I SA/Wa 208/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant referent stażysta Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpoznaniu odwołania A. O., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...], odmawiającą przyznania A. O. świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko D. G.. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. złożyła A. O.. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wnioskiem z dnia [...] lipca 2016 r. A. O. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko D. G.. Decyzją z dnia z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...], Prezydent [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko D. G.. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji podniósł, iż na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalił, że miesięczny dochód 3 - osobowej rodziny wnioskodawczyni, po uwzględnieniu dochodu utraconego i uzyskanego, wyniósł [...] zł. Organ wskazał, iż w przeliczeniu na osobę w rodzinie wnioskodawczyni tak ustalony miesięczny dochód wynosi [...] zł i przekracza kwotę uprawniającą do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 5 ust 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Odwołanie od decyzji Prezydenta [...] złożyła A. O. podnosząc błędne wyliczenie dochodu rodziny. Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...], o odmowie przyznania A. O. świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko D. G.. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. (art. 48 ust. 1 ustawy). Ponadto, w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na ww. okres, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014 (art. 48 ust. 2 ww. ustawy). Kolegium podniosło również, iż prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Organ odwoławczy podniósł, iż z akt sprawy wynika, iż cały dochód uzyskany przez A. O. i P. G. w 2014 r. jest dochodem utraconym. Jednakże, od dnia [...] października 2015 r. A. O. podjęła zatrudnienie na umowę o pracę na czas nieokreślony w S. Sp. z o.o., a jej wynagrodzenie netto w miesiącu listopadzie 2015 r. wyniosło [...] zł. Zaś w dniu [...] marca 2015 r. P. G. podjął zatrudnienie na umowę o pracę na czas nieokreślony w S. Sp. z o.o., a jego wynagrodzenie netto w miesiącu kwietniu 2015 r. wyniosło [...] zł. Kolegium wskazało, iż z zaświadczeń od pracodawcy z [...] lipca 2016 r. wynika, że powyższe zatrudnienie jest nadal kontynuowane. Wobec powyższego, organ odwoławczy uznał, iż sytuacja materialna rodziny wnioskodawczyni uległa zmianie. Następnie przywołał treść art. 7 ust. 3 ustawy i wskazał, iż wobec treści tego przepisu organ I instancji był zobowiązany do uwzględnienia dochodów uzyskanych w miesiącu kwietniu 2015 r. i listopadzie 2015 r. z zawartych umów o pracę na czas nieokreślony, a w konsekwencji dochód na jednego członka rodziny wnioskodawczyni wyniósł [...] zł. W ocenie organu, przekroczone zostało zatem kryterium dochodowe do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko tj. D. G.. Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. złożyła A. O. zarzucając tej decyzji naruszenie: - art. 6 kpa w związku z art. art. 7 kpa, poprzez wydanie decyzji z pominięciem istotnych elementów stanu faktycznego; - art. 6 kpa i art. 8 kpa, poprzez pominięcie prawomocnej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...]; - art. 6 kpa w związku z art. 5 ust.4 i art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. w sprawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, poprzez nieprawidłowe ustalenia w zakresie uzyskanego miesięcznego dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie i pozbawienie przysługującego skarżącej świadczenia na pierwsze dziecko. Powołując się na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż organ nieprawidłowo ustalił przeciętny miesięczny dochód na członka jej rodziny. Wskazała, iż w okresie od 26 października 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. uzyskała dochód w wysokości [...] złotych i stosownie do art. 7 ust. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. organ powinien był podzielić ten dochód przez dwa miesiące, czego nie uczynił. Skarżąca wskazała również, iż organ nie uwzględnił faktu, że od dnia [...] grudnia 2015 r. stała się niezdolna do pracy w związku ze stanem ciąży, a decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. ZUS [...] Oddział [...] Inspektorat [...] określił, że podstawę wypłacania zasiłku chorobowego stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia. Podniosła, iż w 2015 r. nastąpiła dwukrotna zmiana jej sytuacji dochodowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...] zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Powodem odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia było uznanie przez organy, że w sprawie zostało przekroczone kryterium dochodowe, z czym nie zgodziła się skarżąca. Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy zatem kwestii spełnienia przez skarżącą kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 11 lutego 2016 r." Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Jednocześnie, w ustawie wskazano że w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwszy okres, tj. od dnia wejścia w życie ustawy (tj. 1 kwietnia 2016 r.) do dnia 30 września 2017 r., rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do tego świadczenia jest rok 2014 (art. 48 ustawy). W ustawie wskazano ponadto, iż dochód ustalany jest z uwzględnieniem instytucji uzyskania i utraty dochodu (art. 7 ustawy). Z definicji "dochodu członka rodziny" (art. 2 ustawy) wynika, że jest nim wynik podzielenia rocznego dochodu przypadającego na członka rodziny przez liczbę miesięcy w roku bazowym, czyli uśredniony arytmetycznie, w takiej samej wysokości w każdym miesiącu, definiowany przez ustawodawcę jako przeciętny miesięczny dochód. Przy czym, w zakresie definicji "dochodu" ustawodawca odesłał do przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016, poz. 1518, ze zm.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. a) ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób m. in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wobec powyższego, ustalenia związane z dochodem, w tym dochodem na osobę w rodzinie osoby wnioskującej o świadczenie wychowawcze, mają kluczowe znaczenie. Od spełnienia bowiem kryterium dochodowego wskazanego w art. 5 ust. 3 ustawy z 11 lutego 2016 r. uwarunkowane jest przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. Rozpoznając zatem sprawę o przyznanie tego świadczenia obowiązkiem organu jest ustalenie i rozważenie stanu faktycznego w sposób możliwie wnikliwy i staranny. Organ obowiązany jest ponadto do dokonania prawidłowej subsumpcji tak ustalonego stanu faktycznego do norm prawnych, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wnikliwie rozważone i ocenione. Niezachowanie powyższych reguł skutkuje tym, że decyzja organu nosi cechy dowolności. Dokonując pod tym kątem oceny wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji Sąd uznał, że organy orzekające nie ustaliły sytuacji dochodowej skarżącej na tyle wnikliwie, aby wynik tych ustaleń mógł odzwierciedlać poziom realnych dochodów uzyskanych przez skarżącą. Jak wskazało Kolegium w zaskarżonej decyzji, dochód skarżącej osiągnięty w 2014 roku, tj. w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, został utracony. Ponadto, Kolegium wskazało, iż w roku 2015 skarżąca uzyskała dochód z tytułu zatrudnienia w S. Sp. z o.o. i kwota tego dochodu za miesiąc listopad 2015 roku wyniosła [...] zł. Jednakże, w ocenie Sądu, organy nie zbadały jakie faktycznie dochody uzyskała skarżąca. W tym miejscu podnieść trzeba, iż wprowadzenie do ustawy pojęć dochodu utraconego i uzyskanego, podobnie jak w ustawie z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, miało służyć urealnieniu dochodu wnioskodawcy w dacie przyznawania świadczeń. Przy ustalaniu kryterium dochodowego jako bazę ustawodawca traktuje bowiem rok poprzedzający rok świadczeniowy (art. 2 pkt 2 ustawy). Z uwagi jednak na możliwą dynamikę sytuacji dochodowej w rodzinie niezbędne jest ustalenie czy na dzień orzekania przez organy nie doszło do takich istotnych zmian, które nakazują zastosowanie instytucji dochodu utraconego i uzyskanego. Celem szeregu unormowań zawartych w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwłaszcza w art. 7 tej ustawy jest ustalenie dochodu osoby ubiegającej się o pomoc państwa oraz jej rodziny. Przy tym, choć dochód ten ustala się wprawdzie w oparciu o dane z roku kalendarzowego poprzedzającego okres na jaki ustalane jest to prawo, to jednak należy to uczynić w sposób jak najdokładniej odzwierciedlający aktualny poziom dochodu takiej osoby oraz członków jej rodziny. W rozpoznawanej sprawie badając warunki przyznania świadczenia wychowawczego organy ustaliły dochód uzyskany przez skarżącą wliczając do dochodu jej rodziny wysokość wynagrodzenia uzyskanego przez nią w listopadzie 2015 r. Dochód ten organy przyjęły za podstawę ustaleń o przekroczeniu kryterium dochodowego. Jednakże, organy całkowicie pominęły obowiązek zbadania sytuacji finansowej skarżącej na datę wydania decyzji w przedmiocie świadczenia wychowawczego, ograniczając się wyłącznie do roku 2015. Nie ustaliły w jakiej wysokości dochody uzyskiwała rodzina skarżącej w 2016 roku w dacie rozpatrywania wniosku o świadczenie. Podnieść trzeba, iż art. 7 ust. 3 ustawy z 11 lutego 2016 r. wyraźnie wskazuje, że dochód uzyskany po roku stanowiącym bazę dla rozważań uwzględnia się tylko wówczas, gdy uzyskiwany jest w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Innymi słowy mówiąc, dla uwzględnienia dochodu uzyskanego niezbędne jest potwierdzenie, że dochód ten uzyskiwany jest w dacie przyznawania świadczenia i to w tej samej wysokości, jak w miesiącu, o którym mowa w art. 7 ust. 3 ustawy. Tylko wówczas w pełni zostanie zrealizowana opisana wyżej przesłanka uwzględnienia realnego poziomu dochodów potencjalnych świadczeniobiorców. Zbadanie w rozpoznawanej sprawie tego realnego poziomu dochodów skarżącej było tym bardziej uzasadnione okolicznością, iż w aktach sprawy znajduje się decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. stwierdzająca, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe A. O. z tytułu zatrudnienia od dnia [...] października 2015 r. na podstawie umowy o pracę u płatnika S. Sp. z o. o. stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym roku kalendarzowym tj. 1750 zł brutto w 2015 r. i 1850 złotych brutto w 2016 r. Wydając zaskarżone decyzje organy orzekające oparły się jednak wyłącznie na zaświadczeniu od pracodawcy skarżącej, w którym wskazał on wysokość wynagrodzenia faktycznie wypłaconego za miesiąc listopad 2015 r. Takie działanie było o tyle nieprawidłowe, że w przedmiotowej sprawie to nie zaświadczenie pracodawcy o wysokości osiąganych przez pracownika dochodach, a przepisy prawa i wydana na ich podstawie decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określiły faktyczny dochód skarżącej. Zwrócić trzeba uwagę, iż w ustawie z 11 lutego 2016 r. ustawodawca posługuje się pojęciem "dochodu uzyskanego", a więc realnie otrzymanego. Z uzasadnienia powyższej decyzji ZUS z [...] kwietnia 2016 r. wynika, iż od [...] grudnia 2015 r. skarżąca stała się niezdolna do pracy w związku ze stanem ciąży i ubiegała się z ZUS o wypłatę zasiłku od kwoty 5000 złotych. Z akt sprawy nie wynika, czy powyższa decyzja ZUS stała się ostateczna. Z akt nie wynika również, od jakiej daty skarżąca przebywa na zwolnieniu lekarskim i czy od tej daty otrzymuje z ZUS świadczenie oraz w jakiej wysokości. Powyższe okoliczności nie zostały przez organy wyjaśnione, a tylko wówczas – zdaniem Sądu - w pełni zostanie spełniona przesłanka uwzględnienia realnego poziomu dochodów skarżącej. W tej sytuacji uzasadnione stało się postawienie organom zarzutu niewyjaśnienia wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na wynik postępowania, a tym samym naruszenia przez organ zasad określonych w art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Wobec powyższego, konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...]. Ponownie rozpoznając sprawę obowiązkiem organów będzie ustalenie uzyskanego dochodu rodziny skarżącej w sposób nie budzący wątpliwości, z uwzględnieniem stanowiska wyrażonego w niniejszym uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r., Dz. U. poz. 718, ze zm.), orzekł jak w sentencji.