jedynym dokumentem był paragon z apteki z dnia 28 lipca 2016 r. Już w trakcie wywiadu strona nie wyrażała zgody na uzupełnienie brakujących dokumentów. W dniu 12 października 2016 r. zostało wysłane do strony wezwanie o dostarczenie w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania; zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego, że strona jest osobą chorą lub innych dokumentów dotyczących sytuacji zdrowotnej strony. Wezwanie zostało odebrane przez stronę w dniu 13 października 2016 r. jednak żadna dokumentacja w wyznaczonym terminie do ośrodka nie została dostarczona. Organ zaznaczył, że stronie nie przysługuje zasiłek celowy z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Jednocześnie Wójt rozważał możliwość udzielenia pomocy, na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. specjalnego zasiłku celowego, który jest udzielany w sytuacjach zupełnie wyjątkowych. Bierna postawa w sprawie złożenia wymaganej dokumentacji, pomimo obowiązku do współdziałania, nie dała jednak podstaw do zastosowania art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Organ zaznaczył, że brak współpracy ze strony wnioskodawczym i przyjęcie biernej postawy spowodowało, że nie można było ustalić aktualnej sytuacji zdrowotnej, kosztów jakie ponosi wnioskodawczyni związanych z leczeniem i co za tym idzie przyznania odpowiednej pomocy. Odwołanie od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2016 r. złożyła A. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2016 r. W uzasadnieniu wskazano, że organ pierwszej instancji słusznie ustalił, iż dochód A. B. przekracza kryterium dochodowe, które wynosi 634 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Jak wynika bowiem z kwestionariusza wywiadu środowiskowego na dochód strony składa się renta rodzinna w wysokości [...] zł miesięcznie. Tym samym przyznanie zasiłku celowego na postawie art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie mogło mieć miejsca. Powyższa okoliczność jednak nie wyłącza możliwości uzyskania pomocy z pomocy społecznej. Wyjątek od powyżej zasady przewiduje art. 41 ustawy o pomocy społecznej, który przewiduje możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, a jego przyznanie może nastąpić tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Organ zaznaczył, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż A. B., występująca z wnioskiem o przyznanie pomocy ma 61 lat, jest wdową i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości [...] zł. Odwołująca się została zakwalifikowana do otrzymania lokalu socjalnego o powierzchni użytkowej [...] m2 w nowo wybudowanym budynku socjalnym w miejscowości [...] przy ul. [...], o czym świadczy pisma Wójta Gminy [...] z dnia 16 września 2016 r., l.dz. [...] oraz z dnia 10 października 2016 r., l.dz. [...]. Fakt osiągania przez stronę niskiego dochodu wpływa na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych, w tym na możliwość zakupu leków, czy pokrycie kosztów leczenia, jednak stan ten, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego nie ma w przypadku A. B. charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Organ zaznaczył, że pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi zaś sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby taka sytuacja w przypadku strony się zaistniała. Strona została kilka lat temu eksmitowana z zajmowanego lokalu, jest osobą nieaktywną zawodowo i od dłuższego czasu korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], skąd w październiku 2016 r. otrzymała wsparcie finansowe na zakup mebli oraz lokówki w łącznej wysokości [...] zł. Zatem z okoliczności sprawy nie wynika, aby nastąpiło nieoczekiwane zdarzenie, które sprawiłoby, aby strona musiała ubiegać się o wsparcie na zakup leków czy pokrycie kosztów leczenia. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż A. B. posiada stałe źródło dochodów w wysokości znacznie przekraczającej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej i nie wystąpiło nagłe zdarzenie, powodujące pogorszenie sytuacji finansowej strony, w konsekwencji którego musiałaby się zwrócić o udzielenie wsparcia finansowego. Kolegium wskazało ponadto, że niewątpliwie zakup leków oraz pokrycie kosztów leczenia należy do jednych z najbardziej elementarnych potrzeb bytowych, jednak strona, dysponująca własnym dochodem, którego wysokość znacznie przekracza kryterium dochodowe, może pokryć te wydatki z posiadanych środków. Jednocześnie strona nie zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego, iż jest osobą chorą i korzysta z pomocy lekarskiej, a zwłaszcza recept lekarskich lub innych faktur potwierdzających zakup leków, ani innych dokumentów dotyczących sytuacji zdrowotnej, pomimo skierowania do niej wezwania z dnia 12 października 2016 r. które, zostało doręczone stronie w dniu 13 października 2016 r. Nie można jednoznacznie stwierdzić, czy przyznanie stronie pomocy w żądanym zakresie jest obiektywnie niezbędne. Działanie strony nosi znamiona braku współdziałania z pracownikiem socjalnym, co stanowi, podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Ponadto należy zauważyć, iż z dołączonego przez stronę do akt sprawy paragonu wynika, iż A. B. zakupiła leki z posiadanych zasobów finansowych i obecnie w istocie domaga się zwrotu poniesionych w tym celu kosztów z pomocy społecznej, a więc ze środków publicznych. Tymczasem zadaniem pomocy społecznej nie jest refundacja wydatków, jakie osoby ubiegające się o pomoc poniosły, lecz udzielanie wsparcia tym osobom, które znalazły się w trudnej sytuacji i z której nie są w stanie wyjść samodzielnie. Dlatego też, obok wskazanych powyżej okoliczności, brak jest podstaw, aby z pomocy społecznej udzielić odwołującej się pomocy finansowej na zakup leków. Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniosła A. B. Skarżąca zakwestionowała zaskarżoną decyzję i wskazała na trudną sytuację życiową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jt. Dz. U. z 2016, poz. 1066 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja ta nie narusza prawa. Przedmiotowe postępowanie dotyczyło przyznania pomocy finansowej na zakup leków oraz leczenie. Podstawę materialnoprawną decyzji organu pierwszej instancji stanowi m.in. art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.". Zgodnie z tym przepisem (ust. 1 i 2) zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie pomocy na podstawie tego przepisu uzależnione jest jednak od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. W przypadku osób samotnie gospodarujących jest to kwota 634,00 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), która ustalona została od dnia 1 października 2015 r. na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe. W niniejszej sprawie organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że skarżąca przekroczyła wskazane wyżej kryterium dochodowe, bowiem jej dochód wyniósł [...] zł, na który składało się świadczenie rentowe. Przekroczenie kryterium dochodowego przez stronę nie oznacza jednak, że nie przysługuje jej już wsparcie państwa w ramach pomocy społecznej. Możliwość taką przewiduje bowiem wprost art. 41 u.p.s. Stosownie do treści powołanego przepisu pomoc społeczna, w tym specjalny zasiłek celowy może być przyznany mimo przekroczenia kryterium dochodowego, w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Co prawda Wójt Gminy [...] w komparycji decyzji z dnia [...] października 2016 r. w powołanej podstawie prawnej nie zawarł art. 41 u.p.s., jednakże powołał go w treści uzasadnienia decyzji. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał także, że bierna postawa skarżącej i brak współdziałania nie dały podstaw do przyznania jej specjalnego zasiłku celowego, przy czym nie rozważył zastosowania powołanego przepisu w kontekście znajdowania się przez skarżącą w szczególnej sytuacji. Obszerne rozważania w tym zakresie poczyniło natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2016 r. wskazało, że z okoliczności sprawy nie wynika, aby nastąpiło nieoczekiwane zdarzenie, które sprawiłoby, aby strona musiała ubiegać się o wsparcie na zakup leków czy pokrycie kosztów leczenia. Z powyższą oceną należy się zgodzić, gdyż stan sprawy został ustalony zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, a wniosek z tak ustalonego stanu wysunięty prawidłowo. Kolegium w zaskarżonej decyzji zasadnie zwróciło uwagę na fakt, iż zakup leków oraz pokrycie kosztów leczenia należy do jednych z najbardziej elementarnych potrzeb bytowych, jednakże strona, dysponująca własnym dochodem, którego wysokość znacznie przekracza kryterium dochodowe, może pokryć te wydatki z posiadanych środków. Fakt osiągania przez stronę niskiego dochodu wpływa na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych, w tym na możliwość zakupu leków, czy pokrycie kosztów leczenia, jednak stan ten, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego nie ma w przypadku skarżącej charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Tylko zaistnienie nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności daję podstawę do zastosowania specjalnego zasiłku celowego, a z akt sprawy nie wynika natomiast, aby taka sytuacja w przypadku strony zaistniała. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, że szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s. to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że określone zdarzenia - tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe - nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych. Przyznanie omawianego świadczenia wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wynikające z wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (m. in. wyroki NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11, 28 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2209/15, 23 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1680/15 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Specjalny zasiłek celowy winien być zatem traktowany jako szczególna, doraźna pomoc udzielana podmiotom przekraczającym ustawowe kryteria dochodowe, w sytuacji gdy nie jest możliwe uzyskanie przez nie niezbędnych środków w ramach własnych działań i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto, z treści powołanego przepisu wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w indywidualnej sprawie wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Jednocześnie organy obu instancji prawidłowo oceniły postawę skarżącej w kontekście art. 11 ust. 2 u.p.s. Trafnie bowiem wskazano, iż skarżąca wykazywała brak współdziałania z organem w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, gdyż pomimo prawidłowo doręczonego wezwania nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego, iż jest osobą chorą i korzysta z pomocy lekarskiej oraz recept lekarskich lub innych faktur potwierdzających zakup leków, ani innych dokumentów dotyczących sytuacji zdrowotnej. Po przeanalizowaniu sytuacji osobistej, zdrowotnej i finansowej skarżącej, w ocenie Sądu, organy administracji słusznie stwierdziły, że strona nie spełnia przesłanek do przyznania pomocy w formie zasiłku w oparciu o przepis art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. oraz specjalnego zasiłku, o którym mowa w art. 41 u.p.s. Zdaniem Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie pozwala na stwierdzenie, że skarżąca znajduje się w takiej szczególnej sytuacji, która umożliwiałaby przyznanie jej tej formy pomocy. Jak wyżej wskazano, przyznanie zasiłku celowego specjalnego mieści się w granicach uznania administracyjnego, a nie ustawowego obowiązku organu, zaś rolą Sądu jest jedynie ocena - w oparciu o materiał dokumentacyjny sprawy - czy organ administracji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu, opisana wyżej trudna sytuacja materialna i życiowa skarżącej nie kwalifikuje jej do przyznania pomocy w trybie art. 41 ww. ustawy, zaś okoliczność, że skarżąca przekracza określone w ustawie kryterium dochodowe, zasadnie doprowadziła organy do odmówienia żądania w zakresie przyznania pomocy finansowej na wnioskowane cele. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.