I SA/Wa 2134/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2015 r., Nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., Nr [...], o odmowie przyznania W. R. zasiłku rodzinnego. Zaskarżone orzeczenie wydane zostało w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy. W. R. wystąpił do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do zasiłku z tytułu sprawowania opieki nad swoim bratem A. R. We wniosku W. R. oświadczył, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego za okresy wymienione w art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w jej brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. lub w dniu złożenia wniosku. Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., Nr [...], odmówił przyznania W. R. zasiłku rodzinnego na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; składki na ubezpieczenie społeczne opłacanej za osoby pobierające zasiłek dla opiekuna; składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacanej za osoby pobierające zasiłek dla opiekuna oraz odsetek ustawowych, o których mowa w art. 2 ust 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Organ pierwszej instancji wskazał, że W. R. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką M. R. oraz bratem A. R., który wymaga stałej opieki z powodu choroby psychicznej. W dniu złożenia wniosku W. R. przebywał od siedmiu miesięcy (tj. od dnia [...] lutego 2014 r.) w [...], z której powrócił po dniu [...] listopada 2014 r. W czasie nieobecności wnioskodawcy jego brat A. R., przebywał pod stałą opieką swojej matki, która sprawowała ją samodzielnie. W trakcie obecności W. R. w domu, opiekę nad A. R. sprawowali wspólnie on oraz M. R., przy czym stałą opiekę nad bratem sprawuje matka, wnioskodawca zaś sporadycznie. Powyższe ustalenia przemawiają zatem za odmową uwzględnienia wniosku. Organ wskazał ponadto że wnioskodawca wielokrotnie uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, a także nie spełniał warunków przyznania świadczenia wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W dniu [...] maja 2015 r., W. R. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] odwołanie od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. wskazując, że mimo czasowego wyjazdu do [...], uczestniczy w terapii i opiece nad swoim bratem. Decyzją z dnia [...] września 2015 r., Nr [...], do Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji słusznie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych gdyż wystąpiła w tym przypadku negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1 a pkt 1 ww. ustawy. Przede wszystkim żyje i nie została pozbawiona władzy rodzicielskiej matka A. R., która w znacznej mierze samodzielnie i na stałe sprawuje opiekę nad synem. M. R. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W. R. pozostaje z nim w drugim stopniu pokrewieństwa, a ponadto nie sprawuje stałej opieki nad bratem. W. R. złożył na powyższą decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wskazał, że zmuszony został do zagranicznego wyjazdu w celach zarobkowych, po tym jak wcześniej przestano wypłacać mu zasiłek na brata. W tym czasie opiekę nad bratem przejęła matka. Skarżący podkreślił, że M. R. z uwagi na wiek oraz poważne problemy zdrowotna nie jest w stanie na stałe opiekować się chorym psychiczne synem A.. W chwili obecnej matka nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, ale zapewne o nie wystąpi. W. R. nie zgodził się również z zarzutami organów o utrudnianiu przez niego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skarżący podkreślił, że jedynie dwukrotnie w trakcie niezapowiedzianych wizyt pracowników GOPS-u przebywał poza domem. Raz gdy zajmował się bratem, a drugi za gdy był na zakupach. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest, zdaniem Sądu, zasadna. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Akt ten określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1 ustawy). W myśl art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej. Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów wiąże się bezpośrednio z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13 (opubl.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1557; OTK-A z 2013 r. nr 9, poz. 134), w którym orzeczono, że przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej, na podstawie których wygasły ex lege dotychczasowe decyzje o świadczeniach pielęgnacyjnych – są niezgodne z art. 2 Konstytucji RP. Istnienie takiego związku potwierdza analiza uzasadnienia do projektu ww. ustawy, w którym expressis verbis wskazano, że "projekt ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów ma na celu realizację ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego" (por. druk nr 2252 Sejmu RP VII kadencji, dostępny na stronie internetowej: www.sejm.gov.pl). Zgodnie z uzasadnieniem tego wyroku, przywrócenie stanu zgodnego z Konstytucją RP, tj. przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które świadczenie to utraciły od dnia 1 lipca 2013 r., wymaga bezzwłocznej interwencji ustawodawcy, który winien wprowadzić stosowne korekty w systemie prawnym. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy u.w.z.o., zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1. za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2. od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: (1) matce albo ojcu, (2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, (3) opiekunowi faktycznemu dziecka – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). W niniejszej sprawie Skarżącemu odmówiono przyznania wnioskowanego zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad bratem A. R., argumentując przede wszystkim, że faktyczną, codzienną opiekę nad w/w sprawuje matka M. R., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś W. R. pozostaje z nim w drugim stopniu pokrewieństwa, a ponadto nie sprawuje stałej opieki. W ocenie Sądu, stanowisko organów jest prawidłowe. Z akt sprawy wynika bowiem, że M. R. stale i nieprzerwanie zajmuje się niepełnosprawnym synem A., jedynie okazyjnie korzystając z pomocy wnioskodawcy, który w okresie objętym badaniem pracował czasowo poza granicami kraju. Według twierdzeń samego Skarżącego pomimo choroby i złego samopoczucia matka nie uzyskała orzeczenia potwierdzającego istnienie niepełnosprawności z powodu jakiejkolwiek jednostki chorobowej. Powyższe oznacza, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy wniosek W. R. mógłby być uwzględniony jedynie pod warunkiem jego rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bratem, gdyby nie było osoby spokrewnionej z osobą chorą w pierwszym stopniu, lub osoba ta nie byłaby w stanie sprawować koniecznej opieki. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.