I SA/Wa 219/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2014 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy O. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego M. S., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Burmistrz Miasta i Gminy O. decyzją z dnia [...]czerwca 2011 r. nr [...]odmówił umorzenia na wniosek dłużnika alimentacyjnego W. R. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej na rzecz U. i K. R. podając, że zaległości powstały w wyniku wieloletniego niepłacenia alimentów na dzieci, co organ I instancji uznał za czyn naganny. Podkreślono, że W. R. jest osobą na tyle sprawną, że jeździ samochodem i zdaniem organu jest w stanie uregulować swoje zobowiązania. W. R. nie podejmuje zdaniem organu żadnych czynności w celu uregulowania swoich należności wobec Skarbu Państwa. Utrzymywanie przez podatników dzieci dłużników alimentacyjnych nie leży w interesie społecznym i nie leży w interesie ogółu obywateli. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że odmowa umorzenia należności alimentacyjnych mieści się w granicach uznania administracyjnego. Przesłankami, którymi kierować się powinien organ przy wydawaniu decyzji w sprawie umorzenia należności są sytuacja rodzinna i dochodowa wnioskodawcy. Organ I instancji właściwie przeprowadził w tej sprawie postępowanie dowodowe, co doprowadziło go do przekonania, że brak jest podstaw do uwzględnia wniosku skarżącego. Kolegium podzieliło pogląd wyrażony w decyzji Burmistrza O., że nie można nagradzać dłużnika alimentacyjnego ulgami w postaci umorzenia długów za to, że zaczął wykonywać swoje obowiązki względem małoletnich dzieci. W. R. ma wielotysięczne zaległości wobec Skarbu Państwa, albowiem przez wiele lat nie wypełniał swojego podstawowego obowiązku wobec dzieci i nie płacił alimentów. Reasumując, organ stwierdził, że W. R. jest czterdziestoletnim mężczyzną, na którym ciążą obowiązki materialne wobec własnych dzieci i wobec Skarbu Państwa, który przez kilka lat zastępczo te obowiązki spełniał. Poza gołosłownymi oświadczeniami, żaden dokument nie wykazuje, że nie jest on zdolny do pracy, dlatego organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uznania, że zadłużenie W. R. winno zostać spłacone ze środków publicznych. Skargę na powyższą decyzję złożył W. R. wnosząc o stwierdzenie jej nieważności lub uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2302/11 oddalił skargę W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało bez uchybień. Organy zgromadziły niezbędny materiał dowodowy, w zakresie koniecznym dla wydania rozstrzygnięcia, organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy, przesłuchał skarżącego w charakterze strony. Sąd podkreślił, że umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Każde umorzenie takich należności powoduje przerzucenie na wszystkich podatników kosztów utrzymania dzieci dłużnika. Byłoby to, zdaniem Sądu, sprzeczne z założeniami ustawowymi. Czterdziestoletni skarżący jest sprawny ruchowo i umysłowo i nie ma takich istotnych ograniczeń zdrowotnych, które wykluczałyby podjęcie pracy lub znacznie ograniczałyby jego możliwości zarobkowe. Skarżący ma możliwości poprawy sytuacji dochodowej, a tym samym uregulowanie ciążących na nim zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Jest osobą w wieku aktywności zawodowej, nieposiadającą przeciwwskazań do podjęcia pracy. Ma również pożądane na rynku pracy kwalifikacje zawodowe, a będąc dłużnikiem alimentacyjnym może skorzystać także z możliwości aktywizacji zawodowej, jaką są zobowiązane prowadzić urzędy pracy. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożył W. R., reprezentowany przez pełnomocnika. W skardze zarzucił temu wyrokowi: 1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy właśnie ten przepis był podstawą wniosku skarżącego, a nie jak błędnie przyjął Sąd I instancji – art. 30 ust. 2 tej ustawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w przypadku ubiegania się o umorzenie zadłużenia na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy jedyną konieczną przesłanką warunkującą umorzenie jest skuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego w okresach wskazanych w tym przepisie; 2) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez błędne wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej, pomimo że podstawą żądania skarżącego oraz podstawą materialnoprawną decyzji obu instancji był art. 30 ust. 1 ustawy alimentacyjnej i nieodniesienie się sądu w uzasadnieniu wyroku do podnoszonych przez skarżącego zarzutów naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie w jego sprawie podstawy umorzenia należności z tytułu zaległych alimentów na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy alimentacyjnej.; 3) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., tj. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, poprzez uznanie przez Sąd I instancji, że stan faktyczny sprawy zakończonej wydaniem zaskarżonej decyzji został prawidłowo ustalony przez organy administracji obu instancji, w sytuacji, gdy organy te nie podjęły żadnego postępowania dowodowego zmierzającego do określenia rzeczywistej sytuacji dochodowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego, w szczególności zaś nie ustaliły jego obecnych możliwości zarobkowych oraz możliwości uregulowania zadłużenia względem organów alimentacyjnych, a zatem nawet gdyby przyjąć, że podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej, to i tak zebrany w sprawie materiał dowodowy nie byłby wystarczający do wydania rozstrzygnięcia odmownego. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął poszczególne zarzuty podkreślając, że podstawą materialnoprawną zaskarżonych decyzji, wbrew stanowisku Sądu I instancji, był art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który warunkuje możliwość umorzenia należności alimentacyjnych skutecznością egzekucji w wysokości i czasie wskazanym w tym przepisie. Wyrokiem z dnia 27 listopada 2013 r., I OSK 3037/12, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wskazał, iż zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem przepisów postępowania i uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podał jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r., podczas gdy wniosek skarżącego dotyczył umorzenia, na podstawie art. 30 ust. 1 tej ustawy, 30% należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej na rzecz córek skarżącego. W oparciu o wskazany przepis organy administracji publicznej, zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji, wydały w sprawie decyzje o odmowie umorzenia należności. Wskazał ponadto, iż w aktach sprawy znajduje się bardzo skromny materiał dowodowy. Brak jest wywiadu środowiskowego i protokołu przesłuchania strony. W piśmie z dnia 13 stycznia 2012 r. W. R. podał, że znaczna część materiału została umieszczona w teczce dłużnika, w tym wywiad alimentacyjny, zaświadczenie o stanie zdrowia, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze miało do dyspozycji tylko niewielki wycinek akt. Sąd I instancji tej kwestii nie wyjaśnił i nie zobowiązał organu do przedstawienia całego materiału dokumentacyjnego sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro akta sprawy, jakimi dysponował Sąd I instancji nie były pełne, to przedwcześnie Sąd ten uznał, że w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją nie naruszono przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego zawierających reguły dotyczące przeprowadzania postępowania dowodowego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż powyższych względów konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji, który po niezbędnym uzupełnieniu akt sprawy powinien ocenić czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem, mając przy tym na uwadze, że jej podstawę materialnoprawną stanowi art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. NSA zaznaczył, że również w przypadkach wskazanych w art. 30 ust. 1 przed podjęciem decyzji koniecznym jest wyjaśnienie przez organ aktualnej sytuacji życiowej dłużnika alimentacyjnego (zdrowotnej, rodzinnej i dochodowej). W dniu 27 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. do nadesłania – w terminie 3 dni – całości oryginalnych lub poświadczonych za zgodność z oryginałem akt administracyjnych, w tym wywiadu środowiskowego i protokołu przesłuchania strony sporządzonego w niniejszym postępowaniu. W dniu 3 marca 2014 r. Kolegium wyjaśniło, iż nie dysponuje żadnymi innymi aktami oprócz przesłanych do Sądu wraz z odpowiedzią na skargę. W tym samym dniu zwróciło się o Burmistrza O. z pilną prośbą o przesłanie bezpośrednio do Sądu żądanych dokumentów. W dniu 4 lutego 2014 r. do Sądu wpłynęło pismo Burmistrza informujące, iż akta ww. sprawy w całości i w oryginale zostały przekazane Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. dnia 10 listopada 2011 r., z przedstawieniem wykazu przekazanych dokumentów. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Stosownie zaś do art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu administracyjnym, Sąd jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku wydanym w niniejszej sprawie. Dokonując zatem ponownie oceny zaskarżonej decyzji oraz mając na uwadze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2013 r. I OSK 3037/12, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z zupełnie innego powodu niż w niej wskazane. Przedmiotem ponownej kontroli Sądu jest utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją decyzja Burmistrza O. z dnia [...] czerwca 2011 r. o odmowie umorzenia należności alimentacyjnych. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W wyroku z dnia 27 listopada 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż dla prawidłowej oceny czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem konieczne jest uzupełnienie akt sądowych o cały materiał dokumentacyjny sprawy zgromadzony przez organ. W szczególności, w ocenie NSA, konieczne jest uzupełnienie tych akt o dokumenty wskazujące na aktualną sytuację życiową dłużnika alimentacyjnego (zdrowotną, rodzinną i dochodową), w tym o wywiad środowiskowy i protokół przesłuchania strony. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał Samorządowe Kolegium Odwoławcze do nadesłania całości akt administracyjnych, w tym wywiadu środowiskowego i protokołu przesłuchania strony sporządzonego w niniejszym postępowaniu (k. 163 akt sądowych). Ze skierowanych do Sądu pism Kolegium i Burmistrza O. jednoznacznie jednak wynika, iż całość akt administracyjnych w niniejszej sprawie została do Sądu przekazana wraz z odpowiedzią na skargę. Oznacza to, iż akta administracyjne jakimi dysponuje Sąd ponownie rozpoznający sprawę nadal są niepełne. W szczególności, w aktach tych nadal brak jest wywiadu środowiskowego i protokołu przesłuchania strony sporządzonego w niniejszym postępowaniu. Jak zaś wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku zapadłym w niniejszej sprawie – należy mieć na uwadze, iż również w przypadkach wskazanych w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. przed podjęciem decyzji koniecznym jest wyjaśnienie przez organ aktualnej sytuacji życiowej dłużnika alimentacyjnego. Bez pełnych akt sprawy zawierających materiał dowodowy dotyczący aktualnej sytuacji życiowej skarżącego Sąd nie jest w stanie dokonać wszechstronnej i całościowej oceny czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. W szczególności, Sąd nie jest w stanie skontrolować czy organ należycie wyjaśnił aktualną sytuację życiową dłużnika alimentacyjnego (zdrowotną, rodzinną i dochodową). Wskazane braki w aktach sprawy uniemożliwiły prawidłowe rozpoznanie niniejszej sprawy przez Sąd - w sposób zgodny z wykładnią przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 listopada 2013 r. - i z tych powodów konieczne stało się uchylenie decyzji obu instancji. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi