I SA/Wa 2111/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2011 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [..] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [..] W. z dnia [..] czerwca 2010 r. nr [..] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. S., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [..] sierpnia 2010 r. nr [....], po rozpoznaniu odwołania A. W., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] W. z dnia [..] czerwca 2010 r. nr [...] o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz nakazaniu ich zwrotu. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją Prezydenta [...] W. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] przyznano A. W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na syna P. W. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [....] października 2008 r. do [...] września 2009 r. W dniu 10 sierpnia 2009 r. do Urzędu [...] W. wpłynęło pismo Komornika Sądowego informujące, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego A. W. otrzymywała alimenty za pośrednictwem kancelarii komorniczej. Organ ustalił, że skarżąca otrzymywała alimenty od listopada 2008 r. do czerwca 2009 r. i otrzymała je w łącznej wysokości [...] zł. Prezydent [..] W. decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] uznał za nienależnie pobrane przez A. W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego zrealizowane za okres od [...] listopada 2008 r. do [...] czerwca 2009 r. w łącznej kwocie [...] zł oraz nakazał zwrot tej kwoty wraz z odsetkami. A. W. wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że otrzymane alimenty od byłego męża są alimentami zaległymi. Ponadto – w jej ocenie – komornik powinien otrzymać od Urzędu [...] decyzję o przyznaniu jej świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zdecydować w jakiej kolejności zaspokajać należy należności. Wskazała także, że od dnia [...] czerwca 2010 r. jest osobą bezrobotną i nie ma możliwości zwrotu pobranego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [..], po rozpoznaniu odwołania A. W., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] W. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz nakazaniu ich zwrotu. Organ odwoławczy podzielając ustalenia i stanowisko organu pierwszej instancji dodał, że skarżąca nie poinformowała organu o zmianie sytuacji, tj. o otrzymywaniu przez syna alimentów. Organ wskazał, że warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji, który to warunek nie jest spełniony w razie otrzymywania alimentów, nawet alimentów zaległych. Skargę na powyższą decyzję wniosła A. W. zarzucając naruszenie art. 2 pkt 2, art. 2 pkt 7 lit d oraz art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędne zakwalifikowanie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez okres od [...] listopada 2008 r. do [..] czerwca 2009 r. jako świadczenia nienależnego. Skarżąca nie zgodziła się z przedstawionym przez organy rozumieniem określenia "bezskuteczność egzekucji" oraz zauważyła, że to na komorniku spoczywa obowiązek badania któremu podmiotowi jest on obowiązany wpłacać ściągnięte od dłużnika alimenty. Skarżąca podniosła także, że organ nie uchylił poprzedniej decyzji przyznającej jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego ani jej nie zmienił. Skarga została uzupełniona pismem z dnia 18 lutego 2011 r., którym wniesiono o przeprowadzenie dowodu z dokumentu na okoliczność wysokości zaległości alimentacyjnej na dzień [...] października 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga została uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...] W. z dnia 30 czerwca 2010 r. naruszają prawo. W ocenie Sądu zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. art. 2 pkt 2, art. 2 pkt 7 lit. d) i art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należało ocenić jako uzasadniony. Sąd podziela wyrażony w powołanym w skardze wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 597/10 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 325/10 pogląd, że jednoczesność, o której stanowi art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), czyli zbieg świadczeń ma miejsce wówczas, gdy uprawniony otrzyma równocześnie obydwa świadczenia. Jednoczesność oznacza również tożsamość okresu, za który obydwa świadczenia wypłacono. Odmienny pogląd został zaprezentowany w orzeczeniach wojewódzkich sądów administracyjnych, na które powołały się organy orzekające w sprawie. W rozpoznawanej sprawie organy orzekające uznały, że była podstawa do zastosowania tego przepisu, gdyż w sytuacji gdy osoba uprawniona otrzymuje świadczenie alimentacyjne od osoby zobowiązanej, obojętnie czy zaległe, czy bieżące - wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu. W takiej sytuacji następuje bowiem kumulacja świadczeń, co powoduje że świadczenie z funduszu staje się świadczeniem nienależnie pobranym. To zaś uzasadniało, w ocenie organów uznanie kwoty [...] zł jako świadczeń nienależnie pobranych w okresie od [...] listopada 2008 r. do [...] czerwca 2009 r. Z taką wykładnią art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie można się zgodzić. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy od [...] października do dnia [...] września następnego roku kalendarzowego (art. 18 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 8 ustawy). Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami. W okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (art. 27 ust. 1 i 9). Podstawowym warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji (art. 3 ust. 1 ustawy), która zdefiniowana została przez ustawodawcę w art. 2 pkt 2 ustawy jako egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu: a) braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. W kontekście tak zdefiniowanej bezskuteczności egzekucji należy uznać, że wyegzekwowanie przez komornika od dłużnika alimentacyjnego części kwot alimentów na poczet istniejących zaległości alimentacyjnych, nie uprawnia do przyjęcia, że egzekucja stała się skuteczna. Z akt sprawy, w tym z dokumentów, które zostały dopuszczone jako dowód w postępowaniu sądowoadministracyjnym, wynika, że nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych alimentów. W tej sytuacji nie jest zasadne stanowisko Kolegium, iż w rozpoznawanej sprawie trudno mówić o bezskuteczności egzekucji, skoro strona w okresie pobierania świadczenia równocześnie otrzymywała alimenty od dłużnika. Stanowisku temu przeczy również treść przepisu art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który normuje sytuację kolejności zaspokajania należności z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego właśnie w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Przepisy art. 2 pkt 7 cytowanej ustawy wymieniają sytuacje, w których świadczenie z funduszu alimentacyjnego należy zakwalifikować jako świadczenie pobrane nienależnie. Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit d) ustawy, gdy mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł. W ocenie Sądu obydwa świadczenia muszą być także wypłacone za ten sam okres. Świadczenia alimentacyjne są świadczeniami okresowymi przyznawanymi i płatnymi najczęściej miesięcznie i podobnie świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wypłacane są w okresach miesięcznych (art. 20 ust. 1 ustawy). Aby można było mówić o jednoczesności pobierania obu świadczeń musi zachodzić tożsamość okresu, za który świadczenia wypłacono, a więc świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. Odmienna interpretacja niweczyłaby cel ustawy, jakim było zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów, gdyż nawet jednorazowe dobrowolne wypłacenie przez dłużnika alimentacyjnego uprawnionemu niewielkiej części zaległych alimentów w trakcie pobierania świadczenia z ustawy skutkowałoby utratą tego świadczenia w okresie świadczeniowym. Przenosząc wcześniejsze rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, wadliwa wykładnia art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w sposób bezpośredni wpłynęła na wynik postępowania, bowiem doprowadziła do niewyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Organ zaniechał wyjaśnienia, czy wyegzekwowane alimenty dublowały w jakiejkolwiek części świadczenie wypłacane w trybie ustawy. Wskazać należy, że w niniejszej sprawie organ mógłby stwierdzić, że skarżąca otrzymała jednocześnie ze świadczeniem alimenty i doszło do zbiegu wypłaty świadczeń, a więc otrzymała świadczenie nienależne w myśl art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, gdyby świadczenie z ustawy i wyegzekwowane alimenty dotyczyły okresu od [...] listopada 2008 r. do [...] czerwca 2009 r. Tymczasem brak jakichkolwiek ustaleń i wyjaśnienia tych zasadniczych kwestii czyni decyzję o uznaniu wypłaconych w tym okresie świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane przedwczesną. Organ winien zatem ustalić czy i jakie zaległości alimentacyjne oraz za jaki okres posiada zobowiązany, a następnie ocenić prawną skuteczność zaliczenia wypłaconej kwoty [...] zł na poczet alimentów. Tylko w przypadku ustalenia, że wpłacona tytułem alimentów kwota obejmowała należności alimentacyjne pokrywające się czasowo z należnościami przyznanymi z funduszu alimentacyjnego, można uznać, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego były świadczeniami nienależnie pobranymi. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 ww. ustawy.