I SA/Wa 2202/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) WSA Maria Tarnowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2013 r. sprawy ze skargi T. O. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego T. O. kwotę [...] (dwieście) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] września 2012r. Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu odwołania T. O. z dnia [...].08.2012 r. oraz T.O. z dnia [...].08.2012 r. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r. znak: [...], orzekającej o odmowie potwierdzenia posiadania przez T. O., A. O. i T. O. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. O. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w P., województwo [...], postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja zapadła w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2, w związku z art. 1, art. 2, art. 3 ust. 2 oraz art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. znak: [...] odmówił potwierdzenia posiadania przez T. O., A. O. i T. O. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. O. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w P., województwo [...]. W szczególności organ I instancji stwierdził, że właściciel pozostawionych nieruchomości nie spełnił wymogu wynikającego z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., bowiem stałym miejscem jego zamieszkania w dniu 1.09.1939 r. oraz w dacie mobilizacji w związku z wybuchem wojny, tj. w dniu 24.08.1939 r. był K., czyli obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W oparciu o zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy organ uznał za dowiedzione, iż M. O. był właścicielem nieruchomości pozostawionej w P., województwo [...]. Podstawą odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty było natomiast niespełnienie przez właściciela pozostawionej nieruchomości przesłanki zamieszkiwania na byłym terytorium RP w dniu 1.09.1939 r. Organ I instancji podkreślił , że okoliczność zamieszkiwania w danej miejscowości należy rozpatrywać z punktu widzenia wystąpienia dwóch elementów: obiektywnego - corpus - faktycznego, stałego i trwałego przebywania w danym miejscu oraz subiektywnego - animus - uzewnętrznionego zamiaru woli takiego pobytu. O stałości pobytu osoby fizycznej na danym terytorium (corpus), zdaniem organu , decyduje przede wszystkim takie przebywanie tej osoby, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Corpus musi więc mieć charakter obiektywnie sprawdzalnej aktywności życiowej danej osoby, a dotyczącej życia rodzinnego, zawodowego i społecznego. Z kolei animus musi być wystarczająco uzewnętrzniony w postaci określonych zachowań psychofizycznych oraz czynności prawnych (administracyjnych, pracowniczych, cywilnoprawnych, rodzinnoprawnych). Nie wystarczy więc w tej mierze jedynie złożenie oświadczenia przez zainteresowaną osobę. Przyjmuje się, iż oba te elementy muszą występować łącznie. Ostatecznie , w ocenie Wojewody, o "miejscu zamieszkania" rozstrzyga zawsze całokształt okoliczności wskazujących na zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania. Sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Jednakże zamiar stałego pobytu nie jest jednoznaczny z pragnieniem dożywotniego lub co najmniej długotrwałego pozostawania w danej miejscowości. Od powyższej decyzji odwołania z dnia 1.08.2012 r., oraz z dnia 2.08.2012 r. wnieśli T. O. oraz T. O., kwestionując decyzję organu wojewódzkiego i podnosząc, iż rozstrzygnięcie Wojewody [...] jest dla skarżących krzywdzące. Po ponownej analizie akt sprawy , uwzględniając dowody zebrane podczas ponownego prowadzenia postępowania przez organ I instancji , Minister Skarbu Państwa wydał zaskarżoną decyzję z dnia [...].09.2012r. W uzasadnieniu stwierdził, iż z akt sprawy wynika , że M. O. zamieszkiwał przed dniem 1 września 1939 r. na obecnym terytorium RP i w związku z powyższym nie spełnił przesłanki wynikającej z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Minister wskazał , że wnioskodawca przynajmniej od 1935 r. zamieszkiwał na obecnym terytorium RP tj. między innymi w W., gdzie studiował oraz w K., gdzie wykonywał pracę zawodową. Podkreślił , że powyższe fakty znajdują potwierdzenie zarówno w zeznaniach A.D. (protokół przesłuchania z dnia [...].08.2011 r.), jak i w dokumentach urzędowych (kopii wniosku nominacyjnego na podporucznika rezerwy, kopii odpisu pisma Prezydenta Miasta K. z dnia [...].02.1937 r., kopii protokołu Komisji Konferencji z dnia [...].09.1938 r. na terenie [...], wniosku z lutego 1937 r. o wydanie dowodu osobistego inżynierowi M. O. kopii poświadczenia zamieszkania z dnia [...].06.1949 r. wydanego przez Zarząd Miejski Miasta K., kopii domowej książki meldunkowej domu położonego przy ul. [...] w K., kopii domowej książki meldunkowej domu położonego w K. przy ul. [...]). Minister uznał ponadto , że dowodem na powyższe okoliczności są również oświadczenia samego właściciela mienia złożone w ankiecie do biura dowodów osobistych z dnia [...] maja 1952 r., karcie osobowej z dnia [...].04.1951 r. Mając te okoliczności na uwadze organ II instancji ocenił, że zebrane w aktach sprawy oświadczenia świadków oraz stron postępowania nie mogą się im skutecznie przeciwstawić jako podanym osobiście przez właściciela mienia co do jego zamieszkania w dniu 1.09.1939 r. Podkreślił ponadto, że z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii domowej książki meldunkowej domu położonego przy ul. [...] w K. wynika , że wraz z właścicielem mienia w domu przy ul. [...] w K. zamieszkiwała również jego żona U. O. Biorąc pod uwagę te okoliczności Minister stwierdził, że centrum aktywności życiowej M. O. przed 1.09.1939 r. znajdowało się na obecnym terytorium RP. Należy jednocześnie zwrócić uwagę, że orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...].02.1946 r., z którego wynika, że Pan M. O. pozostawił nieruchomość we wsi [...], nie wskazuje gdzie w/w zamieszkiwał w dniu 1.09.1939 r. Z powołanych wyżej oświadczeń Pana M. O. wynika z kolei, że do dnia 1.09.1939 r. oraz w czasie okupacji w/w zamieszkiwał w K., co jednocześnie oznacza, iż nie mógł opuścić Kresów Wschodnich w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., gdyż uczynił to już w 1935 r. Nawet mobilizacja wojskowa z sierpnia 1939 r., która sprawiła, że Pan M. O. nie mógł dysponować swobodnie swoją osobą, nie zmienia dokonanych ustaleń, zgodnie z którymi już na parę lat przed datą 1.09.1939 r. centrum życiowej aktywności w/w skupiało się w obecnych granicach RP. Odnosząc się do decyzji Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...].11.1989 r., na którą powoływali się skarżący wskazując, iż podstawą jej wydania było uprzednie ustalenie przez organ faktu zamieszkiwania właściciela mienia na Kresach Wschodnich stwierdził, że przedmiotowy akt administracyjny wydany był w stanie prawnym, w którym brak było wymogu dotyczącego konieczności ustalenia miejsca zamieszkania właściciela pozostawionych nieruchomości w dniu 1.09.1939 r. Sam fakt wydania omawianej decyzji w obecnym stanie prawnym nie może być zatem dowodem przemawiającym za w/w okolicznością. W związku z powyższym, Minister Skarbu Państwa stwierdził niespełnienie przez właściciela nieruchomości pozostawionej - M. O. przesłanek wprost wynikających z art. 2 pkt. 1 ustawy - tj. zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 roku na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuszczenia go z przyczyn określonych w art. 1 ustawy. Z całokształtu materiału dowodowego organ wywiódł, że M. O. opuścił tzw. Kresy Wschodnie już w 1935 r. dobrowolnie, a zatem nie opuścił byłych terytoriów RP z przyczyn wynikających z art. 1 ww. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Niezależnie od powyższego Minister Skarbu Państwa zauważył, że w przedmiotowej sprawie, w oparciu o przepis art 81 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (tekst jednolity z 1989 r. Dz. U. Nr 14, poz. 74 ze zm.)., w dniu 16.10.1989 r . M. O. dokonał skutecznego przekazania prawa do ubiegania się o ekwiwalent na rzecz córki A. O. Wobec faktu, iż A. O. , jako córka w/w, znajdowała się w kręgu osób uprawnionych do dziedziczenia ustawowego, przedmiotowe wskazanie wywarło skutek prawny i przeniosło w całości na w/w możliwość ubiegania się o ekwiwalent z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Biorąc to pod uwagę organ wskazał, że T. O. utracili tym samym możliwość ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty, dlatego odmowa wobec nich prawa do rekompensaty jest zasadna również z tej przyczyny. Skargę na powyższą decyzję wniósł do tutejszego Sądu T. O. Domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa z unia [...] września 2012r. i poprzedzającej ja decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012r . oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie art. 7 kpa - poprzez brak wyjaśnienia okoliczności opuszczenia przez M. O. nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz 2.naruszenie art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W obszernym uzasadnieniu zawarto przede wszystkim argumentację , że organy obu instancji wydając zaskarżone decyzje wybiórczo oparły się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Skarżący wskazał na dowody przemawiające za stwierdzeniem , że na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej M. O. prowadził jedynie działalność zawodową oraz wykonywał obowiązki służbowe. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę uznać należało za uzasadnioną. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwana dalej "ustawą zabużańską". Zgodnie z treścią przepisu art 2 pkt 1 i 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Minister Skarbu Państwa wywiódł z oświadczenia M. O. złożonego w dniu [...].10.1989r., że dokonał on skutecznego "przelewu swoich uprawnień" z tytułu rekompensaty za mienie pozostawione za granicą na rzecz swojej córki A. O., toteż T. O. i T. O. utracili możliwość ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Stanowisko takie, zdaniem Sądu, jest błędne. Roszczenia o rekompensatę z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie podlegały bowiem obrotowi, gdyż należą do tzw. praw niezbywalnych (art. 4 ustawy zabużańskiej). W sprawie niniejszej kwestią sporną, będącą jednocześnie podstawą odmowy potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty, był ponadto brak spełnienia, przez właściciela pozostawionych nieruchomości M. O., jednej z przesłanek zawartych w ww. przepisie ustawy zabużańskiej, a mianowicie okoliczność zamieszkiwania przez niego w dniu 1 września 1939 r. na terenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazać w tym miejscu należy, że podstawowe znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma okoliczność, iż wyrokiem z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że norma prawna, zgodnie z którą uzyskanie prawa do rekompensaty zależało od zamieszkiwania właściciela nieruchomości na byłym terytorium Polski w dniu 1 września 1939 r., jest niezgodna z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (prawo do równej ochrony praw majątkowych w związku z zasadą proporcjonalności w ograniczaniu ochrony konstytucyjnych wolności i praw). Skutkiem prawnym ogłoszenia tego wyroku jest obalenie domniemania zgodności tej normy prawnej z Konstytucją RP. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa wydana została z naruszeniem przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co przemawia za jej uchyleniem. Przy czym wyjaśnienia wymaga, że pomimo zawartej w powyższym wyroku klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej tj. 30 października 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1195) to skutek ten nastąpił już w dniu ogłoszenia powyższego wyroku. Niezależnie bowiem od tego czy Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej ww przepisu we wskazanym zakresie, norma prawna w nim zawarta, uwarunkowująca przyznanie rekompensaty od zamieszkiwania na terytorium RP w dniu 1 września 1939 r., jest pozbawiona domniemania konstytucyjności. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał zatem, obowiązek uwzględnić tę okoliczność i dokonać oceny czy konieczność ochrony wartości konstytucyjnych (w szczególności zasad wynikających z klauzuli demokratycznego państwa prawnego, a także wolności lub praw człowieka i obywatela) przemawia za zastosowaniem, czy też za odmową zastosowania w danej sprawie przepisu, którego domniemanie konstytucyjności zostało obalone (por. wyrok NSA z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 1497/11 ). Oceniając okoliczności niniejszej sprawy, biorąc pod uwagę zmianę w stanie prawnym wynikająca z powyższego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że przepis art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim odnosi się do miejsca zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. nie ma zastosowania. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią powyższe stanowisko Sądu i przyjmą, że norma wynikająca z art. 2 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty nie wymaga, aby właściciel nieruchomości zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na terenie byłego terytorium RP. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 ww. ustawy.