I SA/Wa 2021/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Chaciński, Sędziowie sędzia WSA Dorota Apostolidis, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), Protokolant specjalista Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi M. R. i T. R. na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt I SAB/Wa 42/14 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 10.000 (dziesięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz M. R. i T. R. sumy pieniężne w kwotach po 3.000 (trzy tysiące) złotych dla każdego z nich; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz M. R. i T. R. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. M. R. i T.R. (dalej jako "skarżący") pismem z 31 października 2018 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent/organ") w rozpoznaniu wniosku o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...] przy ul [...], ozn. Jako [...]:, hip nr [...], zgodnie z wnioskiem skarżących z 15 marca 2004 r. Skarżący wnieśli o : 1. wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny na podstawie art. 154 § 1 i 6 kpa w maksymalnej wysokości odpowiadającej dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego; 2. zasądzenie od Prezydenta [...] na rzecz skarżących, na podstawie art. 154 § 7 ppsa, sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty grzywny wymierzonej organowi; 3. zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że z uwagi na ostateczne zakończenie postępowania przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] w sprawie [...]) pismem z 12 grudnia 2016 r. wnieśli do Prezydenta [...] o niezwłoczne podjęcie postępowania i jego ostateczne rozstrzygnięcie poprzez wydanie decyzji o odszkodowaniu zgodnie z wnioskiem z 15 marca 2004 r. Skarżący wskazali, że mając na uwadze rozstrzygnięcie zawarte w decyzji SKO z [...] października 2016 r. w obrocie prawnym pozostała decyzja SKO w [...] z [...] kwietnia 2001r., nr [...] stwierdzająca wydanie decyzji PRN [...] o odmowie przyznania własności czasowej do nieruchomości pn. "[...] " C. nr rej. [...] z naruszeniem prawa. Tym samym na podstawie art. 5 ustawy nowelizującej z 17 czerwca 2004 r. (Dz. U. 162, poz. 1692) zastosowanie w niniejszej sprawie ma nadal art. 160 kpa (z wył § 4 i 5) i stanowi on podstawę żądania skarżących, wobec czego organ powinien podjąć zawieszone postępowanie i następnie wydać decyzje merytoryczną czego nie uczynił. Wobec bezczynności organu skarżący wystąpili do organu wyższego stopnia – SKO w [...] ze skargą (zażaleniem) na bezczynność w oparciu o art. 37 § 1 kpa. Pismem z 1 marca 2017 r. organ I instancji powiadomił skarżących, iż dalsze czynności zostaną podjęte po zwrocie akt z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Ponadto skarżący wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na bezczynność, którą Sąd odrzucił wskazując na wcześniejsze wydanie w sprawie wyroku przez ten sąd. Skarżący wskazali, że w związku z tym wezwali organ do wykonania wyroku i wydania decyzji, co jednak pozostało bez jakiegokolwiek odzewu ze strony organu administracji. Wskazując na wieloletnią bezczynność organu skarżący wnieśli jak wyżej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z obowiązującą procedurą w zakresie rozpatrywania wniosków w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami wprowadzoną zarządzeniem Prezydenta [...] nr [...] , konieczna była i jest nadal weryfikacja zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, w szczególności dokumentów dotyczących następstwa prawnego po dawnych właścicielach. Organ wskazał także, iż akta sprawy na skutek postępowań i skarg wnoszonych przez strony, pozostawały w długotrwałym posiadaniu organów nadrzędnych i sądów administracyjnych. Akta sprawy zostały zwrócone do organu 10 stycznia 2018 r. W okresie od [...] października 2016 r. – od momentu wydania przez SKO orzeczenia, w związku z którym postępowanie w sprawie niniejszej było zawieszone, do 10 stycznia 2018 r. akta znajdowały się poza urzędem, co znacząco utrudniało procedowanie. Następnie akta przedmiotowej nieruchomości zostały przekazane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w odpowiedzi na pismo dot. sygn.. [...] z [...] marca 2018 r. Po ich zwrocie zostały przekazane przy piśmie z 17 lipca 2018 do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Organ zaznaczył. że istotnym w sprawie pozostaje także fakt, iż opóźnienia w rozpatrywaniu spraw są spowodowane m.in. bardzo dużą ilością wpływającej do tutejszego Biura Spraw Dekretowych korespondencji w sprawach odszkodowawczych za nieruchomości objęte działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Waga tych spraw, stopień ich skomplikowania oraz złożoność okoliczności, które powinny być ustalone w toku tych postępowań, niestety nie pozwala na dotrzymanie ustawowych terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie. Zwrócono także uwagę, że wydanie rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym powinno opierać się o oryginalną dokumentację dotyczącą nieruchomości ponieważ jest ona zbyt istotna i skomplikowana by móc prowadzić postępowanie opierając się tylko i wyłącznie na aktach zastępczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018.1302, dalej: p.p.s.a.). Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia organowi grzywny. Z powyższego przepisu wynikają zatem dwie przesłanki, które muszą zostać spełnione łącznie, aby sąd administracyjny mógł organowi administracji publicznej wymierzyć grzywnę. Po pierwsze organ musi pozostawać w bezczynności po wyroku uwzględniającym skargę (wydanym na podstawie art. 149 p.p.s.a) i zobowiązującym organ do wydania w określonym terminie stosownego aktu lub dokonania czynności. Po drugie zaś, strona przed wniesieniem skargi musi wystąpić do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania wyroku. W przedmiotowej sprawie obie wskazane przesłanki zostały spełnione. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 maja 2014 r., zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul [...] , ozn, jako [...] , hip nr [...] w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Wyrok ten został doręczony organowi 4 września 2014 r. Termin załatwienia sprawy upłynął w grudniu 2014 r. Mimo to Prezydent [...] nie załatwił przedmiotowej sprawy zgodnie z powołanym orzeczeniem. Wobec niewykonania powyższego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 15 lipca 2015 r. wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 1000 zł oraz stwierdził, że bezczynność Prezydenta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Wobec dalszej bezczynności Prezydenta wyrokiem z 28 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie wymierzył Prezydentowi grzywnę w wysokości 3000 zł, a wyrokiem z 6 września 2018 r. w wysokości 5000 zł. Jednocześnie w obu tych orzeczeniach Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Pomimo trzykrotnego już orzeczenia o wymierzeniu Prezydentowi [...] grzywny w związku z bezczynnością, do daty złożenia skargi w przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie odszkodowania za opisaną wyżej nieruchomość [...] nadal nie został rozpoznany. Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Prezydent [...] w wyznaczonym przez Sąd terminie nadal nie załatwił wniosku o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...] przy ul [...] , ozn, jako [...] :, hip nr [...] i nie wydał merytorycznej decyzji. Skoro zaś Prezydent w terminie wyznaczonym w/w wyrokiem nie załatwił sprawy, to w tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie Prezydentowi ponownie grzywny, jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. W realiach niniejszej sprawy Sąd ocenił, iż wystarczająco represyjną jak też dyscyplinującą funkcje spełni w obecnej sytuacji grzywna w wysokości dziesięciu tysięcy złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a i jest adekwatna do zaistniałej bezczynności. Jednocześnie rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 zd. 2 p.p.s.a. Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r. sygn.. akt I OSK 1181/13. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność miała charakter rażącego naruszenia prawa co już zostało stwierdzone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyrokach z 28 lutego 2017 r. i 6 września 2018 r. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której organ po zwrocie akt sprawy wraz z wyrokiem, wydanym w przedmiocie bezczynności i następnie po trzech wyrokach w którym nałożono na organ grzywnę przez tak długi okres nadal nie podejmuje w sprawie czynności zmierzających do rozpoznania wniosku przy braku obiektywnych okoliczności taką sytuację uzasadniających. Sąd uwzględnił także wniosek o przyznanie skarżącym sumy pieniężnej. Wyjaśnić należy, że suma pieniężna z art. 154 § 7 p.p.s.a. ma charakter kompensacyjny i prewencyjny. Z treści omawianego przepisu wyraźnie wynika, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącemu za oczekiwanie na rozpoznanie jego sprawy. W ocenie Sądu środek ten w przedmiotowej sprawie na obecnym etapie powinien być zastosowany gdyż mamy do czynienia ze szczególnie drastycznym przypadkiem zwłoki organu oraz uzasadnioną obawą, że bez zastosowania tego środka organ sprawy nadal nie załatwi. Zasądzona suma stanowi zadośćuczynienie dla skarżących za tak długie oczekiwanie na zakończenie ich sprawy. Wynika z intencjonalnego unikania przez organ zajęcia stanowiska w sprawie, co wywołało po stronie uczestników postępowania słuszne poczucie krzywdy i lekceważenia ich praw, skoro organ nawet nie podjął zawieszonego postępowania. Jednocześnie brak jest obiektywnie weryfikowalnych okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć skoro organ nie podjął żadnych czynności a jedynymi argumentami organu, które miałyby usprawiedliwiać jego działanie, jest brak dostępu do akt na skutek dysponowania nimi przez organy nadrzędne i sąd administracyjny oraz duża ilość wpływającej do Biura Spraw Dekretowych korespondencji w sprawach odszkodowawczych za nieruchomości objęte działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Sąd zwraca uwagę, że organ ma obowiązek sporządzić odpisy akt i na ich podstawie prowadzić postępowanie, gromadzić dokumentacje, tak aby przekazywanie akt do innego organu czy sądu nie stanowiło przeszkody w podejmowaniu bieżących czynności przez organ. Natomiast duża ilość wpływającej do Biura Spraw Dekretowych korespondencji w sprawach odszkodowawczych za nieruchomości objęte działaniem dekretu, znana sądowi z urzędu, nie stanowi obiektywnej przeszkody w rozpoznaniu sprawy i nie usprawiedliwia braku działania organu przez tak długi okres. Wobec powyższego, na podstawie art. 154 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 154 § 6 p.p.s.a. sąd orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku wydane zostało na podstawie art. 154 § 2 p.p.s.a, a zawarte w punkcie 3 wyroku zapadło na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.