I SA/Wa 2172/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Bogdan Wolski Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2011 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r., nr[...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zwrócić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz T. L. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem uiszczonego wpisu sądowego. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania T. L. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. T. L. wniósł do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. L. nieruchomości położonej w miejscowości B. powiat S., w byłym województwie [...]. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ ustalił, że właścicielka pozostawionego mienia F. L. pozostawiła w miejscowości B., powiat S. nieruchomość składającą się z [...] ha gruntów rolnych i ogrodu z drzewami owocowymi, budynku mieszkalnego drewnianego, krytego blachą. Spadek po F. L. nabył w całości syn T. L. (postanowienie Sadu Rejonowego w L. z dnia [...] sierpnia 1985 r. sygn. akt [...]). Organ wskazał, że miasto B. po zakończeniu II wojny światowej pozostało w granicach Rzeczypospolitej Polskiej. Dopiero na mocy umowy z dnia 15 lutego 1951 r. zwartej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zmianie odcinków terytoriów państwowych, ratyfikowanej ustawą z dnia 26 maja 1951 r. o ratyfikacji umowy (Dz. U. Nr 31, poz. 242) – B. wszedł w skład terytorium ZSRR. Organ ustalił także, że F. L. opuściła nieruchomość w miejscowości B. w latach 1946 – 1947 i zamieszkała w L. Była to zatem zmiana miejsca zamieszkania w granicach Polski. Powyższe oznacza, w ocenie organu, że F. L. nie utraciła własności nieruchomości w związku z repatriacją na podstawie umowy z dnia 15 lutego 1951 r., a to skutkuje brakiem przesłanki wynikającej z art. 1 ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Odwołanie od powyższej decyzji wniósł T. L. wskazując, że w czasie wojny stracił ojca, a matkę wywieziono do łagrów. Wskazał, że nie pamięta dokładnej daty przybycia do L. Minister Skarbu Państwa, w wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Organ odwoławczy przychylił się do stanowiska Wojewody, że pozostawienie mienia przez F. L. nie miało związku z umową z dnia 15 lutego 1951 r. T. L. nie zgadzając się z powyższą decyzją wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust.1). prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zmianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1 a). Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ustawy). Określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie ustawodawca nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je zostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie wszystkie warunki określone w art. 2 ustawy. Przepis ten stanowi, iż prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty, stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Niespełnienie wymogów, o których mowa m.in. w art. 2, stosownie do art. 7 pkt 2 powołanej ustawy obliguje zaś wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Odnosząc powyższe regulacje do niniejszej sprawy, wskazać należy, że prawidłowe pozostają ustalenia organów orzekających co do braku zaistnienia w ustalonym stanie faktycznym przesłanki określonej w art. 1 ust. 1 a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Miejscowość B., powiat S., województwo [...], w której matka skarżącego pozostawiła nieruchomość, znalazła się wprawdzie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zmianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. Jednakże, jak prawidłowo organy wywiodły ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów, F. L. opuściła B. przed zawarciem umowy o zmianie odcinków terytoriów państwowych. A zatem brak jest związku pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyną opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wynikającą z umowy z dnia 15 lutego 1951 r. Sąd uznał jednak za właściwe uchylenie rozstrzygnięć organów w sprawie odmowy potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty z tego względu, iż organy orzekające zaniechały rozważenia w sprawie przesłanek wynikających z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z jego treścią przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ustawy). Krąg osób uprawnionych i wymogi dotyczące osób, które pozostawiły mienie poza granicami obecnego Państwa pokrywa się z wcześniej przyjętą uchwałą siedmiu sędziów SN z dnia 10 kwietnia 1991 r. (III CZP 84/90), która jako zasada prawna podkreślała, iż uprawnienie dotyczy obywateli polskich "zamieszkałych w dniu1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczęta w 1939 r. i zamieszkują w Polsce. Okoliczności wskazywane przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego powinny być zbadane pod kątem zaistnienia także i tej przesłanki, tj. czy opuszczenie przez F. L. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nastąpiło na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Skarżący podawał bowiem wielokrotnie w toku postępowania administracyjnego, że powodem opuszczenia B. były zdarzenia na dawnych Kresach Wschodnich. Jego twierdzenia znajdują uzasadnienie w wydarzeniach historycznych tamtych lat wskazujących, że ludność polska na Kresach Wschodnich znalazła się w niezwykle trudnym położeniu - czuła się zdezorientowana i zagrożona przez bandy Ukraińskiej Armii Powstańczej, pamiętano o traktowaniu Polaków w 1939 r. na obszarze zajętego przez ZSRR terytorium. Nierzadkie były zatem przypadki tzw. "dzikiej repatriacji", kiedy ze względu na zagrożenie ze strony NKWD, czy band UPA, ludność polska uciekała do kraju (K. Michniewicz-Waniak, Mienie zabużańskie prawne podstawy realizacji roszczeń, Wydawnictwo Wrocław "Nortom", s. 17 i s. 86). Z akt niniejszej sprawy wynika, że organy orzekające prowadziły postępowanie dowodowe wyłącznie w celu udokumentowania przesłanki wynikającej z art. 1 ust. 1 a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Pismem z dnia 27 marca 2007 r. zwrócono się bowiem do skarżącego o uzupełnienie wniosku o dokumenty, które stanowić będą dowód tego, że F. L. pozostawiła nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową z dnia 15 lutego 1951 r. o zmianie odcinków terytoriów państwowych (k – 30). Powyższe oznacza, w ocenie Sądu, że organy orzekające nie rozpatrzyły w całości sprawy zgodnie z zasadami realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określonymi w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. Zaniechanie przez organ podjęcia czynności procesowych, zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważkie dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji. Wskazać należy, że z przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wynika jednoznacznie, że to organ administracyjny jest "gospodarzem postępowania" i to on określa kierunek jego prowadzenia, a także określa, jakie dowody w danym postępowaniu są niezbędne do prawidłowego załatwienia sprawy (J. Łętowski, Prawo administracyjne..., s. 230-231). Ponownie rozpoznając sprawę organy zbadają czy w sprawie zaistniały przesłanki wynikające z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. czy poprzedniczka prawna skarżącego zmuszona była opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i czy nastąpiło to na skutek okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Skoro zaś nie zostały zbadane wszystkie przesłanki realizacji prawa do rekompensaty, to nie można uznać, że skarżący nie spełniał jednej z koniecznych przesłanek z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty. Nietrafnie zatem Wojewoda [...], w oparciu o art. 7 ust. 2 powołanej ustawy, odmówił potwierdzenia następcy prawnemu F. L. prawa do rekompensaty, a Minister Skarbu Państwa utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Należy zatem postawić organom zarzut, iż rozstrzygając sprawę dopuściły się one naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu uchybiły one również przepisom prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.