I SA/Wa 213/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Skarżąca B.T. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów. W wyniku sądowego wezwania skarżąca złożyła wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu tego wniosku (PPF) wskazując w nim, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, tak ruchomego jak i nieruchomego, nie ma oszczędności, zaś gospodarstwo domowe prowadzone wspólnie z pełnoletnią córką utrzymuje z dochodów osiąganych z tytułu umów o pracę w wysokości [...], z czego [...] to wysokość dochodu własnego skarżącej, zaś [...] stanowi dochód córki. Skarżąca podała, że jej stałe wydatki miesięczne wynoszą ok. [...] zł i obejmują: spłatę kredytu ([...]), czynsz najmu ([...]), koszty utrzymania mieszkania (energia i gaz – [...]), opłatę za media ([...]), koszty leczenia ([...]) i rehabilitacji ([...]), wydatki komunikacyjne ([...]) oraz zakup środków higienicznych ([...]). W uzasadnieniu wniosku wskazała, że od najmłodszych lat jest osobą chorą, która nie radzi sobie z podstawowymi czynnościami życiowymi. Obecnie jest w toku procedury skierowania na rentę. Uznając, że oświadczenia złożone przez skarżącą we wniosku o prawo pomocy są niewystarczające do przyjęcia prawidłowej oceny odnoszącej się do możliwości i zakresu samodzielnego partycypowania przez wnioskodawczynię w kosztach wszczętego przez nią postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, na mocy zarządzenia referendarza sądowego z dnia 14 marca 2017 r. skarżąca została wezwana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej: p.p.s.a., do przedstawienia materiałów źródłowych dotyczących deklarowanego stanu majątkowego i dochodów, tj.: zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości zarobków skarżącej oraz jej córki, dowodów opłat za wynajem lokalu mieszkalnego, wyciągów z rachunków bankowych strony oraz jej domownika, dokumentów potwierdzających posiadanie zobowiązania z tytułu kredytu, a także dokumentów potwierdzających poniesienie wskazanych we wniosku wydatków na utrzymanie konieczne, w szczególności wydatków na leczenie i rehabilitację. W ostatnim dniu terminu wyznaczonego do przedłożenia żądanych dokumentów źródłowych (7 kwietnia 2017 r.) skarżąca wniosła o przedłużenie terminu do wykonania ww. zarządzenia z 14 marca 2017 r. do dnia 30 czerwca 2017 r. Powyższy wniosek skarżąca uzasadniła tym, iż w wyznaczonym terminie nie zdążyła wymaganych materiałów zebrać, a ponadto w dniu [...] kwietnia 2017 r. została skierowana do leczenia szpitalnego, na dowód czego przedstawiła kopię skierowania do szpitala psychiatrycznego w celu diagnostyki w warunkach szpitalnych. Zarządzeniem z dnia 19 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy na podstawie art. 84 p.p.s.a. przedłużył skarżącej termin sądowy do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych do dnia 15 maja 2017 r. Skarżącą pouczono jednocześnie, że zgodnie z art. 35 § 1 p.p.s.a. w postępowaniu sądowym skarżąca może być reprezentowana przez pełnoletnią córkę. Zarządzenie z dnia 19 kwietnia 2017r. skarżąca odebrała osobiście w dniu 9 maja 2017 r. Wezwania do przedłożenia wymienionych w zarządzeniu z dnia 14 marca 2017 r. dokumentów źródłowych do wyznaczonej daty (15 maja 2017 r.) skarżąca do dnia 9 czerwca 2017 r. nie wykonała. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Żądanie przyznania B. T. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zważywszy na przedmiot skargi oraz treść art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a., zgodnie z którym podmiot, zaskarżając akt wydany z zakresu pomocy i opieki społecznej, korzysta z ustawowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, nie mogło zostać uwzględnione. Zainicjowana przez skarżącą wniesioną skargą sprawa mieści się w zakresie ustawowego zwolnienia z kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., a to oznacza, że skarżąca w toku postępowania nie będzie ponosić żadnych kosztów sądowych związanych ze swoją aktywnością procesową. Wobec powyższego postępowanie w sprawie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych należało umorzyć na podstawie art. 249a p.p.s.a., gdyż jego prowadzenie w tym zakresie było zbędne. U podstaw przyjętego w punkcie drugim niniejszego postanowienia rozstrzygnięcia, dokonanego w wyniku rozpoznania wniosku skarżącej o ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu legło stwierdzenie, że skarżąca nie wykazała, iż deklarowana przez nią sytuacja materialna uprawnia ją do przyznania jej prawa pomocy w tym zakresie na zasadzie wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatnio powołanego przepisu, ocena zasadności wniosku o prawo pomocy w zakresie częściowym (tu: poprzez ustanowienie radcy prawnego) wymaga wykazania przez wnioskodawcę, że samodzielne poniesienie przez niego kosztów działania takiego pełnomocnika doprowadzi do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i rodziny. Wykazanie powyższego odbywa się nie tylko poprzez złożenie stosownych oświadczeń na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy, ale także – w przypadku, gdy sąd lub organ sądowy uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy – poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenie materiałów źródłowych, w oparciu o które organ sądowy dysponować będzie pełną wiedzą w zakresie możliwości finansowych wnioskodawcy (art. 255 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie złożone w rozpoznawanym wniosku o prawo pomocy oświadczenie skarżącej, z którego wynika, że jej źródło dochodów stanowi umowa o pracę przynosząca wynagrodzenie odpowiadające płacy minimalnej w 2017 r., zaś w przypadku pozostającej z nią w gospodarstwie domowym córki – poniżej wysokości płacy minimalnej, nie mogło być uznane za pełną i prawidłową podstawę faktyczną przyjmowania ustaleń co do możliwości finansowych strony w zakresie partycypowania przez nią w kosztach procesu. Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną, która okresowo wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2016 r.) w związku z czym uprawnione jest przyjęcie, że jej sytuacja osobista i zdrowotna jest trudna, co niewątpliwie przekładać się może na mniejsze możliwości zarobkowe strony. Niemniej praca zarobkowa skarżącej nie jest wyłącznym źródłem pozyskiwania przez nią środków na utrzymanie konieczne, albowiem z oświadczeń złożonych we wniosku wynika, że pracę zarobkową w oparciu o umowę o pracę wykonuje także jej córka, pozyskując z niej środki w wysokości [...]. Deklarowana sytuacja finansowa gospodarstwa domowego strony niewątpliwie nie świadczy zatem o zamożności osób wchodzących w jego skład, niemniej nie jest też ona tego rodzaju, że pozwala uznać te osoby bez dokonania pogłębionej analizy w oparciu o materiały źródłowe dokumentujące wysokość uzyskiwanego dochodu, a także rodzaj i wysokość wydatków na utrzymanie konieczne za egzystujące w warunkach ubóstwa. W konsekwencji nie pozwala uznać skarżącej za osobę rzeczywiście nieposiadającą we własnym zakresie możliwości poniesienia kosztów działania w sprawie radcy prawnego. Materiałów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej skarżącej, określonych w wezwaniu z dnia 22 marca 2015 r., B.T. nie przedstawiła. Referendarz sądowy zauważa, że aczkolwiek skarżąca wolę uczynienia zadość ww. wezwaniu wyraziła, jednakże w przedłużonym dla dokonania tej czynności terminie wskazanym w jej wniosku z dnia 7 kwietnia 2017 r. Uznając, że przedstawiona przez stronę przyczyna złożenia tego wniosku (skierowanie na leczenie szpitalne) stanowi ważną przyczynę (art. 84 p.p.s.a.) uzasadniającą jego uwzględnienie, referendarz sądowy termin do przedłożenia żądanych dokumentów przedłużył do 15 maja 2017 r., uznając, że przedłużenie tego terminu zgodnie z wnioskiem strony do dnia 30 czerwca 2017 r. byłoby nieuzasadnione i uchybiałoby zasadzie sprawności postępowania. Określając nowy termin do złożenia dodatkowych materiałów źródłowych referendarz sądowy miał na uwadze, że zgromadzenie dokumentów, których przedłożenia wymagał, zważywszy na ich rodzaj (umowy o prace, wyciągi z rachunku bankowego, umowa o kredyt, rachunki i faktury za ponoszone wydatki konieczne) nie powinno zasadniczo stanowić zadania, którego wykonanie wymagałaby od strony zbytniego nakładu sił i czasu. Należy przy tym zauważyć, że aczkolwiek akta sprawy przedstawiają skarżącą jako osobę o zdiagnozowanych zaburzeniach depresyjnych, u której obserwowano spadek funkcji poznawczych, to jednak pozwalają też stwierdzić, że skarżąca posiada wystarczające rozeznanie w sprawach własnych wykazując o nie należytą dbałość, o czym świadczy chociażby fakt terminowego składania przez nią środków odwoławczych oraz pism procesowych oraz to, że składając pisma procesowe skarżąca z własnej inicjatywy załącza do nich kopie dokumentów, w oparciu o które jej wnioski zawarte w tych pismach uznane mogą być za zasadne (tu: zaświadczenie lekarskie załączone do skargi, skierowanie do szpitala załączone do wniosku o przedłużenie terminu). Nie bez znaczenia w końcu pozostaje i to, że stosowną pomocą w wypełnieniu nałożonego na stronę obowiązku dowodowego, w przypadku zgłoszenia się przez skarżącą do szpitala we wskazanym w skierowaniu z dnia [...] kwietnia 2017 r. terminie jego ważności (tj. czternastu dnia od jego wystawienia; wskazany okres ważności skierowania może ulec przedłużeniu o czas oczekiwania na przyjęcie do szpitala - pkt 14 skierowania z [...] kwietnia 2017 r). służyć może jej pozostająca z nią we wspólnym gospodarstwie domowym pełnoletnia córka. O możliwości wyręczenia się pełnoletnią córką przy wykonywaniu obowiązków procesowych, zwłaszcza, że w części wiązały się one z przedstawieniem dokumentów finansowych i bankowych także córki wnioskodawczyni, skarżąca została zaś pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. pouczona. Jeśli się ponadto uwzględni, że akta sprawy dowodzą, że po upływie ww. 14 dni od wystawienia skierowania do szpitala skarżąca nadal oczekiwała na przyjęcie do niego, na co wskazuje osobiste odebranie przez nią w dniu 9 maja 2017 r. odpisu zarządzenia z dnia 19 kwietnia 2017 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki zawierającej odpis zarządzenia, k. 23), to nie można uznać, że skarżąca dowiodła, że z przyczyn obiektywnych złożenie wymaganych materiałów w terminie wyznaczonym w pierwotnym wezwaniu przez nią osobiście, zaś w przedłużonym terminie przy pomocy córki, było możliwe. Osoba występująca z wnioskiem o prawo pomocy zobowiązana jest nie tylko do przedstawienia we wniosku wszelkich okoliczności odnoszących się do swojej sytuacji materialnej, ale także do udokumentowania tychże okoliczności. W orzecznictwie sądowym jednolicie wskazuje się, że strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Jak się przyjmuje, udzielenie z budżetu państwa wsparcia w postaci przyznania stronie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, zatem pomoc taka przysługuje nie osobom uznającym się za niezamożne, lecz takim, które fakt ten wykażą także stosownymi dokumentami (zob. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, z dnia 15 kwietnia 2015 r., II OZ 262/15). Z tych względów przyjąć należało, że nieustosunkowanie się przez skarżącą w do wezwania sądowego w przedmiocie uzupełnienia wniosku o prawo pomocy skutkuje brakiem możliwości prawidłowego ustalenia, czy partycypowanie przez stronę w kosztach postępowania sprowadzi na nią niebezpieczeństwo, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W niniejszym postępowaniu, z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, niepotwierdzona została bowiem okoliczność osiągania w gospodarstwie domowych strony dochodów w wysokości podanej we wniosku, niewyjaśniona również pozostała kwestia dotycząca rodzaju i wysokości wydatków koniecznych. Uznając zatem że skarżąca nie wykazała, iż nie posiada możliwości pokrycia we własnym zakresie kosztów działania pełnomocnika procesowego ustanowionego z wyboru, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania w zakresie, w jakim dotyczyło ono żądania strony zwolnienia jej od kosztów postępowania, podjęto na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 249a p.p.s.a. i art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.