I SA/Wa 2040/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę. A. M. reprezentowany przez pełnomocnika adwokata złożył skargę na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2012 roku, znak [...] utrzymującą w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2009r., znak [...], którą to decyzją Minister Gospodarki umorzył postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] grudnia 1952 r., znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem: W. [...], ul. [...] oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] maja 1960 r., znak: [...], w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa: W. [...], ul. [...]. Skarżący wnosił o uchylenie decyzji. Skarżący zarzucał: naruszenie interesu prawnego strony poprzez uznanie, iż spadkobierca wspólnika spółki jawnej, która faktycznie zaprzestała działalności na skutek decyzji nacjonalizacyjnych, nie jest legitymowany do występowania o stwierdzenie nieważności orzeczeń o ustanowieniu zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem oraz decyzji ws. stwierdzenia przejścia na własność przedsiębiorstwa oraz mające wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 138 § 1 pkt. 1, art. 138 § 2 i art. 127 § 3 w związku z art. 28 kpa polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2009 roku pomimo zaistnienia podstaw do jej uchylenia, w następstwie błędnego przyjęcia przez organ, iż spadkobiercy wspólników Spółki Jawnej W. [...] nie są legitymowani do występowania w charakterze stron w postępowaniu, którego przedmiotem jest stwierdzenie nieważności orzeczeń w sprawie ustanowienia zarządu przymusowego oraz w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa majątku przedsiębiorstwa, pomimo iż jako następcy prawni wspólników, posiadają interes prawny do żądania stwierdzenia nieważności ww. orzeczeń, a nadto z mocy umowy tejże Spółki nie uległa ona rozwiązaniu, trwa nadal ze spadkobiercami zmarłego a uprawnionymi do reprezentacji są wspólnicy (§ XVIII i VII Umowy Spółki Jawnej). Minister Gospodarki wnosił o oddalenie skargi. Organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazując, że ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że w dacie nacjonalizacji właścicielem ww. przejętego na własność Państwa przedsiębiorstwa była spółka jawna. Z odpisu Rejestru Handlowego ([...]), datowanego na dzień 28 kwietnia 2009r. wynika, że spółka ta nie została wykreślona z tego rejestru, a zatem nadal istnieje. Tym samym, interes prawny do występowania z żądaniem stwierdzenia nieważności wskazanych decyzji nacjonalizacyjnych, na mocy których przejęto na własność Państwa mienie stanowiące w dacie nacjonalizacji własność tej spółki, posiada wyłącznie przedmiotowa spółka. Podaniem z dnia 28 września 1991 r. T. M. wystąpiła do Ministra Przemysłu i Handlu (poprzednik prawny Ministra Gospodarki) o "uznanie za nieważne zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] grudnia 1952 r. oraz wydanego w oparciu o tą decyzję orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] maja 1960 r.". Na podstawie art. 28 kpa, stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Oznacza to, że treścią pojęcia "interes prawny" jest prawo podmiotowe, rozumiane jako przyznanie danej osobie przez przepis prawa konkretnych uprawnień, które może ona realizować w postępowaniu administracyjnym. Taki interes w przedmiotowej sprawie posiada właściciel znacjonalizowanego przedsiębiorstwa oraz nieruchomości, na której ono funkcjonowało, legitymujący się prawem własności do niego w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego oraz przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie organ ustalił, iż tytułem własności do omawianego przedsiębiorstwa legitymowała się spółka jawna, której wspólnikami byli J. M. i Z. L. (dowód: odpis rejestru handlowego [...]). Omawiany zakład prowadził działalność w wynajmowanych lokalach, stanowiących własność C. M. oraz Z. Z. (protokół zdawczo-odbiorczy z [...] grudnia 1952 r. w sprawie wprowadzenia przymusowego zarządu państwowego nad omawianym przedsiębiorstwem, opis przedsiębiorstwa - zał. 2 do wskazanego protokołu). Spółka rejestrowa istnieje dopóty, dopóki nie zostanie z właściwego rejestru wykreślona. Tak długo, jak istnieje spółka, istnieje po jej stronie prawo do żądania oceny legalności decyzji nacjonalizującej jej przedsiębiorstwo. Powyższego nie zmienia fakt, iż stwierdzenie nieważności takiej decyzji nastąpiło na rzecz osób, w stosunku do spółki trzecich. Z przedłożonego przez A. M. (za pośrednictwem adw. T. Z.) odpisu rejestru handlowego ([...]), datowanego na dzień 28 kwietnia 2009 r. wynika, że spółka nie została wykreślona z rejestru handlowego, a zatem nadal istnieje i posiada przymiot strony w postępowaniu nieważnościowym, dotyczącym wymienionych w sentencji decyzji nacjonalizacyjnych. Zdaniem organu interes prawny do występowania z żądaniem stwierdzenia nieważności wskazanych decyzji nacjonalizacyjnych, na mocy których przejęto na własność Państwa mienie stanowiące w dacie nacjonalizacji własność tej spółki, posiada wyłącznie przedmiotowa spółka, reprezentowana przez uprawnionych, zgodnie z treścią umowy spółki z dnia [...] lipca 1945 r oraz wyciągiem z Rejestru Handlowego, wspólników, tj. J. M. lub Z. L. (reprezentacja jednoosobowa). Zarówno J. M., jak i Z. L. legitymowani do reprezentacji omawianej spółki już nie żyją (postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] czerwca 2008 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po J. M., odpis zupełny aktu zgonu Z. L. z dnia 20 marca 1995 r.), zaś z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji nacjonalizacyjnych wystąpili ich spadkobiercy. Organ wskazał, że obowiązujące w dacie nacjonalizacji, rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Kodeks Handlowy z dnia 27 czerwca 1934 r. (Dz. U z 1934 r" Nr 57, poz. 502), nie przewidywało możliwości wstąpienia spadkobierców wspólników spółki jawnej w ich prawa i obowiązki, w przypadku ich śmierci, z samego mocy prawa. Zatem, kwestia ta była przedmiotem uregulowań zawartych w umowie spółki, względnie w umowach o zmianie umowy spółki. Zgodnie z § XVIII znajdującej się w aktach niniejszej sprawy kserokopii umowy przedmiotowej spółki, "śmierć wspólnika nie powoduje rozwiązania spółki, lecz spółka trwa nadal ze spadkobiercami zmarłego". Organ przyjął, że w przypadku, gdy uprawnieni do reprezentacji spółki wspólnicy zmarli, mając na uwadze fakt, iż spadkobiercy wspólników wstępują w ich prawa i obowiązki, dla umożliwienia przedmiotowej spółce dochodzenia swoich praw i zapewnienia jej reprezentacji w postępowaniu "nieważnościowym", spadkobiercy wspólników powinni podjąć czynności, zmierzające do wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: KRS) i legitymować się aktualnym odpisem z tego rejestru, ze wskazaniem ich jako uprawnionych do reprezentacji tej spółki. Pismem z dnia 20 lipca 2009 r. penomocnik adwokat, występujący w imieniu A. M. podniósł, iż w świetle art. 28 kpa, jego mocodawca jako zstępny zmarłego wspólnika jest "osobą uprawnioną do występowania w charakterze strony w przedmiotowym postępowaniu ". W toku postępowania, w związku z niepodjęciem przez zainteresowanych czynności wskazanych w wezwaniu organu z dnia 24 czerwca 2009 r., zmierzających do zapewnienia spółce W. [...], posiadającej interes prawny do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wskazanych w sentencji decyzji nacjonalizacyjnych, właściwej reprezentacji, organ stwierdził braki w legitymacji prawnej spadkobierców wspólnika J. M. do występowania w charakterze stron w rozumieniu art. 28 kpa. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009r. Minister Gospodarki umorzył postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] grudnia 1952 r., w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem: W. [...], ul. [...] oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] maja 1960 r., znak: [...], w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa: W. [...], ul. [...]. Pismem z dnia 19 sierpnia 2009 r., A. M., reprezentowany przez adwokata T.Z., wystąpił do Ministra Gospodarki o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., zarzucając jej "naruszenie art. 28 k.p.a., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż po stronie wnioskodawcy brak jest legitymacji prawnej spadkobierców do występowania w niniejszym postępowaniu w charakterze stron". W uzasadnieniu ww. wniosku wskazano, że A. M. jest synem, spadkobiercą zmarłego J. M., co zostało potwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] czerwca 2008r., sygn. akt [...]. " Wspólnicy spółki jawnej (którymi stali się spadkobiercy) są uprawnieni tak do prowadzenia spraw spółki, jak i jej reprezentacji". Ponadto, skarżący podniósł, iż zgodnie z art. 29 § 1 k.s.h. każdy wspólnik ma prawo reprezentować spółkę, co dotyczy wszystkich czynności sądowych i pozasądowych. Skoro zatem spółka nie uległa rozwiązaniu na skutek śmierci wspólników, to spadkobiercy stają się z mocy prawa wspólnikami, którym przysługuje uprawnienie do reprezentacji. Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] lutego 2012 roku utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2009r. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazując, że ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, iż w dacie nacjonalizacji właścicielem ww. przejętego na własność Państwa przedsiębiorstwa była spółka jawna. Z odpisu Rejestru Handlowego ([...]), datowanego na dzień 28 kwietnia 2009r. wynika, że spółka ta nie została wykreślona z tego rejestru, a zatem nadal istnieje. Tym samym, interes prawny do występowania z żądaniem stwierdzenia nieważności wskazanych decyzji nacjonalizacyjnych, na mocy których przejęto na własność Państwa mienie stanowiące w dacie nacjonalizacji własność tej spółki, posiada wyłącznie przedmiotowa spółka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując w powyższym zakresie kontroli zaskarżonych decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organy prawidłwo ustaliły, iż tytułem własności do omawianego przedsiębiorstwa legitymowała się spółka jawna, której wspólnikami byli J. M. i Z. L. (dowód: odpis rejestru handlowego [...]). Spółka rejestrowa istnieje dopóty, dopóki nie zostanie z właściwego rejestru wykreślona. Tak długo, jak istnieje spółka, istnieje po jej stronie prawo do żądania oceny legalności decyzji nacjonalizującej jej przedsiębiorstwo. Z przedłożonego odpisu rejestru handlowego ([...]), datowanego na dzień 28 kwietnia 2009 r. wynikało, że spółka nie została wykreślona z rejestru handlowego, a zatem nadal istnieje i posiada przymiot strony w postępowaniu nieważnościowym, dotyczącym wymienionych w sentencji decyzji nacjonalizacyjnych. Prawidłlowo organy przyjęły, że interes prawny do występowania z żądaniem stwierdzenia nieważności wskazanych decyzji nacjonalizacyjnych, na mocy których przejęto na własność Państwa mienie stanowiące w dacie nacjonalizacji własność tej spółki, posiada wyłącznie przedmiotowa spółka, reprezentowana przez uprawnionych, zgodnie z treścią umowy spółki z dnia [...] lipca 1945 r oraz wyciągiem z Rejestru Handlowego, wspólników, tj. J. M. lub Z. L. (reprezentacja jednoosobowa). Zarówno J. M., jak i Z. L. legitymowani do reprezentacji omawianej spółki już nie żyją (postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] czerwca 2008 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po J. M., odpis zupełny aktu zgonu Z. L. z dnia 20 marca 1995 r.), zaś z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji nacjonalizacyjnych wystąpili ich spadkobiercy. Organ wskazał, że obowiązujące w dacie nacjonalizacji, rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Kodeks Handlowy z dnia 27 czerwca 1934 r. (Dz. U z 1934r., Nr 57, poz. 502), nie przewidywało możliwości wstąpienia spadkobierców wspólników spółki jawnej w ich prawa i obowiązki, w przypadku ich śmierci, z samej mocy prawa. Zatem, kwestia ta była przedmiotem uregulowań zawartych w umowie spółki, względnie w umowach o zmianie umowy spółki. Zgodnie z § XVIII znajdującej się w aktach niniejszej sprawy kserokopii umowy przedmiotowej spółki, "śmierć wspólnika nie powoduje rozwiązania spółki, lecz spółka trwa nadal ze spadkobiercami zmarłego". Organ przyjął, że w przypadku, gdy uprawnieni do reprezentacji spółki wspólnicy zmarli, mając na uwadze fakt, iż spadkobiercy wspólników wstępują w ich prawa i obowiązki, dla umożliwienia przedmiotowej spółce dochodzenia swoich praw i zapewnienia jej reprezentacji w postępowaniu "nieważnościowym", spadkobiercy wspólników powinni podjąć czynności, zmierzające do wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: KRS) i legitymować się aktualnym odpisem z tego rejestru, ze wskazaniem ich jako uprawnionych do reprezentacji tej spółki. W tym miejscu, w ocenie Sądu, należy dokonać jednoznacznego rozgraniczenia pomiędzy spółką jawną, jako taką i spadkobiercami wspólników. Spadkobiercy wspólników spółki jawnej mogli działać jedynie w imieniu spółki bowiem w przedmiotowym postępowaniu jedynie spółka ma interes prawny do występowania z żądaniem stwierdzenia nieważności wskazanych decyzji nacjonalizacyjnych, na mocy których przejęto na własność Państwa mienie stanowiące w dacie nacjonalizacji własność tej spółki. T. M. oraz później A. M. działali w całym postępowaniu w imieniu własnym, jako osoby fizyczne (spadkobiercy wspólnika) a nie w imieniu Spółki Jawnej. Pismem z dnia 20 lipca 2009 r. pełnomocnik adwokat, występujący w imieniu A. M. określił, iż w świetle art. 28 kpa, jego mocodawca jako zstępny zmarłego wspólnika jest "osobą uprawnioną do występowania w charakterze strony w przedmiotowym postępowaniu". Podobnie w skardze zarzucał naruszenie interesu prawnego strony poprzez uznanie, iż spadkobierca wspólnika spółki jawnej, która faktycznie zaprzestała działalności na skutek decyzji nacjonalizacyjnych, nie jest legitymowany do występowania o stwierdzenie nieważności orzeczeń o ustanowieniu zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem oraz decyzji ws. stwierdzenia przejścia na własność przedsiębiorstwa. Zdaniem Sądu, A. M. jako spadkobierca zmarłego wspólnika Spółki Jawnej nie ma interesu prawnego w występowaniu w niniejszym postępowania. Dopóki spółka jawna funkcjonuje, to znaczy nie została rozwiązana lub w inny sposób nie zakończyła swojego bytu prawnego (niezależnie od tego czy posiada majątek, czy aktywnie działa) tyko ta Spółka ma interes prawny do wstąpienia o stwierdzenie nieważności orzeczeń o ustanowienie zarządu państwa nad przedsiębiorstwem oraz decyzji ws. stwierdzenia przejścia na własność przedsiębiorstwa. W przedmiotowym postępowaniu Spółka Jawna nie składa wniosku ani nie brała udziału w żadnym jego stadium i nie może tego zastąpić działanie jednego ze spadkobierców wspólnika Spółki, który działał w imieniu własnym. Podnieść należy że organ przyjął, iż obowiązek wykazania przymiotu strony w sprawie spoczywa na osobie zgłaszającej żądanie w sprawie. Organ orzekający, pismem z dnia 24 czerwca 2009 r., szczegółowo wyjaśnił swoje stanowisko w tym zakresie i wezwał zainteresowanych do podjęcia czynności, mających na celu wpisanie spółki do KRS i tym samym - zapewnienie jej prawidłowej reprezentacji w postępowaniu "nieważnościowym", w terminie 21 dni od daty otrzymania tego pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w jej aktualnym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z dnia 20 lipca 2009 r. adw. T. Z., występujący w imieniu A. M. podniósł, iż w świetle art. 28 k.p.a., jego mocodawca jako zstępny zmarłego wspólnika jest "osobą uprawnioną do występowania w charakterze strony w przedmiotowym postępowaniu". Zatem wywodził swoje prawo jedynie z faktu, iż wnioskodawca jest zstępnym zmarłego wspólnika a nie z tego, że reprezentuje spółkę. Wobec takiego stanowiska, organ orzekający prawidłowo wskazał, że stwierdzenie w toku postępowania, braku interesu prawnego po stronie podmiotu wnoszącego żądanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji skutkuje bezprzedmiotowością postępowania, a tym samym koniecznym jest jego umorzenie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Wobec faktu, iż postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte zawiadomieniem z dnia 31 grudnia 1992 r., zaś Minister Gospodarki w toku postępowania ustalił brak interesu prawnego spadkobierców wspólnika J. M. do występowania w charakterze stron w rozumieniu art. 28 k.p.a. Interes taki przysługuje bowiem jedynie Spółce Jawnej, która przecież nadal istnieje, chociaż nie prowadzi żadnej działalności. Nie można jednocześnie przyjąć za podstawę uchylenia decyzji organów argumentacji skarżącego, który podnosił że przedłożone orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku dowodzą, iż skarżący wstąpił w prawa wspólnika Spółki Jawnej, a tym samym jest uprawniony do jej reprezentacji. Warto przy tym wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 września 2008r. (IOSK 333/08) przyjął, że: "Rejestracja danych dotyczących sposobu reprezentacji podmiotu w Krajowym Rejestrze Sądowym należy do czynności o charakterze deklaratoryjnym. Tego rodzaju zmiana jest skuteczna od chwili podjęcia uchwały (z ograniczeniami wobec osób dokonujących czynności w dobrej wierze i w zaufaniu do rejestru stowarzyszeń). W przypadku, gdy zmiana sposobu reprezentacji nie została jeszcze ujawniona w Krajowym Rejestrze Sadowym, dla stanowczego ustalenia sposobu prawidłowej reprezentacji wystarczy, gdy osoba prawna legitymuje się w postępowaniu przed sądem uchwałą o zmianie statutu, bądź znowelizowanym, ujednoliconym tekstem statutu, albo tekstem nowo przyjętego statutu". Tylko, że w niniejszym postępowaniu skarżący działał w imieniu własnym a nie Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu do wyroku z dnia 14 stycznia 2009r. (I SA/Wa 1581/08) wskazał, że interes prawny może wynikać z faktu bycia wspólnikiem spółki jawnej, zaś w przypadku ustania bytu prawnego tej spółki, z faktu bycia spadkobiercą takiej spółki. Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę podziela przedstawiony pogląd. Nie do przyjęcia jest przy tym założenie skarżącego, że organ powinien zakładać, że wnioskodawca skoro nie może działać w imieniu własnym to działa w imieniu spółki. Wnioskodawca, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika określił się w toku postępowania i swoje uprawnienia wywodził z faktu, iż jest spadkobiercą wspólnika a nie z tego, że spółkę reprezentuje (z racji bycia wspólnikiem spółki jawnej). Nie ma ani jednego pisma procesowego, w którym występowałby w imieniu spółki. Powyższe wskazuje na barak interesu prawnego do występowania w niniejszej sprawie A. M. Mając powyższe na względzie i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 15;3:, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.