I SA/Wa 2201/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] października 2017 r., nr [...] (sprostowaną postanowieniem z [...] listopada 2017 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania A. S. od decyzji Prezydenta W. z [...] sierpnia 2017 r., nr [...] orzekającej o odmowie przyznania zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne: 1) przywróciło termin do złożenia odwołania od decyzji Prezydenta: 2) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z [...] sierpnia 2017 r. Prezydent W. orzekł o braku uprawnień A. S. do zasiłku stałego w związku z osiągnięciem dochodu przekraczającego obowiązujące kryterium dochodowe. Organ I instancji podał, że wnioskodawca osiąga dochód w wysokości [...] zł. miesięcznie. Jest to dochód z tytułu najmu lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., którego jest właścicielem. Osoba dysponująca w imieniu wnioskodawcy lokalem opłaca regularnie czynsz, a kwotę [...] zł. przekazuje wnioskodawcy na konto bankowe. Posiadany dochód w kwocie [...] zł. jest wyższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Odwołanie od decyzji Prezydenta wniósł A. S., podnosząc, że po zapłaceniu do spółdzielni mieszkaniowej comiesięcznych opłat wynoszących [...] zł, w rzeczywistości jego realne dochody wynoszą [...] zł. miesięcznie. Wraz z odwołaniem złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, wskazując na problemy ze zdrowiem, co znalazło odzwierciedlenie w nadesłanym przez organ I instancji materiale dowodowym. Kolegium rozpoznając sprawę wskazało, że stosownie do przepisów ustawy o pomocy społecznej, pomoc w formie świadczeń przewidzianych tą ustawą jest przeznaczona, dla osób uznanych przez ustawodawcę, w szczególności ze względu na kryterium dochodowe, za szczególnie potrzebujące, które nie potrafią lub nie mogą pokonać trudności finansowych oraz rzeczowych we własnym zakresie. Pomoc społeczna ma być również przeznaczana na potrzeby podstawowe, związane z, codziennym funkcjonowaniem człowieka, niezbędne w codziennym życiu. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Kolegium podkreśliło, że zasady przyznawania zasiłku stałego zostały określone w art. 37 ust. 1 ustawy. Zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kwota kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i na osobę w rodzinie wynosi odpowiednio: dla osoby samotnie gospodarującej [...] zł, a dla osoby w rodzinie [...] zł. Natomiast maksymalna kwota zasiłku stałego wynosi [...] zł. Kolegium wyjaśniło, że przepisy ustawy o pomocy społecznej dokładnie określają sposób, w jaki organy obowiązane są ustalać dochód osób ubiegających się o świadczenia i korzystających ze świadczeń. W szczególności art. 8 ust. 3 ustawy definiuje pojęcie dochodu dla celów pomocy społecznej. Sformułowanie tego przepisu jest jednoznaczne i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Za dochód miesięczny uważane są wszystkie przychody bez względu na źródło ich uzyskania, pomniejszone o miesięczne obciążenia podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Obciążenia pomniejszające dochód wymienione są enumeratywnie. Przepis art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej przewiduje, jakich dochodów nie uwzględnia się, tj. jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; zasiłku celowego; pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; wartości świadczenia w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. W ocenie Kolegium należy uznać, iż katalog przychodów niestanowiących dochodu jest na gruncie ustawy o pomocy społecznej zamknięty i nie obejmuje, np. czynszu płaconego do spółdzielni mieszkaniowej. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę złożył A. S. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi wskazał, że jego sytuacja finansowa zmieniła się dopiero od stycznia 2017 r. W poprzednich latach mieszkanie stało puste ze względu na bardzo zły stan techniczny, a komorne opłacał ze środków pozostałych po śmierci jego matki. Wyjaśnił, że po zapłaceniu świadczeń na rzecz spółdzielni mieszkaniowej pozostaje mu [...] zł miesięcznie. Dlatego nie zgodził się z organem, że przekracza kryterium dochodowe. Zarzucił, że organ I Instancji nie odliczył wartości składki na ubezpieczenie zdrowotne, a odmawiając jej wypłaty ze środków publicznych nie poinformował go o trybie i zarazem konieczności opłacania składki z własnych środków. Skutkiem tego od kwietnia 2017 r. składka nie jest opłacana. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawę w dniu 21 czerwca 2018 r. stawiła się G. B., kurator ustanowiona dla skarżącego, jako osoby niepełnosprawnej - na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w C. z [...] stycznia 2018 r., sygn. akt [...]. Z treści postanowienia wynika, że kurator została upoważniona do reprezentowania skarżącego, m.in. w niniejszej sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Kurator poparła skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2017 r., poz. 1769) zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...] zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Natomiast za dochód w myśl art. 8 ust. 3 ustawy uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Jednocześnie według art. 8 ust. 4 ustawy do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 i 1220); 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego; 7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195, z późn. zm.), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 697 i 1292); 8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2017 r. poz. 1459). Z przywołanych wyżej unormowań wynika, że co do zasady prawo do świadczeń z pomocy społecznej uzależnione jest od sytuacji dochodowej beneficjenta, tj. od spełnienia kryterium dochodowego. W ustawie jednoznacznie sprecyzowano sposób obliczenia dochodu uprawniającego do otrzymania świadczeń pomocowych, wskazując w zamkniętym katalogu przychody podlegające odliczeniu od dochodu (obciążenia pomniejszające dochód) oraz świadczenia, których nie wlicza się do dochodu. Niedozwolona jest wobec tego wykładnia rozszerzająca tych przepisów. W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, podkreśla się, że pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie wymienionych w przepisach tej ustawy. Katalog wyłączeń zawarty w art. 8 ust. 4 ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia i ich wysokości. Przyjmuje się przy tym, że jeżeli w art. 8 ust. 3 i 4 ustawy ustawodawca nie wyłączył przy obliczaniu dochodu osoby ubiegającej o świadczenia z pomocy społecznej, uzyskiwanego przez nią świadczenia, to brak jest podstaw, aby uznać, że organy okoliczność jego uzyskania przez skarżącego mogły pominąć (vide: wyroki NSA z: 9 I 2018 r., sygn. akt I OSK 1673/17; z 24 VIII 2016 r., sygn. akt I OSK 405/15, z 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1249/08; z 1 II 2017 r., sygn. akt I OSK 1572/15). Jak wyżej wskazano, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Skarżący wniosek złożył [...] maja 2017 r. Bezsporne jest i wynikające także z treści skargi oraz umowy najmu, że od stycznia 2017 r. a więc także w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód skarżącego wynosił [...] zł. miesięcznie. Niewątpliwie przekraczał on kryterium dochodowe, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. Z akt sprawy nie wynika, aby w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód ten można było pomniejszyć o podatek dochodowy lub składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jak wskazała kurator na rozprawie składka na ubezpieczenie społeczne jest opłacana przez nią od lutego 2018 r. Wprawdzie kurator oświadczyła także, że składki te skarżący opłacał po wydaniu decyzji przez organ I instancji, jednakże stanowisko to nie znajduje odzwierciedlenia w aktach sprawy, jak również pozostaje w sprzeczności z treścią skargi. Otóż w skardze skarżący zarzucił, że organ nie poinformował go o konieczności opłacania składki, wobec czego nie są one opłacane od kwietnia 2017 r. Okoliczność, że skarżący ponosi stałe opłaty na rzecz spółdzielni nie ma wpływu na ustalenie kwoty kryterium dochodowego, gdyż opłaty te nie mieszczą się w katalogu odliczeń od dochodu. Z przyczyn wyżej omówionych prawidłowo organy uznały, że skarżący nie spełnia przesłanek z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej do przyznania wnioskowanego świadczenia. Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w wyroku.