I SA/Wa 2095/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogdan Wolski Sędziowie WSA Daniela Kozłowska (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant Anna Traczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata B. P. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych. Prezydent W. decyzją z [...] września 2008 r. nr [...] powołując m.in. przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) przyznał B. J. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku o pieką na dzieckiem A. J. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r. i składkę na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia na ten okres. Decyzją z [...] sierpnia 2009 r. nr [...] Prezydent W. na podstawie art. 32 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zmienił własną decyzję z [...] września 2008 r., zmienioną decyzją z [...] marca 2009 r., w ten sposób, że przyznał świadczenie pielęgnacyjne oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne na okres od 1 września 2008 r. do 30 listopada 2008 r. W uzasadnieniu tej decyzji Prezydent podał, że w dniu 20 lipca 2009 r. B. J. złożyła oświadczenie, że decyzją z [...] grudnia 2008 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy od 1 grudnia 2008 r. do 30 kwietnia 2012 r. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy spełnić łącznie wszystkie przesłanki z art. 17 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a ponadto nie mogą zaistnieć przesłanki z art. 17 ust. 5 tej ustawy. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Wobec powyższego, stosownie do art. 32 ust. 1 ustawy, organ obowiązany jest do wydania decyzji o zmianie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Postanowieniem z [...] września 2009 r. Prezydent W. sprostował, na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. i art. 32 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, oczywistą omyłkę w uzasadnieniu decyzji z [...] sierpnia 2009 r. w ten sposób, że stwierdzenie: "W dniu 20.07.2009 r. Pani B. J. złożyła oświadczenie, w którym poinformowała, że decyzja z dnia [...].12.2008 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy. ZUS przyznał wnioskodawczyni rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 01.12.2008 r. do 30.04.2012 r." stwierdzeniem "W dniu 20.07.2009 r. Pani B. J. złożyła oświadczenie, w którym poinformowała, że na jej wniosek złożony w ZUS-ie w grudniu 2008 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy do 30-4.2012 r. ZUS przyznał wnioskodawczyni decyzją z dnia [...]-06-2009 r. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 01.12.2008 r. do dnia 30.04.20012 r." Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. J., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] sierpnia 2009 r. o zmianie decyzji z [...] września 2008 r. W uzasadnieniu decyzji SKO w W. podało, że warunki nabywania prawa do świadczeń pielęgnacyjnych oraz zasady ustalania, przyznawania i ich wypłacania określa ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. B. J. wystąpiła 21 lipca 2008 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem A. J. Do wniosku załączone zostały wymagane dokumenty. Organ pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnieniem lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, gdy matka, ojciec dziecka bądź opiekun faktyczny dziecka nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem, przy czym dziecko winno legitymować się orzeczeniem o niepełnosprawności, w którym zawarte są wskazania co do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z [...] września 2008 r. Prezydent W. przyznał B. J. świadczenie pielęgnacyjne. Osoba, która uzyskała świadczenie rodzinne, obowiązana jest, stosownie do art. 25 ustawy, do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o każdym przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Skarżąca w dniu 20 lipca 2009 r. złożyła oświadczenie wskazując, iż została uznana za częściowo niezdolną do pracy do dnia [...] kwietnia 20012 r. i otrzymała 1 lipca 2009 r. świadczenie ZUS. Z decyzji ZUS w W. z [...] czerwca 2009 r. wynika, skarżącej przyznana została renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Renta przyznana została od 1 grudnia 2008 r. do 30 kwietnia 2012 r. Ta okoliczność spowodowała zmianę sytuacji dochodowej skarżącej i zdaniem organu pierwszej instancji uzasadniała zmianę decyzji z [...] września 2008 r. w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ obowiązany jest zbadać i ocenić, czy zachodzi przesłanka do zastosowania tego przepisu. Z przepisu tego wynika uprawnienie dla organu do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji w sytuacjach ściśle w nim określonych. Taka sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Uzyskanie przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy spowodowało zmianę jej sytuacji dochodowej, mającą wpływ na prawo do otrzymywanego świadczenia. Prawo do renty skarżąca uzyskała od 1 grudnia 2008 r. i od tego dnia świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie przysługuje. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemyratalnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. J. zarzuciła decyzji Prezydenta W. z [...] sierpnia 2009 r. naruszenie przepisów postępowania – art. 6, 7, 9, 10 § 1 k.p.a., art. 11, 12 § 1 k.p.a., art. 61 § 1 k.p.a., art. 77, 81, art. 104 § 1 k.p.a., art. 111 § 1 k.p.a. i 113 § 1 k.p.a. oraz prawa materialnego – art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 tej ustawy przez niewłaściwe ich zastosowanie oraz naruszenie art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie. W ocenie skarżącej dokonano błędnej oceny stanu faktycznego w stosunku do zebranych w postępowaniu dowodów, co doprowadziło do wydania decyzji w oparciu o przesłanki odbiegające od stanu faktycznego i narusza słuszny interes strony. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w całości i przekazanie spawy do ponownego rozpatrzenia i uchylenie postanowienia z [...] września 2009 r. o sprostowaniu oczywistej omyłki w uzasadnieniu decyzji z [...] sierpnia 2009 r. ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy. W uzasadnieniu skargi B. J. podała m.in., że w uzasadnieniu decyzji wskazano, że w oświadczeniu z 20 lipca 2009 r. strona poinformowała organ pierwszej instancji, że decyzją z [...] grudnia 2008 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy a ZUS przyznał jej rentę od dnia 1 grudnia 2008 r. do 30 kwietnia 2012 r. Tymczasem strona oświadczyła, że została uznana za częściowo niezdolną do pracy do 30 kwietnia 2012 r. i otrzymała 1 lipca 2009 r. świadczenie ZUS, jednak do 20 lipca 2009 r. nie otrzymała decyzji w tej sprawie. Działanie organu polegające na zamieszczeniu w treści decyzji oczywistej nieprawdy podważa zaufanie do rzetelności działania organu administracji. W związku ze złożonym odwołaniem, organ pierwszej instancji wydał [...] września 2009 r. postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki w decyzji z [...] sierpnia 2009 r. Błąd w ustaleniach faktycznych, jako błąd popełniony w procesie ustalania przesłanek rozstrzygnięcia, nie może być przedmiotem sprostowania, gdyż przekracza to zakres oczywistej omyłki. Organ w decyzji z [...] sierpnia 2009 r. powołał się na prawo do zmiany prawomocnej decyzji wynikające z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ nie wskazał w zaskarżonej decyzji przesłanek do zastosowania tego przepisu. Brak sprecyzowania co do tego, która z wymienionych w tym przepisie przesłanek zachodzi, narusza interes strony postępowania. Błędne jest rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, iż skarżącej w okresie od 1 grudnia 2008 r. do 31 października 2009 r. nie miała uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Rozstrzygnięcie to zostało podtrzymane w decyzji organu odwoławczego z [...] października 2009 r. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności do pracy do dnia 30 kwietnia 2012 r. zostało wydane [...] kwietnia 2009 r., jednakże nie zmieniło to sytuacji dochodowej rodziny, bowiem orzeczenie to nie stanowi podstawy do wypłaty przez ZUS jakiegokolwiek świadczenia. Orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy nie rodzi skutków finansowych. ZUS może przyznać rentę, jeśli spełnione są pozostałe określone przepisami warunki do jej przyznania. Decyzja o przyznaniu renty uprawomocniła się w dniu 25 sierpnia 2009 r. a pierwsze świadczenie pieniężne z tytułu przyznanej renty wpłynęło na konto strony w dniu 1 lipca 2009 r. W okresie od 1 grudnia 2008 r. do 30 czerwca 2009 r. nie uległa zmianie sytuacja dochodowa rodziny. Ustalone prawo do renty określa data uprawomocnienia się decyzji ZUS, a faktyczna zmiana sytuacji dochodowej nastąpiła 1 lipca 2009 r., kiedy to ZUS przekazał pierwsze środki pieniężne. Samo uzyskanie prawa do renty w myśl art. 3 pkt 24 lit. d ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi uzyskania dochodu, stanowi go dopiero uzyskanie renty. Sytuacja dochodowa rodziny zmieniła się od dnia 1 lipca 2009 r., a nie od 1 grudnia 2009 r. Zgodnie z definicją dochodu zawartą w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, renta jest źródłem przychodu, natomiast art. 12 pkt 7 tej ustawy ustanowi, że przez emeryturę lub rentę rozumie się łączną kwotę świadczeń emerytalnych i rentowych a nie przyznane prawo do tego świadczenia. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oceniając zaskarżone decyzje pod tym względem Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego lub procesowego uzasadniających uchylenie decyzji. Oświadczenie skarżącej z 20 lipca 2009 r., mimo błędnej jego interpretacji przez organ, nie miało wpływu na uprawnienia skarżącej. Zasadnicze bowiem znaczenie ma okoliczność, że skarżąca nie mogła pobierać świadczenia za ten sam okres z dwóch tytułów – świadczenia pielęgnacyjnego i renty. Nie ma też wpływu na treść rozstrzygnięcia przytoczenie w uzasadnieniu decyzji błędnej interpretacji tego oświadczenia. Postanowienie Prezydenta W. z [...] września 2009 r. o sprostowaniu uzasadnienia decyzji tego organu z [...] sierpnia 2009 r. podlegało zaskarżeniu w trybie zażalenia (art. 113 § 3 k.p.a.), o czym skarżąca została prawidłowo pouczona. Z tego powodu Sąd nie ma podstaw do oceny tego postanowienia w postępowaniu ze skargi na decyzje w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Tylko postanowienia, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć w odwołaniu od decyzji. Z akt sprawy wynika, że postanowienie z [...] września 2009 r. nie było zaskarżone zażaleniem. Dlatego też nie ma podstaw do oceny jego legalności w postępowaniu ze skargi na decyzje z [...] sierpnia 2009 r. i SKO z [...] października 2009 r. Wbrew twierdzeniom skarżącej organ odwoławczy wskazał, poza przytoczeniem treści przepisu art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że zmiany decyzji dokonano w związku ze zmianą sytuacji dochodowej rodziny mającą wpływ na prawo do otrzymanego świadczenia i powołał art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. wtedy, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. W ocenie Sądu wobec oczywistego ustalenia, że skarżąca ma ustalone prawo do renty, niezależnie od tego kiedy świadczenie to zostało faktycznie zrealizowane, utraciła uprawnie do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem sytuacja dochodowa skarżącej uległa zmianie (art. 32 ust. 1), a ponadto zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy świadczenie nie przysługuje w razie ustalenia osobie uprawnionej prawa do renty. Skarżąca błędnie przyjmuje, ze podstawę wydania decyzji zmieniającej stanowiło orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. Podstawę zmiany decyzji stanowiła decyzja ZUS z [...] czerwca 2009 r. o przyznaniu renty za okres od 1 grudnia 2008 r. do 30 kwietnia 2002 r. Nie ma wątpliwości, że od dnia ustalenia skarżącej prawa do renty zmianie uległa jej sytuacja dochodowa mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, niezależnie od tego, kiedy ta rena została faktycznie wypłacona. Nie można więc mówić, ze do 30 czerwca 2009 r. nie uległa zmianie sytuacja dochodowa. Brak wypłaty renty od daty jej przyznania nie świadczy, że późniejsze wyrównanie przez ZUS należnego świadczenia oznacza, że sytuacja dochodowa skarżącej na skutek wypłaty zaległych świadczeń ZUS nie rzutuje na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia przyznania renty, tj. od 1 grudnia 2008 r. Już samo ustalenie prawa do renty, niezależnie od tego kiedy faktycznie zostało zrealizowane powoduje, że ponownej ocenie powinno podlegać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wynika to z art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy. Organ jest w takiej sytuacji uprawniony do zmiany swojej decyzji na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy. Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie mają zastosowania przy ustalaniu prawa do świadczeń z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro ZUS ustalił skarżącej prawo do renty od 1 grudnia 2008 r., to tym samym w okresie, za który przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne skarżąca była uprawniona do renty, która wprawdzie nie została jeszcze wypłacona, ale prawo zostało już ustalone, a to wyłącza wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego. Niezasadne jest stanowisko skarżącej, że okresie od 1 grudnia 2008 r. do 31 lipca 2009 r. nie było ustalonego prawa do renty. Prawo to zostało ustalone decyzją ZUS z [...] czerwca 2009 r. od 1 grudnia 2008 r. i tylko jego wypłata, czyli skutek faktyczny tej decyzji nastąpił po dniu ustalenia uprawnienia do renty. Artykuł 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych mówi wyraźnie o prawie do renty, a nie jej wypłacie. Prawo do renty zostało ustalone od dnia 1 grudnia 2008 r., tj. od dnia określonego w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2009 r., a nie od dnia doręczenia tej decyzji lub jej uprawomocnienia. Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.