I SA/Wa 2057/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2013 r. sprawy ze skargi G.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., po rozpatrzeniu odwołania G.S. od decyzji z [...] maja 2012 r. [...] Prezydenta Miasta O. w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ I instancji orzekł o odmowie G.S. rozłożenia na raty należności powstałych z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym: A., A. i E. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego – a zobowiązanemu do zwrotu jako dłużnikowi alimentacyjnemu na podstawie decyzji z [...] września 2011 r. Aktualnie należności, po odliczeniu kwot przekazanych tytułem spłaty wynoszą: [...] zł jako należność główna i [...] zł odsetki. W uzasadnieniu wskazano, że wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z [...] września 2002 r. sygn. akt [...] zostały zasądzone alimenty w wysokości po [...] zł miesięcznie na A., A. i E. S. Na wniosek przedstawiciela ustawowego Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w O. decyzją nr [...] z [...] października 2009 r. przyznał świadczenia na uprawnionych, na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r., w wysokości zgodnej z wyrokiem sądu. Wyrokiem Sądu Rejonowego w O. z [...] kwietnia 2010 r. sygn. akt [...] zostały zasądzone alimenty w wysokości po [...] zł miesięcznie na A., A. i E. S. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie decyzją z [...] czerwca 2010 r. nr [...] zmienił wysokość świadczeń na ww. uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w ten sposób, że w okresie od [...] kwietnia 2010 r. do 30 września 2010 r. przysługiwały świadczenia w kwocie po [...] zł na każdego z uprawnionych. MOPR w O. po zakończonym okresie wypłaty świadczenia wydał decyzję zobowiązującą G. S. do zwrotu powstałych należności. W uzasadnieniu decyzji przytoczono treść przepisów art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 1 poz. 7). Wskazano również, iż w myśl art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organ wskazał, że G. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Obecnie zamieszkuje u brata i w związku z tym nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. W dniu [...] stycznia 2012 r. wygasła jego umowa o pracę zawarta na czas określony. Od marca 2012 r. nie jest zatrudniony i tym samym nie posiada stałego źródła dochodu. W piśmie z 30 stycznia 2012 r. G. S. wskazał, że jego przeciętny dochód z trzech miesięcy wynosił [...] zł. Obecnie nie jest on zarejestrowany jako bezrobotny, co tłumaczy brakiem czasu spowodowanym poszukiwaniem pracy dorywczej. Nie korzysta on z pomocy społecznej. Organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniósł, że G. S. jest w wieku aktywności zawodowej. W aktach sprawy nie znaleziono jakichkolwiek informacji, bądź zaświadczeń wskazujących na jego problemy zdrowotne czy niepełnosprawność, mogące ograniczyć aktywność zawodową. Mając na względzie wiek i stan zdrowia zainteresowanego, w ocenie organu I instancji, trudno znaleźć przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia umożliwiającego wywiązywanie się w pełni z nałożonego wyrokiem sądu obowiązku alimentacyjnego. Organ I instancji nie przychylił się do prośby zainteresowanego w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ podkreślił, że instytucja ta ma charakter fakultatywny i jest możliwa po wykazaniu przez dłużnika alimentacyjnego okoliczności rokujących spłatę zadłużenia. W toku przeprowadzonego postępowania nie znaleziono jednak okoliczności stanowiących przesłanki do rozłożenia na raty należności. Odwołanie od tej decyzji złożył G. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. po rozpatrzeniu odwołania wskazało, że obowiązek dostarczenia środków utrzymania osobom, które nie mogą samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb leży na członkach ich rodziny. Dopiero w sytuacji, gdy osoby uprawnione nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od członków rodziny, to obowiązek pomocy zostaje także rozciągnięty na Państwo, poprzez możliwości przyznania przez organ właściwy osobie uprawnionej wsparcia w postaci świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Nie oznacza to jednak całkowitego zwolnienia dłużnika alimentacyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania małoletnich dzieci. Dłużnik alimentacyjny jest bowiem zobowiązany, na mocy decyzji wydanej po zakończeniu okresu świadczeniowego, do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja ta ma charakter uznania administracyjnego. Musi być zatem w sposób logiczny i przekonywujący uzasadniona. Możliwość wyboru określonego w przepisach rozwiązania nie zwalnia organu od konieczności wszechstronnego rozpatrzenia stanu faktycznego sprawy, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Z drugiej zaś strony zasadą jest obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń z tego tytułu, a instytucja umorzenia bądź rozłożenia na raty należności winna mieć zastosowanie jedynie wyjątkowo, jeżeli przemawia za tym wyjątkowość sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Organ administracji zatem ma możliwość, ale nie ma obowiązku rozłożenia na raty należności, nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy. W ocenie organu odwoławczego – podejmując kwestionowane rozstrzygnięcie, organ I instancji dokładnie przeanalizował sytuację majątkową, dochodową i rodzinną skarżącego. Skarżący jest osobą w wieku aktywności zawodowej, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, a zatem co do zasady ma realne możliwości zarobkowania, a tym samym spłaty zadłużenia. Jako dłużnik alimentacyjny do chwili obecnej nie wykazywał dostatecznego zainteresowania oraz zaangażowania i starań w kierunku spłaty zaległości alimentacyjnych, a zatem rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych byłoby w ocenie organu II instancji nieuzasadnionym przerzucaniem na wszystkich podatników obowiązku utrzymania dzieci dłużnika. Takie działanie byłoby niezgodne z ustawą, która opiera się na założeniu, że wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Zdaniem Kolegium dłużnik alimentacyjny nie wykazał żadnych źródeł stałego dochodu, co gwarantowałoby realną możliwość spłaty powstałego zadłużenia alimentacyjnego – w przypadku skorzystania z instytucji przewidzianej w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy, tj. rozłożenia na raty. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ uznał je za całkowicie niezasadne. Skarżący kwestionuje bowiem wysokość zasądzonych alimentów na rzecz dzieci. Jednakże ta okoliczność nie może stanowić przesłanki przemawiającej za rozłożeniem na raty powstałego zadłużenia alimentacyjnego. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył G. S. W skardze i pismach procesowych wskazał na wadliwe działanie organów, które absorbują go i narażają na dodatkowe koszty, a także nie informują o prawach i obowiązkach. Wniósł o umorzenie zadłużenia wraz z odsetkami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej "ppsa", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wskazać należy, że sprawa z wniosku G. S. o rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a wynikająca z decyzji Prezydenta Miasta O. z [...] września 2011 r., była już przedmiotem rozstrzygania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., które decyzją z [...] lutego 2012 r. w sprawie nr [...] uchyliło w całości decyzję organu I instancji z [...] grudnia 2011 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta O. decyzją z [...] maja 2012 r. odmówił rozłożenia należności na raty. Na skutek odwołania G. S. zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jednakże organ odwoławczy nie dostrzegł, że z dniem 11 kwietnia 2011 r. nastąpiła zmiana treści przepisu art. 24 § 1 pkt 5 kpa. Przepis ten został zmieniony przez art. 1 pkt 4 ustawy z 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 6, poz.18). Zgodnie z nowym brzmieniem przepisu art. 24 § 1 pkt 5 kpa pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Przed zmianą pkt 5 tego przepisu brzmiał: "w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji". Jest to istotna zmiana w porównaniu z poprzednim unormowaniem. Przepis nie dotyczy już tylko orzekania w niżej instancji, lecz "postępowania w sprawie". W realiach niniejszego postępowania chodzi o sprawę z wniosku G. S. o rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do zwrotu których skarżący zobowiązany został decyzją Prezydenta Miasta O. z [...] września 2011 r. nr [...], w łącznej kwocie [...] zł. Zaskarżona decyzja została wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w składzie orzekającym: B. Z., H. K. i K. P. Zarówno B. Z. jak i K. P. orzekali w tej samej sprawie, zakończonej decyzją Kolegium z [...] lutego 2012 r. Stanowi to naruszenie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 kpa w zw. z art. 27 § 1 zd. 1 kpa. Naruszenie powyższych przepisów daje podstawę do wznowienia postępowania, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 kpa, co z kolei obliguje Sąd do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b) ppsa. Dlatego z przyczyn wyżej podanych, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit b) oraz art. 152 ppsa. Odnosząc się do żądania skargi co do umorzenia skarżącemu zadłużenia z tytułu wypłaconych przez fundusz alimentacyjny świadczeń na dzieci wskazać należy, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonych decyzji, a w jego kognicji nie mieści się rozstrzyganie spraw zastrzeżonych wyłącznie do właściwości organów administracji publicznej. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.