I SA/Wa 2084/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędziowie : asesor WSA Sławomir Antoniuk asesor WSA Jerzy Siegień (spr.) Protokolant Agnieszka Kozik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2006 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2005 r., na podstawie art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39, z późn. zm.), odmówił potwierdzenia posiadania przez J. T. prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego przez B. i H. T.- rodziców J. T. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że B. i H. T. - właściciele nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego - nie repatriowali się do Polski na podstawie umów wymienionych w art. 1 powołanej ustawy, a zatem ich spadkobiercy nie są osobami uprawnionymi do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2005 r., po rozpatrzeniu odwołania J. T. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2005r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ drugiej instancji stwierdził, że ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. określa zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w wymienionych w art. 1 tej ustawy tzw. "układach republikańskich". Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że B. T. przybył do kraju jako repatriant w dniu [...] kwietnia 1957 r. Powyższy fakt ustalono na podstawie jego karty repatriacyjnej nr [...]. B. i H. T., po przybyciu do Polski, zameldowali się w G. na pobyt stały w dniu [...] maja 1957 r. A zatem przekroczyli oni granicę Polski na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej. Umowa ta umożliwiała powrót do Polski osobom narodowości Polskiej, które nie skorzystały z prawa do repatriacji na podstawie wcześniejszych umów. Nie jest ona jednak wymieniona w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Zdaniem Ministra Infrastruktury Wojewoda [...] zasadnie odmówił J.T. potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. W świetle obowiązujących przepisów prawo to przysługiwać może jedynie osobom repatriowanym na podstawie umów wymienionych w art. 1 powołanej ustawy lub też spadkobiercom tych osób (art. 2 ust. 2 ustawy). Ponieważ B. i H. T. nie spełnili określonych w art. 1 ustawy warunków, również ich spadkobiercy nie spełniają tych warunków. Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. złożył J. T., podnosząc, że o odszkodowanie za pozostawione mienie w L. ubiega się od 15 lat, tj. od 22 listopada 1990 r. Skarżący z własnej inicjatywy w dniu 20 lipca 1998 r. dostarczył operat szacunkowy zawierający wycenę nieruchomości pozostawionej w L. W wyniku zmian organizacyjnych Urząd Rejonowy w G. w dniu 11 sierpnia 1998 r. przekazał przedmiotową sprawę wraz z kompletem dokumentów do Urzędu Rejonowego w W., gdzie została zarejestrowana w dniu [...] września 1998 r. Przez okres kolejnych sześciu lat skarżący bezskutecznie oczekiwał na załatwienie sprawy, a pracownicy urzędu informowali go, że należy czekać. Z własnej inicjatywy w dniu 7 maja 2004 r. skarżący przedłożył w [...] Urzędzie Wojewódzkim nowy, aktualny operat szacunkowy, ale urzędy powołując się na ustawę z 12 grudnia 2003 r. próbują pozbawić go rekompensaty. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Kontrola sądowo-administracyjna decyzji w zakresie ich zgodności z prawem sprowadza się do wyjaśnienia w toku rozpoznawania danej sprawy, czy organy administracji nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik tej sprawy, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Skargę wniesioną w rozpatrywanej sprawie należy uwzględnić, bowiem organy orzekające w sprawie naruszyły przepisy postępowania ze skutkiem mogącym mieć wpływ na wynik tej sprawy. Przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest ocena ostatecznej decyzji administracyjnej odmawiającej potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego. Przyczyną wydania decyzji odmownej było, według obu organów orzekających w sprawie, niespełnianie przez skarżącego kryteriów art. 1 powołanej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Stosownie do tego przepisu ustawa określa zasady zaliczania na poczet sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z rozpoczętą wojną w 1939 r., za pozostawienie, których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w wymienionych w tym przepisie tzw. "układach republikańskich". Skarżący należy do grona tych osób, które zmuszone okolicznościami związanymi z wybuchem wojny przybyły do kraju jako repatrianci w 1957 r. Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy pojawiła się więc wątpliwość czy osoby te mogą skorzystać z uprawnień tak jak osoby, które ewakuowały się na podstawie wymienionych w powołanej ustawie "układów republikańskich". Interpretacja przepisów art. 1 i 2 powołanej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., z uwagi na ich niespójność, może powodować pewne trudności. W takim przypadku niezbędne jest odwołanie się do uzasadnienia projektu ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. (druk sejmowy nr 1778), w nim bowiem w sposób nie budzący wątpliwości ustawodawca wyraził swoje intencje. W części uzasadnienia dotyczącej rozwiązań przyjętych w projekcie tej ustawy wskazano, że "określając w art. 2 projektu ustawy warunki, jakie muszą spełniać osoby uprawnione, uwzględniono postanowienia uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991 r. (III CZP 84/90)". Stosownie do tej uchwały przewidziane w art. 88 ust.1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r., Nr 14, poz.74, z późn. zm.) prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i zamieszkują w Polsce. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, iż z gramatycznej wykładni omawianego przepisu wynikałoby, iż wyłącznie osoby, które ewakuowały się w trybie umów międzynarodowych mogą skorzystać z prawa do rekompensaty, lecz kryteria obiektywne (wynikające z brzmienia przepisu) nie mogą być jedyną podstawą ocen zachowań Polaków, którzy w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. znaleźli się poza dawnymi granicami państwa polskiego. Powszechnie bowiem wiadomo, że obywatele polscy, zamieszkujący na tzw. ziemiach wschodnich, byli po dniu 17 września 1939 r. całkowicie pozbawieni ochrony prawnej i poddani powszechnej dyskryminacji prawnej. Stosując zaś na tle takiej sytuacji kryteria subiektywne dla ocen zachowań Polaków nie można ich odrywać od indywidualnych warunków, w jakich znalazły się poszczególne osoby, bo to w konsekwencji decydowało o sposobie opuszczenia przez te osoby terenów włączonych do ZSRR i przybyciu ich do Polski. Sąd Najwyższy podkreślił także, że fundamentalną zasadą polskiego systemu prawnego jest zasada równości obywateli wobec prawa i zasada ta nakazuje stosowanie takiej wykładni powyższego przepisu, która wyłączałaby różne traktowanie Polaków, dawnych mieszkańców ziem wschodnich. Powyższa ocena prawna znajduje zastosowanie do wykładni przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Realizacja zasady równości z przyczyn wskazanych wyżej nakazuje stosowanie takiej interpretacji art. 1 i 2 powołanej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., która wyłączałaby różne traktowanie Polaków, dawnych mieszkańców terenów nie wchodzących obecnie w skład Rzeczypospolitej Polskiej. Na podkreślenie zasługuje fakt, że skoro ustawodawca w uzasadnieniu tej ustawy argumentował potrzebę jej uchwalenia koniecznością rozwiązania problemu "mienia zabużańskiego" przy uwzględnieniu orzecznictwa Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego, to tym samym wolą ustawodawcy nie było zawężanie kręgu uprawnionych do skorzystania z tej ustawy tylko do osób, które repatriowały się na podstawie wymienionych w art. 1 tej ustawy "układów republikańskich". Prezentowanie odmiennego stanowiska nie daje się pogodzić z intencjami ustawodawcy oraz zasadami demokratycznego państwa prawnego. Intencje te zostały już natomiast jednoznacznie wyrażone w przepisach aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. Nr 169, poz. 1418). Sprawa nie została więc należycie wyjaśniona, a organy orzekające naruszyły przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ pierwszej instancji musi mieć na uwadze, że ustawa stanowiąca podstawę wydania zaskarżonej decyzji została uchylona ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418). Przepisy obowiązującej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Niezbędne będzie więc ustalenie przez organ orzekający czy takie okoliczności zachodzą w przedmiotowej sprawie. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.