I SA/Wa 2042/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi B.K., J.L. i A.L. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Minister Infrastruktury, decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2005 r., nr [...] o zwrocie na rzecz B.K., A.L. i J.L. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha, obręb [...], za zwrotem na rzecz Gminy Miejskiej w P. zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości w kwocie [...] zł oraz o odmowie zwrotu pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości. Z uzasadnienia decyzji Ministra Infrastruktury wynika, że Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] września 1976 r., nr [...] orzekł o wywłaszczeniu m.in. nieruchomości położonej w P., oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...] o pow. [...] ha, stanowiącej własność K. i M.L.. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 1976 r., nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję z dnia [...] września 1976 r. Wnioskiem z dnia 30 grudnia 1997 r. B.K., J.L. i A.L. – spadkobiercy K. i M.L. wystąpili o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej w dacie wywłaszczenia nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], obręb [...] Po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie z dnia 9 grudnia 2003 r., sygn. akt SA/Rz 104/03 stwierdzającego, że w sprawie dotyczącej zwrotu opisanej wyżej nieruchomości Prezydent Miasta P. podlega wyłączeniu stosownie do art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa, sprawę zwrotu nieruchomości przejął do rozpoznania we własnym zakresie Wojewoda [...]. Następnie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. orzekł o zwrocie na rzecz B.K., A.L. i J.L. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow.[...] ha, obręb [...], za zwrotem na rzecz Gminy Miejskiej w P. zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości w kwocie [...] zł oraz o odmowie zwrotu pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości. Decyzja Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...], utrzymująca w mocy powyższą decyzję Wojewody [...], uchylona została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 września 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 322/06, który uznał, że decyzja organu odwoławczego w przedmiocie zwrotu nieruchomości, powinna być wydana dopiero po zakończeniu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Minister Budownictwa postanowieniem z dnia [...] lutego 2007 r. zawiesił z urzędu postępowanie odwoławcze, do czasu zakończenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, które następnie podjęte zostało postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r., po oddaleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 18 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1226/08 skargi na decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Minister Infrastruktury rozpoznając przedmiotową sprawę przytoczył treść art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) określających zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i podkreślił, że przedmiotowa nieruchomość, oznaczona ówcześnie nr [...], została wywłaszczona celem budowy spółdzielczych bloków mieszkalnych. Na działce nr [...] zrealizowano tymczasową kotłownię dla potrzeb osiedla "[...]", co jednoznacznie wynika z akt sprawy. Organ odwoławczy zaznaczył, że cel wywłaszczenia określono w decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] września 1976 r. i nie został on zakwestionowany przez sądy orzekające w niniejszej sprawie. Cel wywłaszczenia określony został jednoznacznie, dlatego niezasadna jest argumentacja, że organ wojewódzki niedookreślił celu wywłaszczenia w oparciu o przeznaczenie gruntu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego i decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji. Minister Infrastruktury podkreślił, że cel wywłaszczenia obejmuje nie tylko wskazaną w decyzji wywłaszczeniowej z nazwy inwestycję główną, ale również towarzyszącą jej infrastrukturę (wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 1034/07, LEX nr 480122). Celu wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla (wyrok NSA z dnia 7 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1324/06, LEX nr 383797). Organ odwoławczy wskazał, że na skutek zaleceń zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2001 r., sygn. akt SA/Rz 468/00, organ wojewódzki zlecił uprawnionemu geodecie dokonanie koniecznych ustaleń, które następnie ujęto w opinii z dnia [...] listopada 2004 r. sporządzonej przez uprawnionego geodetę W.K.. Strony zapoznały się z powyższą opinią przed wydaniem przez Wojewodę [...] decyzji z dnia [...] lutego 2005 r. Z opinii z dnia [...] listopada 2004 r. wynika, że część wywłaszczonej działki nr [...], która obecnie wchodzi w skład działki nr [...], ma powierzchnię [...] ha oraz że wszystkie znajdujące się na tej działce obiekty (szczegółowo opisane w opinii i oznaczone na załączniku graficznym) stanowią integralną część terenu kotłowni i zajmują cały teren części działki znajdującej się w granicach ogrodzenia, wchodzącej obecnie w skład działki nr [...]. Odnosząc się do zarzutu aktualnej zbędności części infrastruktury towarzyszącej kotłowni Minister Infrastruktury podkreślił, że nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji wywłaszczeniowej, a dopiero później zmieniono jej przeznaczenie, czy w ogóle zaprzestano jej wykorzystywania na cel, na jaki została przejęta (wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1138/08, LEX nr 552276). Organ odwoławczy zaznaczył jednocześnie, że podnoszone zarzuty dotyczące postępowania wywłaszczeniowego nie podlegają ocenie w tym postępowaniu i były przedmiotem oceny w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Odnosząc się zaś do kwestii zwrotu działki nr [...] organ wskazał, że działka ta znajduje się poza ogrodzeniem kotłowni i nie jest użytkowana przez spółdzielnię mieszkaniową, a zatem nie ma przeszkód do jej zwrotu. Odnośnie natomiast kwestii zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, Minister Infrastruktury podkreślił, że zgodnie z art. 217 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, osoby które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5 grudnia 1990 r., w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane, w wysokości nie większej niż 50 % aktualnej wartości tych nieruchomości. W przedmiotowej sprawie wartość rynkową nieruchomości ustalono na podstawie operatu szacunkowego z dnia [...] grudnia 2004 r. na kwotę [...] zł, natomiast wysokość zwaloryzowanego odszkodowania ustalono na kwotę [...] zł. Zwracane odszkodowanie nie jest więc w wysokości większej niż 50% aktualnej wartości nieruchomości. Bez znaczenia dla konieczności zwrotu zwaloryzowanej kwoty odszkodowania pozostaje ponadto fakt, że poprzedni właściciele nie odebrali kwoty odszkodowania, która została złożona do depozytu sądowego, na co wskazuje pismo Sądu Rejonowego w P. z dnia 16 listopada 1999 r. Organ drugiej instancji zaznaczył jednocześnie, że z operatu szacunkowego nie wynika, by na nieruchomości, po jej wywłaszczeniu podejmowano działania, które miałyby wpływ na wzrost lub zmniejszenie wartości nieruchomości. W świetle powyższego Minister Infrastruktury uznał, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli B.K., J.L. i A.L.. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przez odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości mimo wykorzystywania jej na cel odmienny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, - art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przez odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości mimo spełnienia przesłanki uznania nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu; cel wywłaszczenia nie został zrealizowany pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, - art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. poprzez naruszenie obowiązku powiadomienia skarżących (następców prawnych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości) o zaprzestaniu realizacji celu wywłaszczenia, - art. 21 Konstytucji RP poprzez odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości mimo braku spełnienia przesłanek wywłaszczenia, a konkretnie przesłanki realizacji celu publicznego na wywłaszczonej nieruchomości, - art. 64 Konstytucji RP przez odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co stanowi nadużycie prawa organów administracji do wywłaszczania nieruchomości, nieruchomość winna zostać zwrócona w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia nie jest na niej realizowany, a szczególnie w przypadku, gdy stan taki trwa przez ponad 25 lat, - art. 2 Konstytucji RP przez orzeczenie wbrew zasadom sprawiedliwości społecznej. Skarżący zarzucili także naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, - art. 7, art. 8 i art. 12 § 1 kpa, poprzez zaniechanie przez organ drugiej instancji podjęcia kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie słuszny interes obywateli oraz szybkość postępowania. W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący przytoczyli szereg argumentów na poparcie podnoszonych zarzutów i wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie o zwrocie całej wywłaszczonej nieruchomości skarżącym jako następcom prawnym właścicieli wywłaszczonej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości reguluje przepis art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) – jest nią zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie do treści art. 137 ust. 1 powołanej ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. W rozpoznawanej sprawie decyzją z dnia [...] września 1976 r. została wywłaszczona m.in. nieruchomość położona w P. oznaczona jako działka nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] ha. Decyzja ta stała się ostateczna 23 listopada 1976 r. W decyzji wywłaszczeniowej określono, że nieruchomość została wywłaszczona, celem budowy spółdzielczych bloków mieszkaniowych. Na działce nr [...], wchodzącej w skład wywłaszczonej nieruchomości została pobudowana kotłownia dla potrzeb osiedla "[...]", co wynika z materiału dokumentacyjnego. Budowę kotłowni ukończono w 1980 r., co potwierdza karta gwarancyjna nr [...] [...] Kombinatu Budowlanego w J., przekazująca do użytku budynek kotłowni w dniu [...] listopada 1980 r. Dla potrzeb funkcjonowania kotłowni na przedmiotowej nieruchomości, została wybudowana infrastruktura towarzysząca jak skład węgla i koksu, skład żużla, droga dojazdowa. Granice zajętości wywłaszczonej nieruchomości skarżących przez kotłownię i infrastrukturę tego obiektu wskazane zostały w opinii sporządzonej przez geodetę uprawnionego W.K. dnia [...].11.2004 r. i w załącznikach graficznych do tej opinii. Faktu wybudowania kotłowni jak i termin zrealizowania tej inwestycji skarżący nie kwestionują. Z dokumentacji sporządzonej przez biegłego wynika także, że część wywłaszczonej poprzednikom prawnym skarżących nieruchomości pozostaje poza granicami terenu zajętego przez kotłownię. Ta część nieruchomości, oznaczona jako działka nr [...], została skarżącym zwrócona zaskarżoną decyzją jako zbędna na cel wywłaszczenia. Natomiast co do pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości organ orzekł o odmowie zwrotu uznając, że nie stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Takie stanowisko organu jest prawidłowe i znajduje uzasadnienie tak w materiale dokumentacyjnym jak i w przepisach prawa. Budowa osiedla mieszkaniowego to nie tylko budowa bloków mieszkaniowych ale także i infrastruktury, która jest konieczna do prawidłowego funkcjonowania osiedla mieszkaniowego. Do infrastruktury osiedla mieszkaniowego należy zaliczyć kotłownię. W rozpoznawanej sprawie budowa kotłowni została zrealizowana bez przekroczenia terminów o jakich mowa w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Prowadzi to do wniosku, że nieruchomość ta nie stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jest okolicznością bezsporną, że kotłownia zrealizowana na działce nr [...] była czynna do 1985 r. Wówczas osiedle mieszkaniowe zostało podłączone do kotłowni centralnej a kotłownia osiedlowa została wyłączona z eksploatacji i taka sytuacja istnieje do chwili obecnej. Jednakże ta okoliczność nie uzasadnia zwrotu nieruchomości bo nie jest przewidziana przepisem art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami jako przesłanka zwrotu. Fakt, że po zrealizowaniu na wywłaszczonej nieruchomości celu, który został wskazany w decyzji o wywłaszczeniu i faktyczne korzystanie z wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia, a następnie zaprzestanie korzystania z tej nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia, nie stanowi przesłanki do zwrotu takiej nieruchomości. Powoływane w uzasadnieniu skargi orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego zostały wydane w innym stanie prawnym, który przewidywał inne przesłanki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości niż obecnie obowiązująca i mająca zastosowanie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, ustawa o gospodarce nieruchomościami. Zgodna z prawem odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości czyni zarzuty skargi naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 2, art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz wskazanych w skardze przepisów Konstytucji RP, a także art. 156 § 1 pkt 2 kpa niezasadnymi. Naruszenie przepisu art. 136 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mogło mieć miejsca, gdyż przepis ten w ogóle nie odnosi się do sytuacji jaka ma miejsce w niniejszej sprawie. Przepis ten dotyczy sytuacji powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, a więc w sytuacji gdy po wywłaszczeniu nie zrealizowano inwestycji, na potrzeby której dokonano wywłaszczenia i postanowiono użyć tę nieruchomość na inny cel niż określony w decyzji wywłaszczeniowej. Natomiast w rozpoznawanej sprawie cel wywłaszczenia został zrealizowany. Organ wnikliwie wyjaśnił stan faktyczny co pozwoliło na wydanie decyzji zgodnej z prawem. Załatwienie sprawy z przekroczeniem terminów określonych w art. 35 kpa, aczkolwiek stanowi uchybienie temu przepisowi, to pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. A zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, gdy stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Orzeczenie o obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obręb [...] w P. w kwocie [...] zł, w związku z orzeczeniem zwrotu tej działki, jest zgodna z art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W stosunku do osób wywłaszczonych przed 5 grudnia 1990 r. obwiązuje rozwiązanie szczególne, gdyż zwracane przez te osoby zwaloryzowane odszkodowanie nie może być wyższe aniżeli 50 % aktualnej wartości zwracanej nieruchomości, o czym stanowi art. 217 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W niniejszej sprawie rozwiązanie to zostało zastosowane. Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.