I SA/Wa 2186/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Maria Tarnowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę. I. Stan faktyczny 1. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. P. od decyzji Starosty P. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości położonej w P., stanowiącej obecnie część działki ewid. nr [...] - uchylił zaskarżoną decyzję w całości i odmówił zwrotu nieruchomości. 2. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] podał, że decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] Starosta Powiatu P. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości, w uzasadnieniu twierdząc, iż działka ewid. nr [...] pozostawała przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tj. w dniu 1 stycznia 1998 r., w użytkowaniu wieczystym P., a ponadto wpis tego prawa do księgi wieczystej nastąpił również przed dniem 1 stycznia 1998 r. Od decyzji tej odwołał się J. P., wnosząc o anulowanie zaskarżonego rozstrzygnięcia i o kontynuowanie postępowania z uwzględnieniem wszystkich aspektów sprawy, a tym samym częściowe anulowanie decyzji Naczelnika Urzędu Miejskiego w P. z dnia [...] marca 1979 r. 3. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] stwierdził, że nieruchomość położona w P., wchodząca w skład dawnej działki ewid. nr [...] została wywłaszczona na podstawie decyzji Naczelnika Miasta z dnia [...] marca 1979 r. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, wydanej na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości; nieruchomość ta stanowiła własność[...]. Celem wywłaszczenia była budowa budynku mieszkalnego, zgodnie z planem realizacji inwestycji zatwierdzonym decyzją z dnia [...] listopada 1978 r. wydaną przez Urząd W. Wydział Urbanistyki i Architektury. Zgodnie z mapą służącą dla celów wywłaszczenia przyjętą do zasobu Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej pod numerem [...] nieruchomości oznaczonej w ewidencji, jako działka nr [...] odpowiadały następujące działki: nr [...] zabudowana budynkiem mieszkalnym pozostawiona właścicielom I. K. i B. K. Organ pierwszej instancji uznał, że postępowanie w sprawie zwrotu tej nieruchomości należy zakończyć poprzez wydanie decyzji umarzającej, ponieważ nastąpił obrót prawem rzeczowym do nieruchomości na rzecz osób trzecich. Wojewoda [...] podał również, że z ustaleń Starosty P. wynika, że w dniu [...] grudnia 1983 r. w Państwowym Biurze Notarialnym zawarto umowę w formie aktu notarialnego, na mocy której na działce ewid. nr [...] ustanowiono użytkowanie wieczyste na rzecz [...] na okres 99 lat, tj. do 5 grudnia 2082 r.; prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu [...] grudnia 1983 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego, i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Stosownie do tezy wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 765/04 "zawarte w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami (...) wyłączenia możliwości dochodzenia roszczenia stanowią negatywne przesłanki zwrotu nieruchomości, których zaistnienie powinno prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nie do umorzenia postępowania." W świetle powyższego Wojewoda [...] stwierdził, że art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości w postaci sprzedania albo oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości przed dniem wejścia w życie ustawy z jednoczesnym ujawnieniem praw nabywcy w księdze wieczystej. Ustalenie przeszkód, o jakich mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami powinno prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie zaś do umorzenia postępowania administracyjnego. II. Zarzuty zawarte w skardze i stanowisko organu 1. Skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył L. P., zarzucając mylne rozpatrzenie wniosku z dnia 28 lipca 2008 r., który precyzował, że dotyczy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, a nie [...]. Skarżący podniósł, że nie podważa decyzji pierwotnej z dnia [...] marca 1979 r. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, wydanej w oparciu o ustawę z dnia 12 marca 1968 r. [1958 r.] o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, chodzi mu wyłącznie o niewielką część wchodzącą w wywłaszczony grunt, przylegającą bezpośrednio do jego budynku przy ul. [...], po obu stronach wejścia do klatki schodowej, a więc funkcjonalnie niezbędną do funkcjonowania jednorodzinnego domu. Zdaniem skarżącego, art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma pełne zastosowanie do w przypadku domagania się zwrotu całej wywłaszczonej nieruchomości, natomiast zwrot części – jak to ma miejsce w przypadku skarżącego – porządkuje jedynie stan prawny ze stanem faktycznym i jest korzystny dla stron. 2. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. III. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 2. Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] uchylił decyzję Starosty [...] z dnia [...] lipca 2010 r. orzekającą o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości w całości i odmówił zwrotu nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], stanowiącej obecnie część działki ewid. Nr[...]. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. 3. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek J. P. z dnia [...] lipca 2008 r. o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości – części przylegającej bezpośrednio do kamienicy skarżącego znajdującej się przy ul. [...], po obu stronach wejścia do klatki schodowej. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] marca 1979 r. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa działki ewid. nr [...] oraz o odszkodowaniu; wywłaszczona nieruchomość była przeznaczona pod budynki mieszkalne, realizowane przez [...]. Z akt sprawy wynika, jak słusznie wskazał organ, iż w dniu [...] grudnia 1983 r. w Państwowym Biurze Notarialnym zawarto umowę w formie aktu notarialnego, na mocy której na działce ewid. Nr[...], ustanowiono użytkowanie wieczyste na rzecz [...] na okres 99 lat, tj. do 5 grudnia 2082 r.; prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 5 grudnia 1983 r. 4. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz.651 z późn. zm.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, zgodnie natomiast z art. 229 tej ustawy, roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Oznacza to, że w przypadku sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości wywłaszczonej, nieruchomość ta nie podlega zwrotowi niezależnie od tego, czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany. Z powyższego wynika również, że w niniejszej sprawie zaistniały obie przesłanki pozytywne z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami - zarówno podmiotowa jak i przedmiotowa, które równocześnie są negatywne jeśli chodzi o art. 136 ust. 3 ustawy, ponieważ stanowią przeszkodę do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zaistniał zatem wyjątek od zasady, o której mowa w art. 136 ust. 3 ustawy, powodujący, iż samo ustalenie jego wystąpienia wystarcza do rozstrzygnięcia sprawy, bez konieczności badania przesłanek zbędności na cel wywłaszczenia, wymienionych w art. 137 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 października 2010 r. I OSK 1673/09 stwierdził, że "1. Jeżeli w sprawie o zwrot nieruchomości wszczętej na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n., ujawni się okoliczność, iż nieruchomość wywłaszczona została oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie ustawy, prawo nabywcy zaś zostało ujawnione w księdze wieczystej, to postępowanie administracyjne powinno ulec umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowe. 2. Brak jest jakichkolwiek przesłanek, by uznać, iż wydanie decyzji odmownej zamiast umorzenia postępowania administracyjnego stanowiło rażące naruszenie prawa. Niniejszy skład orzekający pogląd ten podziela w zupełności. A zatem, w ocenie Sądu, jeżeli w sprawie o zwrot nieruchomości wszczętej na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy, ujawni się, tak jak w niniejszej sprawie okoliczność, iż nieruchomość wywłaszczona została oddana w użytkowanie wieczyste w prawo nabywcy zostało ujawnione w księdze wieczystej również przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, to postępowanie administracyjne powinno ulec umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 kpa jako bezprzedmiotowe. Z utrwalonego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądu wynika wprawdzie, że z uwagi na bezprzedmiotowość podmiotową wniosku o zwrot nieruchomości postępowanie winno ulec umorzeniu, lecz okoliczność ta nie ma istotnego wpływu na wynik rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż umorzenie postępowania jak i odmowa zwrotu sprowadzają się do tego, że żądający zwrotu nieruchomości nie może jej otrzymać - porównaj wyrok NSA z dnia 16 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 383/08. Dlatego też uznać należy, iż bez znaczenia w sprawie jest, czy konsekwencją zastosowania art. 229 ustawy winno być umorzenie postępowania administracyjnego – jak uczynił to organ pierwszej instancji - czy też odmowa jego zwrotu – jak orzekł organ drugiej instancji - gdyż oba wskazane rozstrzygnięcia nie prowadzą do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. 5. Słusznie Wojewoda [...] uznał, że negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości określona w art. 229 ustawy, odnosi się do całości wywłaszczonej nieruchomości o powierzchni [...]. Użytkowanie wieczyste, ustanowione i wpisane do księgi wieczystej dnia 5 grudnia 1983 r., obejmuje również "niewielką część wywłaszczonej nieruchomości, przylegającą bezpośrednio do budynku" J. P., o zwrot której to części skarżący wniósł. 6. Zdaniem Sądu postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. 7. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.