I SA/Wa 2058/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania K. S., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] odmawiającą przyznania K. S. świadczenia w postaci zasiłku celowego na pokrycie kosztów leków i leczenia. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3, ust. 3, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, odmówił K. S. przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów leków i leczenia. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż dochód na jednego członka rodziny wnioskodawcy znacznie przekracza ustawowe kryterium dochodowe, zaś sytuacja K. S. nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy. Po rozpatrzeniu odwołania K. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy wskazaną na wstępie decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium ustaliło, że K. S. zamieszkuje wspólnie z bratem R. w bardzo skromnych warunkach, bez wody, łazienki i centralnego ogrzewania. Obaj bracia prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Łączny dochód w rodzinie wynosi [...] zł, a tym samym na jednego jej członka – [...] i znacznie przekracza ustawowy próg warunkujący przyznanie pomocy społecznej, wynoszący na osobę w rodzinie 456,00 zł. Wobec powyższego wskazano, że K. S. nie kwalifikuje się do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w świetle art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Dodano, iż wyjątek od generalnej zasady przyznawania świadczeń pieniężnych tylko osobom spełniającym kryterium dochodu stanowi art. 41 ustawy, który w szczególnie uzasadnionych przypadkach zezwala na przyznanie osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających ustawowy próg dochodu m.in. bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego. Jak następnie wyjaśnił organ, ustawa nie definiuje "przypadku szczególnie uzasadnionego". W ocenie Kolegium te szczególne sytuacje należy rozumieć jako zdarzenia wyjątkowe, okazjonalne, wręcz losowe, których wystąpienie wymaga wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń. Podkreślono, że z uzasadnienia decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. wynika, iż organ pierwszej instancji analizował sytuację skarżącego pod kątem przypadku szczególnie uzasadnionego, jednakże stwierdził, iż brak jest szczególnej przesłanki do udzielenia pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego. Odmawiając przyznania pomocy organ wziął pod uwagę, iż z osiąganych dochodów K. S. ma możliwość pokrycia kosztów leczenia i leków związanych z chorobą, na którą cierpi. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K. S., podtrzymując zarzuty podniesione w odwołaniu. W ocenie skarżącego, kryterium dochodowe powinno uwzględniać wydatki na leczenie związane z jego chorobą ([...]). Ponadto dodał, że jego sytuacja życiowa uprawnia go do otrzymania specjalnego zasiłku celowego. W piśmie procesowym z dnia 12 grudnia 2013 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, pełnomocnik z urzędu wniósł o uchylenie obu zaskarżonych decyzji z uwagi na nieodniesienie się organów obu instancji do przesłanek z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Organy nie uzasadniły bowiem, dlaczego znając okoliczności dotyczące stanu zdrowia oraz sytuacji materialnej i życiowej skarżącego odmówiły przyznania mu zasiłku na tej podstawie. Pełnomocnik zaznaczył ponadto, że decyzja organu I instancji jest podpisana przez osobę pełniącą obowiązki kierownika GOPS z upoważnienia Wójta. W aktach natomiast brak jest stosownego upoważnienia, co może świadczyć, iż decyzja I instancji została podpisana przez osobę do tego nieupoważnioną. W obszernej odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, do kompetencji sądu administracyjnego należy ocena, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. doszedł do przekonania, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skutkować winny jej uchyleniem. Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania K.S. zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów leków i leczenia. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej zwanej ustawą), w szczególności art. 39 i art. 41 ustawy. Skarżący wnioskował bowiem o przyznanie pomocy w formie zasiłku na pokrycie kosztów leków i leczenia, organ zaś z urzędu rozważył, poza przesłankami dotyczącymi przyznania zasiłku celowego, wymienionego w art. 39, również przesłanki przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego, o którym stanowi art. 41 pkt 1 ustawy. Przechodząc do rozważań przypomnieć należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Na gruncie przywołanej regulacji zauważyć należy, że okoliczności, określone w ust. 2, których wystąpienie uprawnia do przyznania zasiłku celowego, wskazane zostały przez ustawodawcę jedynie przykładowo. Przyjąć tym samym trzeba, że również każda inna potrzeba, o ile będzie potrzebą niezbędną, może stanowić podstawę uprawnienia do otrzymania tego świadczenia. Istotne jest jednak, iż przyznanie tego zasiłku celowego w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych strony, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego w przypadku ustalenia, iż przekroczone zostało kryterium dochodowe. W realiach niniejszej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że prawidłowo i stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) organ wskazał, że wobec przekroczenia kryterium dochodowego, zasiłek celowy przewidziany w art. 39 ustawy, nie może być skarżącemu przyznany. W tym miejscu zaznaczyć jednak należy, że stosownie do § 1 pkt 1 lit. b w/w rozporządzenia, dla osoby w rodzinie kryterium dochodowe wynosi 456,00 zł, zaś dla osoby samotnie gospodarującej – 542,00 zł (§ 1 pkt 1 lit. a). Jakkolwiek organy nie wyjaśniły, na jakiej podstawie uznały, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bratem (sama okoliczność wspólnego zamieszkania bowiem o tym nie przesądza), to jednak z uwagi na fakt, iż w każdym z dwóch umówionych wyżej przypadków ustawowe kryterium dochodowe byłoby i tak przekroczone (dochód skarżącego wynosi [...] zł; dochód brata – [...] zł), zasadnym była odmowa przyznania K. S. zasiłku celowego na tej podstawie. Na uwzględnienie zasługuje również stanowisko organu wywiedzione po analizie przesłanek wynikających z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Rozstrzygnięcie na podstawie przytoczonego przepisu zapada w ramach uznania administracyjnego, przy czym inaczej niż w przypadku zasiłku celowego, jego przyznanie nie jest uzależnione od spełnienia przez wnioskodawcę ustawowego kryterium dochodowego. Nie oznacza to jednak dowolności organu i przyznawania świadczenia w każdym przypadku, gdy dana osoba czy rodzina znajdzie się w trudnej sytuacji życiowej, czy wymaga zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Jak słusznie wskazał to organ, specjalny zasiłek celowy może być przyznany wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, co wymaga zaistnienia nietypowych okoliczności. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc, właśnie pod kątem wystąpienia "szczególnego przypadku", przez który rozumieć należy zdarzenia występujące okazjonalnie. W zakresie dokonywanej oceny organ winien przy tym mieć na uwadze także cele i zadania pomocy społecznej. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w przepisie art. 41 pkt 1 ustawy zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże nie ulega wątpliwości, że pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych (por. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2011r. sygn. akt I OSK 1083/ 11, wyrok NSA z dnia 12 maja 2011r. sygn. akt I OSK 164/11, wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 września 2009r. sygn. akt I SA/Wa 1004/09 - dostępne w Systemie Informacji Prawnej LEX). Ocena sytuacji życiowej strony w kontekście przesłanki art. 41 przeprowadzona w niniejszej sprawie jest prawidłowa, uwzględnia sytuację osobistą i materialną skarżącego, w tym jego stan zdrowia. Niewątpliwie sytuacja ta jest trudna, niemniej słusznie organ uznał, ze nie uzasadnia przyznania wnioskowanej pomocy. Należy mieć bowiem na uwadze istotę pomocy społecznej, która jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). W pierwszej więc kolejności strona winna dążyć do zaspokajania potrzeb w ramach własnych możliwości, w tym własnych dochodów, ale również wsparcia ze strony bliskich, na których ciąży obowiązek nie tylko moralny, ale i prawny. Należy podkreślić, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, co oznacza, iż uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe oznacza, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna w postaci przedmiotowego zasiłku może zostać przyznana (por. wyrok NSA z dnia 4 listopada 2008r. sygn. akt I OSK 1910/07, dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX). Należy podkreślić, że w ramach uznania administracyjnego organy decydują, biorąc pod uwagę nie tylko sytuację osoby wnioskującej, ale i własne możliwości finansowe a więc, czy i w jakim zakresie może zostać przyznany specjalny zasiłek celowy. Niewątpliwie, uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, co jest faktem notoryjnie znanym, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że wydanie zaskarżonego aktu poprzedzone zostało wnikliwym i wszechstronnym zebraniem materiału dowodowego i jego dogłębną analizą przeprowadzoną z poszanowaniem obowiązujących zasad postępowania wynikających bezpośrednio z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto, odnosząc się do zarzutu pełnomocnika skarżącego stwierdzić należy, że H. P. była osobą uprawnioną do wydania, z upoważnienia Wójta Gminy P., decyzji administracji w niniejszej sprawie. Powyższe wynika m.in. z art. 2 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz uchwały Rady Gminy w P. – Komisarz Rządowy z dnia [...] września 2009 r., Nr [...] w sprawie nadania statutu Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. (w szczególności z § 7 ust. 2), jak również upoważnienia Wójta Gmina P., na które powołuje się p.o. Kierownika GOPS H. P. Niedołączenie powyższych dokumentów do akt sprawy nie oznacza, że te nieistnieją i że brak jest podstaw do wydania decyzji administracyjnych. Reasumując, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów w pełni zasługują na uwzględnienie. Podnoszone w skardze zastrzeżenia strony nie stanowią naruszenia prawa materialnego, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia jej nieważności w myśl art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.