I SA/Wa 2137/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania A. O., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] odmawiającą przyznania pomocy finansowej w formie posiłków w stołówce "[...]". Z uzasadnienia wskazanej decyzji Kolegium wynika, że Prezydent [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. odmówił A. O. przyznania pomocy w formie posiłków w stołówce "[...]". W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że A. O. w dniu [...] kwietnia 2011 r. złożył wniosek o udzielenie pomocy jak wyżej. Na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 25 marca 2011 r. (zaktualizowanego w dniu 13 kwietnia 2011 r.) oraz zgromadzonej dokumentacji ustalono, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 808,00 zł, a zatem przekracza tzw. kryterium dochodowe uzasadniające ubieganie się o przyznanie pomocy finansowej (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Ponadto dochód wnioskodawcy przekracza również 150% kryterium dochodowego uprawniającego go do pomocy w formie nieodpłatnego dożywiania zgodnie z art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Organ podniósł także, że korzystanie przez wnioskodawcę z bezpłatnych obiadów od 2005 r. do 31 marca 2011 r. nie powoduje automatycznego przedłużenia decyzji o przyznaniu obiadów, bowiem rozpoznając wniosek o udzielenie w/w pomocy organ stwierdził, iż sytuacja A. O. poprawiła się, gdyż wzrosła jego emerytura i przyznany mu został dodatek mieszkaniowy, a ponadto osoba z którą wnioskodawca mieszka partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania i opłaca połowę rachunków. Nadto wnioskodawcy został zaproponowany pobyt dzienny w Ośrodku Wsparcia Seniorów, w którym mógłby otrzymywać dwa posiłki dziennie tj. śniadanie i obiad, jednakże w dniu 13 kwietnia 2011 r. wnioskodawca powiadomił pracownika socjalnego, że nie będzie uczęszczał na proponowane zajęcia do tego Ośrodka. Jednocześnie organ I instancji podniósł, iż zobligowany jest dzielić posiadane środki tak, aby z niezbędnej pomocy mogła skorzystać jak największa liczba osób ubiegających się o wsparcie. W pierwszej zaś kolejności muszą zostać wsparte osoby i rodziny, których dochody są poniżej kryterium dochodowego. W marcu złożono 338 wniosków na dożywianie, a średnia wysokość zasiłku wynosiła 194,42 zł, przy czym osoby te nie przekraczały 150% kryterium dochodowego. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. O., opisując swoją trudną sytuację finansową oraz zły stan zdrowia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrując odwołanie uznało, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Realizacja zadań państwa i jednostek samorządu terytorialnego w zakresie dożywiania uregulowana jest przepisami ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Zgodnie z art. 5 ust. 1 powołanej ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie zaś z powołanym art. 8 ust. 1 pkt 1 kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie) wynosi 477 zł, a zatem 150 % tej kwoty daje kwotę 715, 50 zł. Dochód A. O. wynosi zaś 808,00 zł, przekraczając tym samym kryterium dochodowe, jak również przekraczając kryterium dochodowe określone przepisem art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej do przyznania wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego. Przy czym nawet w przypadku spełniania kryteriów dochodowego, przyznanie zasiłku celowego pozostaje w sferze swobodnego uznania organu administracji publicznej. Gdy są spełnione przesłanki określone w art. 39 ust. 1 i 2 cyt ustawy organ bowiem może ten zasiłek przyznać ale nie musi. Jednakże w niniejszej sprawie mimo przekroczenia kryterium dochodowego organ I instancji nie poprzestał jedynie na stwierdzeniu tego faktu, ale uzasadnił stanowisko odnośnie zasadności odmowy przyznania przedmiotowej pomocy, wskazując m. in na odrzuconą przez A. O. propozycję zaspokojenia wnioskowanej potrzeby w Ośrodku Wsparcia Seniorów. Organ zważył także na konieczność zaspokajania potrzeb osób spełniających w/w kryterium dochodowe do otrzymania przedmiotowego świadczenia. Przyznanie bowiem wnioskowanego świadczenia nie tylko byłoby sprzeczne z powołanymi przepisami, ale - w sytuacji ograniczonych środków – mogłoby odbyć się kosztem osób potrzebujących i uprawnionych do otrzymania tej pomocy. Przy czym w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego ustawodawca upoważnia wyjątkowo do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Zauważyć jednakże trzeba, że przyznanie takiego zasiłku na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej odbywa się również w sferze swobodnego uznania. Organ rozpoznając bowiem wniosek musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie Kolegium podniosło, że nie znalazło podstaw aby uznać, iż w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek do udzielenia wnioskowanej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Zasiłek taki natomiast stanowi wyjątek od zasad ogólnych przyznawania prawa pomocy społecznej tylko w oparciu o kryterium dochodowe i może być przyznany tylko w sytuacji wyjątkowej, a w przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie występuje. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. O. kwestionując prawidłowość wyliczenia przez organ kwoty uzyskiwanego przez niego dochodu, poprzez błędne wliczenie do dochodu kwoty dodatku mieszkaniowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Dokonując kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Przy czym wskazać w tym miejscu należy, iż kontrolne uprawnienia Sądu ograniczone są tylko do legalności decyzji, natomiast kontrola możliwości finansowych organu, jak również sposobu rozdysponowania środków, wykraczałaby bowiem poza kognicję Sądu. Zatem kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 116/10). Zbadania przez Sąd wymaga zatem, czy uznanie było w ogóle dopuszczalne oraz czy nie przekroczono granic uznania przy wydawaniu decyzji, jak również czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy. Jednocześnie w sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej. W ramach takiej kontroli nie mieści się badanie samego uznania administracyjnego, byłoby to bowiem przyjęcie przez sąd administracyjny roli kolejnego organu rozstrzygającego sprawę. Przede wszystkim podkreślić należy, że stosownie do treści art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) w ramach Programu są realizowane działania dotyczące, w szczególności zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania osobom i rodzinom spełniającym odpowiednie kryterium dochodowe, znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), tj. osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym. Pomoc tego rodzaju może być przyznana w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Przy czym z treści powołanego art. 5 ust. 1 ustawy wynika, że organ prowadzący postępowanie o przyznanie pomocy w zakresie dożywiania wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek, uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. W myśl zaś art. 7 w/w ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. do udzielania pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Zatem pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie zaś z powołanym art. 8 ust. 1 pkt 1 kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie) wynosi 477 zł, a zatem 150 % tej kwoty daje kwotę 715, 50 zł. Tym samym dochód A. O. w wysokości 808,00 zł przekracza powyższe kryterium dochodowe, jak również przekracza kryterium dochodowe określone przepisem art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej do przyznania wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego. Przy czym nawet w przypadku spełniania kryterium dochodowego, przyznanie zasiłku celowego pozostaje w sferze swobodnego uznania organu administracji publicznej. Jednocześnie w niniejszej sprawie, mimo przekroczenia kryterium dochodowego, organy nie poprzestały jedynie na stwierdzeniu tego faktu, ale wyczerpująco uzasadniły swoje stanowisko odnośnie zasadności odmowy przyznania pomocy, wskazując również na odrzuconą przez A. O. propozycję zaspokojenia wnioskowanej potrzeby w Ośrodku Wsparcia Seniorów, w którym wnioskodawca mógłby otrzymywać dwa posiłki dziennie tj. śniadanie i obiad. Kolegium zważyło również na konieczność pierwszeństwa zaspokajania potrzeb osób spełniających podane kryterium dochodowe do otrzymania powyższego świadczenia. Przyznanie bowiem wnioskowanego świadczenia nie tylko byłoby sprzeczne z powołanymi przepisami, ale - w sytuacji ograniczonych środków – mogłoby odbyć się kosztem osób potrzebujących i uprawnionych do otrzymania tej pomocy. Tymczasem, z przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Rozmiar świadczenia powinien być odpowiedni do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz do możliwości finansowych organów odpowiedzialnych za udzielnie pomocy. Podkreślić należy, że decyzja o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej oraz o jego wysokości ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia otrzyma je, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać tego świadczenia. Ponadto Kolegium podniosło, iż nie znalazło podstaw aby uznać, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek do udzielenia wnioskowanej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zasiłek taki stanowi wyjątek od zasad ogólnych przyznawania prawa pomocy społecznej tylko w oparciu o kryterium dochodowe i może być przyznany tylko w sytuacji wyjątkowej, która w przedmiotowej sprawie nie występuje. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego obliczenia przez organy wysokości dochodu skarżącego, należy stwierdzić, że mając na względzie treść art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej nie zasługuje on na uwzględnienie. Jednocześnie zauważyć należy, iż przyznanie skarżącemu dodatku mieszkaniowego oznacza zmniejszenie obciążeń skarżącego z tytułu użytkowania lokalu. Z analizy akt sprawy wynika, że organy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i w sposób wyczerpujący przedstawiły okoliczności, które przesądziły o odmowie przyznania A. O. pomocy finansowej w formie posiłków w stołówce "[...]". Przy czym w ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja nie przekraczają granic uznania administracyjnego, zaś odmowa przyznania wnioskowanej pomocy została wnikliwie uzasadniona. Sąd wziął pod uwagę również fakt, że skarżący zrezygnował z zaproponowanej przez organ pomocy w formie pobytu dziennego w Ośrodku Wsparcia Seniorów, w którym mógłby otrzymywać dwa posiłki dziennie tj. śniadanie i obiad. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko organu, że rozpoznając wniosek o przyznanie pomocy należy mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, często pozbawionych jakichkolwiek źródeł utrzymania. W tej sytuacji uznać należy, że organy obu instancji dokonały ustaleń wszystkich okoliczności od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy wnioskowanej przez A. O., a motywy podjętych rozstrzygnięć zostały dokładnie wyjaśnione w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji. Powyższe powoduje, że nie można postawić organom orzekającym zarzutu dowolności w kwestii podjętego w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.