I SA/Wa 2089/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. P., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] odmawiającą przyznania J. S. zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego w wysokości [...] zł na zakup leków i szczepionki oraz zakup posiłków wydawanych w stołówce przy ul. [...]. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 3 stycznia 2014 r. J.S. złożył wniosek o pomoc finansową w wysokości [...] zł na zakup leków i szczepionki oraz posiłki. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. odmówił przyznania J. S. zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego w wysokości [...] zł na zakup leków i szczepionki oraz zakup posiłków wydawanych w stołówce przy ul. [...]. Organ wskazał, że z przeprowadzonego w dniu [...] stycznia 2014 r. wywiadu środowiskowego oraz zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że wnioskodawca jest emerytem z ustalonym na stałe znacznym stopniem niepełnosprawności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a na jego dochód składa się emerytura w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Emerytura zajęta jest egzekucją komorniczą w wysokości [...] zł, prowadzoną na wniosek [...]. Odliczeniu od dochodu podlegają natomiast płacone na syna J. S. alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Łączny dochód wnioskodawcy w grudniu 2013 r., obliczony na podstawie art. 8 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", wyniósł zatem [...] zł. Organ zaznaczył jednocześnie, że wnioskodawca zamieszkuje z córką, która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i która partycypuje w opłatach za mieszkanie a także pomaga wnioskodawcy. Córka z tytułu opieki nad ojcem pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ wskazał, że J. S. zamieszkuje w mieszkaniu spółdzielczym, bez tytułu prawnego do zajmowanego lokalu. [...]. J. S. dotychczas otrzymał [...] Wnioskodawca jest ponadto właścicielem [...].[...]. Ponadto, Prezydent [...] podkreślił, że uzyskiwany przez stronę dochód w wysokości [...] zł przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy, określone w ustawie o pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 542 zł. Jednocześnie wskazał, że Ośrodek musi zabezpieczyć przede wszystkim potrzeby osób i rodzin, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Zdaniem organu, w przypadku J. S., nie ma także podstaw do zastosowania art. 41 u.p.s., gdyż w sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek. Sytuacja wnioskodawcy pozostaje od kilku lat niezmienna, posiada on stały miesięczny dochód, który stanowi emerytura i zasiłek pielęgnacyjny oraz posiada [...]. Co prawda, rzeczywisty dochód, którym wnioskodawca dysponuje jest mniejszy, jednak należy zauważyć, że potrącenia komornicze z emerytury są konsekwencją wcześniejszych, świadomych działań wnioskodawcy i realizacji planów życiowych dotyczących rodziny, majątku i mieszkania. J. S. nie wykorzystał swoich zasobów i możliwości, [...]. Odnosząc się do żądania J. S. co do zapewnienia mu posiłków wydawanych w stołówce przy ul. [...] organ wskazał, iż dochód wnioskodawcy w wysokości [...] zł przewyższa [...] % kryterium dochodowego uprawniającego do pomocy w formie nieodpłatnego dożywienia. Zgodnie bowiem z art. 5 pkt 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" z dnia 29 grudnia 2005 r. (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) pomoc na żywność przysługuje osobom, których dochód nie przekracza 150 % kryterium dochodowego. A zatem wnioskodawca nie kwalifikuje się do przyznania pomocy na żywność. Organ podniósł, że art. 48 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że pomoc doraźna i okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Tymczasem, strona dysponuje własnym, stałym dochodem składającym się z emerytury oraz zasiłku pielęgnacyjnego i może planować swoje wydatki, zaś według oświadczenia wnioskodawcy również córka pomaga w przygotowywaniu posiłków. Ośrodek musi zaś racjonalnie dzielić posiadane środki finansowe, aby mogła z nich korzystać jak największa liczba osób ubiegających się o wsparcie. W 2013 r. objęto pomocą w formie zasiłków celowych i celowych specjalnych [...] osoby, udzielając w ciągu roku [...] świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania J. S., utrzymało powyższą decyzję organu I instancji w mocy. Organ odwoławczy podkreślił, że w sprawie prawidłowo ustalono, że łączny dochód J. S. wynosi [...] zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 542 zł. W przypadku natomiast przekroczenia kryterium dochodowego ustawodawca, w wyjątkowych sytuacjach, upoważnił organy pomocowe do przyznania specjalnego zasiłku celowego w trybie art. 41 u.p.s. Z uwagi jednak na wprowadzony powyższym przepisem wyjątek od ogólnej zasady przyznawania pomocy społecznej tylko osobom spełniającym kryterium dochodowe, specjalny zasiłek celowy może być przyznany jedynie w sytuacji wyjątkowej i nadzwyczajnej. W ocenie organu, taka sytuacja nie występuje w przypadku wnioskodawcy, wobec czego brak było podstaw do zakwestionowania decyzji organu I instancji. Z akt sprawy wynika bowiem, że odwołujący posiada środki i możliwości, których racjonale wykorzystanie pozwoli na przezwyciężenie trudnej sytuacji bez konieczności korzystania ze środków publicznych wypłaconych w formie świadczeń z pomocy społecznej. Jednocześnie Kolegium wskazało, że strona musi sobie zdawać sprawę z faktu, iż przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, zaś dla ośrodka obowiązku jego przyznania. Kolegium stwierdziło, że ośrodek pomocy społecznej zobowiązany jest zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby osób mieszkających w obszarze jego działania. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez ośrodek środkami pieniężnymi. W sytuacji kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących jest wielu, ośrodek zmuszony jest dokonać podziału posiadanych środków pomiędzy jak największą ilość potrzebujących, korzystając z prawa uznania, kto jest najbardziej potrzebującym oraz czy i jaką formę oraz wymiar pomocy należy mu przyznać. Skargę na powyższą decyzję Kolegium, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniósł J. S. Skarżący opisał swoją trudną sytuację życiową, finansową i zdrowotną. W ocenie skarżącego organy nie uwzględniły, że jest on osobą bardzo schorowaną, niepełnosprawną, korzysta ze stałej opieki oraz ponosi wysokie wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem, a tym samym, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć przez organy stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm., przywoływana dalej jako: "u.p.s."). Zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna ma więc służyć zaspokajaniu potrzeb podopiecznych, ale rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie pomocy na podstawie tego przepisu uzależnione jest jednak od spełnienia obligatoryjnej przesłanki jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. W przypadku osób samotnie gospodarujących jest to kwota 542 zł. W konsekwencji, przy ustalaniu prawa do świadczenia, organy w pierwszej kolejności ustaliły dochód prowadzącego samodzielnie gospodarstwo domowe skarżącego w miesiącu grudniu 2013 r., który wyniósł [...] zł, a na który składała się emerytura i zasiłek pielęgnacyjny (karta 46, 45 akt administracyjnych). Wprawdzie realnie wypłacana dla skarżącego emerytura była niższa, z uwagi na potrącenie z niej w trybie egzekucyjnym zadłużenia z tytułu zaległości czynszowych, jednakże ta okoliczność nie mogła być uwzględniona przy ustaleniu dochodu na potrzeby oceny prawa do świadczeń z pomocy społecznej, gdyż w świetle art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. dochód ubiegającego się o pomoc pomniejszają jedynie alimenty bieżące. Odliczeniu od dochodu podlegają więc opłacone na syna – J. S. alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie (k. 46, 45, 41 akt administracyjnych). Ustalony zatem przez organy dochód, jak i przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, nie budzą wątpliwości Sądu. Dochód przekraczał także w sposób oczywisty 150% ww. kryterium dochodowego, uprawniającego do uzyskania pomocy w ramach świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. – o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", której przepisy organ brał również pod uwagę rozważając możliwość przyznania stronie wnioskowanej pomocy, tj. posiłków. Przekroczenie kryterium dochodowego przez stronę nie oznacza jednak, że nie przysługuje jej już wsparcie państwa w ramach pomocy społecznej. Możliwość taką przewiduje bowiem wprost art. 41 u.p.s., zgodnie z którym osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy jest jednak znajdowanie się wnioskodawcy w sytuacji szczególnej. Zgodnie zaś z ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwem "szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie". Fakt zadłużenia skarżącego w postaci obowiązku spłaty zaległych czynszowych, jak również długotrwałe i liczne choroby nie są okolicznościami, które wystąpiły nagle i okazjonalnie, lecz należą do zdarzeń dotyczących codziennego życia skarżącego. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi zaś sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. Sytuacja bytowa J. S. w dacie wydania zaskarżonej decyzji była trudna, ale nie zmieniała się od dłuższego czasu. Nie wystąpiło żadne szczególne wydarzenie, które pogorszyłoby jego dotychczasową sytuację. Okoliczności, takie jak obiektywnie niski dochód (choć przekraczający kryterium ustawowe) i problemy mieszkaniowe (zajęcie emerytury egzekucją komorniczą w wysokości [...] zł), wprawdzie wskazują na trudną sytuację życiową skarżącego, której ani organy rozstrzygające sprawę, ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako szczególne, a więc odbiegające od typowych sytuacji, w jakich znajdują się inne osoby korzystające z pomocy społecznej. Tym bardziej w sytuacji, gdy wiele takich osób nie posiada jakichkolwiek dochodów i to ich potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie, co przy niedostatecznej ilości środków, jakimi dysponują organy pomocy społecznej także nie zawsze jest możliwe. Konieczność ponoszenia wydatków związanych z zakupem leków, czy szczepionki przez osobę posiadającą własne dochody, tym bardziej przekraczające kryterium dochodowe, i korzystającą ze stałego wsparcia organów pomocy społecznej, nie może być traktowane jako wywołana okolicznościami, przewidzianymi w hipotezie normy zawartej w art. 41 pkt 1 u.p.s. Szczególnie, że jak wynika z akt sprawy, córka skarżącego z nim zamieszkująca, choć prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, z tytułu opieki nad ojcem od lipca 2013 r. pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł miesięcznie i - zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy - pomaga mu oraz partycypuje w opłatach za mieszkanie. Podkreślić należy ponadto, że odmawiając skarżącemu pomocy finansowej organ wziął pod uwagę także ograniczone środki finansowe, którymi dysponuje. Z podanych w decyzji organu I instancji informacji wynika, że w 2013 r. objęto pomocą w formie zasiłków celowych i celowych specjalnych [...] osoby, udzielając w ciągu roku [...] świadczeń, tj. średnio [...] świadczeń w formie zasiłków celowych i celowych specjalnych. Ośrodek wydał [...] decyzji odmawiających przyznania pomocy w ww. formie z powodu braku środków. Przy czym budżet będący w dyspozycji OPS na przyznanie i wypłatę tych zasiłków na rok 2014 r. (średnio [...]zł miesięcznie) musi zaspokoić uzasadnione potrzeby wszystkich najbardziej potrzebujących pomocy rodzin w [...]. Ośrodek planował, że miesięcznie udzieli [...] świadczenia w formie zasiłku celowego i celowego specjalnego. W takiej sytuacji, nie każdy potrzebujący w każdym czasie może uzyskać spełnienie wszystkich oczekiwań. W konsekwencji, organy obydwu instancji zgodnie z przepisami prawa przeprowadziły postępowanie (w tym wywiad) i wydały trafne rozstrzygnięcie, nie naruszając przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym nie przekraczając granic uznania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 wyżej wskazanej ustawy.