I SA/Wa 2142/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) asesor WSA Marek Maliński Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 5 września 2023 r. nr KOC/5094/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 5 września 2023 r., nr KOC/5094/Sr/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania J. D. od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 7 lipca 2023 r., nr UD-XII-WSS/8252/005488/2023 odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad synem J. D. w okresie od 1 maja 2021 r. do 31 maja 2023 r. (pkt I) oraz przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 29 lutego 2024 r. (pkt II), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem z 12 czerwca 2023 r. J. D. wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad synem J. D. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 7 lipca 2023 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia w okresie od 1 maja 2021 r. do 31 maja 2023 r. (pkt I) oraz przyznał prawo do świadczenia w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 29 lutego 2024 r. w kwocie 2458 zł miesięcznie (pkt II). Odwołanie od decyzji Prezydenta w części dotyczącej pkt I wniosła J. D. Rozpoznając sprawę Kolegium wskazało, że podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej jako: ustawa). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponadto stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym Organ wyjaśnił, że J. D. pobierała do 30 kwietnia 2021 r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem J. D. Syn legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 9 kwietnia 2021 r., znak: [...], zmienionym wyrokiem Sądu Rejonowego [...] VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 28 marca 2023 r., sygn. akt [...] wskazującym, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji do 10 lutego 2024 r. Na podstawie decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 13 maja 2021 r. wnioskodawczyni pobierała w okresie od 1 maja 2021 r. do 18 marca 2022 r. świadczenie rodzicielskie na córkę M. D. Kolegium podało, że jak wynika z systemu informatycznego ZUS J. D. w okresie od 4 maja 2021 r. do 1 czerwca 2023 r. była zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług. Z kolei jak wynika z załączonego do akt oświadczenia z 12 czerwca 2023 r. z dniem 31 maja 2023 r. rozwiązała za porozumieniem stron umowę zlecenia zawartą z M. S. prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą [...]. W ocenie organu, czego skarżąca nie kwestionuje, w okresie od 4 maja 2021 r. do 1 czerwca 2023 r. była związana stosunkiem zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia. Jedyne co jest przez skarżącą kwestionowane, to fakt, że umowa zlecenia nie była wykonywana, pomimo nawiązania stosunku prawnego. Kolegium podkreśliło, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki, ale z tego powodu, że zakres tej opieki w sposób obiektywny stanowi przeszkodę do podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia. Przesłankę niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna (rezygnacji z zatrudnienia) na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy należy rozumieć i wykładać zgodnie z treścią art. 3 pkt 22 tej ustawy, w którym ustawodawca zawarł legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej, oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Organ podkreślił, że ustawodawca dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bezwzględnie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Z łącznie czytanych przepisów art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 ustawy wynikają zatem dwa zasadnicze wnioski, tj. stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną oraz rezygnacja (lub powstrzymanie się) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wskazało, że umowa zlecenia jest jedną z form zatrudnienia wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy. Umowa ta obowiązywała okresie od 4 maja 2021 r. do 31 maja 2023 r. i w tym czasie J. D. nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Nie spełniała więc przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu strona nie może podnosić argumentu finansowego, czy ilości przepracowanych godzin jako okoliczności, które mogłyby mieć w sprawie znaczenie istotne z punktu widzenia zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie złożyła J. D. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy w postaci obrazy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na: - pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy i świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego rodzicom, którzy rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji; - przyjęciu, że związanie umową zlecenia zawartą w celu zapewnienia prawa do opieki zdrowotnej stanowi przesłankę negatywną ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo faktycznej rezygnacji z realizacji jakichkolwiek zleceń, w celu sprawowania opieki nad małoletnim synem. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przeprowadzonej 5 czerwca 2024 r. pełnomocnik z urzędu skarżącej sprecyzował skargę wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji w części dotyczącej pkt I tej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Skarżąca nie kwestionowała, że w okresie od 4 maja 2021 r. do 31 maja 2023 r. była związana umową zlecenia. Podniosła, że nie wykonywała żadnych zleceń wynikających z umowy, pomimo pozostawania stroną tej umowy. Umowa była podstawą do objęcia jej i dzieci ubezpieczeniem zdrowotnym. Także z systemu informatycznego ZUS wynika, że w owym czasie skarżąca była zgłoszona do ubezpieczenia, jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług. | Stosownie do 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie - jeżeli nie podejmują lub | |rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu| |niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy| |innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień | |opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. | |Legalna definicja zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, zawarta jest w art. 3 pkt 22 ustawy, zgodnie z którym - oznacza to | |wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie | |usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, | |spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. | |Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 ustawy ma postać definicji równościowej: zawiera zwrot definiowany, zwrot łączący ("oznacza to") oraz| |wyjaśniający znaczenie i zakres definiowanej nazwy człon definiujący. Natomiast skarżąca koncentruje się wyłącznie na określeniu | |"wykonywanie pracy". | |Zważyć jednakże należy, że analizowany przepis w przypadkach dotyczących wykonywania pracy zawiera nie tylko wskazanie na faktyczne | |wykonywanie pracy, ale również na prawną formę, w jakiej praca ta powinna być wykonywana, aby świadczyć o zatrudnieniu lub innej pracy | |zarobkowej. | |Zakres zwrotu "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" wypełnia szereg stanów faktycznych związanych z wykonywaniem pracy na podstawie | |określonych stosunków prawnych lub w trakcie trwania członkostwa w określonych podmiotach a także prowadzenie pozarolniczej | |działalności gospodarczej. | |Skarżąca wadliwie zakłada, że wyłączne znaczenie ma jedynie jedno z określeń zawartych w definicji legalnej zatrudnienia lub innej | |pracy zarobkowej. Wykonywanie pracy, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy nie jest zasadniczym elementem definicji, jest jednym z jej | |elementów, które należy uwzględnić w procesie wykładni. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym świadczenie pielęgnacyjne nie | |przysługuje osobie, która "zrezygnowała z wykonywania pracy", ale która zrezygnowała z wykonywania pracy na podstawie określonego | |stosunku prawnego. Rezygnacja ta musi obejmować oba elementy charakteryzujące nazwę składającą się na zakres nazwy definiowanej, w tym| |także rezygnację z podstawy prawnej, na jakie czynności pracy były wykonywane (por. wyroki NSA z: 19 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK| |2429/22, 24 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 16/23, wyrok WSA we Wrocławiu z 19 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 544/23). | |W wyroku z 24 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 16/23 Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że o prawidłowości takiego stanowiska | |świadczy również i to, że definicja legalna zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) musi móc znaleźć zastosowanie w każdym przypadku | |posłużenia się nią. Stosując definicję z art. 3 pkt 22 ustawy do przepisu art. 17 ust. 1 tej ustawy należy wziąć pod uwagę, że | |rozumienie nadane wyrażeniu "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" musi uwzględniać generalny i abstrakcyjny charakter przepisu, czyli| |mieć takie samo znaczenie zarówno w przypadkach "rezygnacji", jak i "niepodejmowania" zatrudnienia lub innej pracy. Terminy | |"rezygnacja" i "niepodejmowanie" nie zostały przy tym legalnie zdefiniowane, zatem powinny być rozumiane w sposób zbieżny z językiem | |potocznym, nie są to bowiem wyrażenia mające ugruntowane i specyficzne znaczenie w języku prawnym. Trudno sobie wyobrazić, aby w | |przypadku niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, do spełnienia tej przesłanki wystarczające było zaniechanie | |faktycznego świadczenia pracy, zaniechanie świadczenia usług przy równoczesnym zawarciu umowy, pozostawaniu w stosunku pracy lub | |trwaniu członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, a do takich wniosków prowadzi teza, że dla zatrudnienia lub innej pracy | |zarobkowej decydujące znaczenia ma element faktycznego wykonywania czynności wynikających z danego stosunku prawnego. | |Dla ustalenia, czy spełniona została ustawowa przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy, tj. niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z | |zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, istotne jest czy osoba starająca się o świadczenie nie pozostaje w zatrudnieniu lub nie | |wykonuje innej pracy zarobkowej w rozumieniu definicji z art. 3 pkt 22 ustawy, czyli nie pozostaje w jednym ze stosunków prawnych | |wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy. Stwierdzenie istnienia takiego stosunku prawnego, niezależnie od jego zakresu, powoduje, że | |przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy, tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie została spełniona.| |W obowiązującym stanie prawnym ustawodawca nie dopuszcza możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia, czy | |stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej. | |Podkreślić należy, że wszystkie elementy definicji z art. 3 pkt 22 ustawy muszą zostać uwzględnione w procesie wykładni normy prawnej| |z art. 17 ust. 1 ustawy. | |Jak wyżej zaznaczono dla ustalenia, czy spełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy istotne jest, niezależnie od pozostałych | |przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czy osoba wnosząca o przyznanie świadczenia nie pozostaje w zatrudnieniu lub nie | |wykonuje innej pracy zarobkowej w rozumieniu definicji z art. 3 pkt 22 ustawy, czyli nie pozostaje w jednym ze stosunków prawnych | |wskazanych w powyższym przepisie. Nie jest również istotne czy osoba taka otrzymuje wynagrodzenie za pracę. | |Tym samym na gruncie art. 3 pkt 22 ustawy definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" określa podstawy prawne, na jakich praca | |może być wykonywana i łączy definiowane pojęcie z określonymi stosunkami prawnymi, a nie z okolicznościami faktycznymi, w szczególności| |z faktycznym wykonywaniem czynności zawodowych, świadczeniem usług czy faktycznym prowadzeniem działalności gospodarczej (por: wyrok | |NSA z 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 889/21 i powołane w nim orzeczenia). Sąd w niniejszym składzie stanowisko zawarte w wyżej | |powołanych orzeczeniach w pełni podziela. | |Skoro skarżąca była w okresie od 4 maja 2021 r. do 31 maja 2023 r. związana umową zlecenia, to trafnie organy uznały, że nie była ona| |uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia za wskazany okres nie narusza art. 17 | |ust.1 ustawy. Dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia nie ma przy tym znaczenia, że skarżąca sprawowała opiekę nad synem, czego organy | |nie kwestionowały. Jednakże dla przyznania świadczenia muszą być spełnione wszystkie przesłanki wskazane w art. 17 ust. 1 ustawy. | |Z wyżej omówionych przyczyn Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku. | | |