I SA/Wa 2214/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch Sędziowie : asesor WSA Jerzy Siegień (spr.) asesor WSA Joanna Skiba Protokolant Piotr Kabała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39) odmówił stwierdzenia posiadania przez J. Ł. prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2005 r., po rozpatrzeniu odwołania J. Ł. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ drugiej instancji stwierdził, że ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. określa zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w wymienionych w art. 1 tej ustawy tzw. "układach republikańskich". Minister Infrastruktury podkreślił, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., uprawnienie do zaliczenia wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego przysługuje osobom, które repatriowały się do kraju na podstawie układów wymienionych w art. 1 ustawy oraz spełniającym dodatkowo przesłanki określone w art. 2 ust. 1 ustawy, tj.: - zamieszkującym w dniu 1 września 1939 r. na terenach, o których mowa w art. 1 ustawy i będącym w tym dniu obywatelami polskimi, którzy opuścili te tereny w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., - posiadającym obywatelstwo polskie. Ze znajdującej się w aktach sprawy Karty Ewidencyjnej Repatrianta z dnia [...] lutego 1957 r. wynika że, J. Ł. przekroczyła granicę w dniu [...] lutego 1957 r. Z postanowienia Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia [...] listopada 1993 r. sygn. akt [...] wynika, że właścicielką nieruchomości we wsi B., powiat S., woj. [...], pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego jest J. Ł. Pozostawiona nieruchomość znajduje się na terenie obecnej Ukrainy, wobec czego Minister Infrastruktury stwierdził, że ewakuacja ludności polskiej z tego terenu odbywała się w trybie układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski. Minister Infrastruktury podkreślił, że w myśl art. 2 układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski, Strony ustaliły, że ewakuację przeprowadzą w okresie od 15 października 1944 r. do 1 lutego 1945 r. J. Ł. wróciła do Polski w 1957 r., a wiec po terminie określonym w powołanym układzie z dnia 9 września 1944 r. Minister Infrastruktury stwierdził zatem, że J. Ł. nie była osobą, o której mowa w art. 1 układu z dnia 9 września 1944 r. Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. złożyła J. Ł. powołując się na obowiązującą ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418). Zgodnie z jej art. 1 ust. 1 i 2 prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., przysługują również osobom, które na skutek innych okoliczności były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie będąc związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że oceniając zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem, sąd jest obowiązany wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej skardze zarzucono organowi zastosowanie przy rozpatrywaniu sprawy niewłaściwych przepisów tj. ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. 2004 r. Nr 6, poz. 39). Zarzut ten nie jest trafny, gdyż ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz.1418) została ogłoszona w dniu 6 września 2005 r., a zgodnie z art. 29 tej ustawy wchodzi ona w życie po upływie 30 dni od daty jej ogłoszenia, czyli w dniu 7 października 2005 r. Zaskarżona decyzja została wydana w dniu [...] września 2005 r. a więc przed dniem wejścia w życie przepisów nowej ustawy. Prawidłowo zatem organ odwoławczy zastosował ustawę obowiązującą w dacie wydania zaskarżonej decyzji, czyli ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Sąd nie będąc związany zarzutami skargi i powołaną w niej podstawą prawną uwzględnił skargę, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane. Przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest ocena ostatecznej decyzji administracyjnej odmawiającej potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego. Przyczyną wydania decyzji odmownej było, według obu organów orzekających w sprawie, niespełnianie przez skarżącego kryteriów art. 1 powołanej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Stosownie do tego przepisu ustawa określa zasady zaliczania na poczet sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z rozpoczętą wojną w 1939 r., za pozostawienie, których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w wymienionych w tym przepisie tzw. "układach republikańskich". Skarżąca należy do grona tych osób, którzy zmuszone okolicznościami związanymi z wybuchem wojny, opuściła terytoria należące przed wojną do państwa polskiego, pozostawiając tam majątek. Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy pojawiła się więc wątpliwość czy osoba ta może skorzystać z uprawnień tak jak osoby, które ewakuowały się na podstawie wymienionych w powołanej ustawie "układów republikańskich". Interpretacja przepisów art. 1 i 2 powołanej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., z uwagi na ich niespójność, może powodować pewne trudności. W takim przypadku niezbędne jest odwołanie się do uzasadnienia projektu ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. (druk sejmowy nr 1778), w nim bowiem w sposób nie budzący wątpliwości ustawodawca wyraził swoje intencje. W części uzasadnienia dotyczącej rozwiązań przyjętych w projekcie tej ustawy wskazano, że "określając w art. 2 projektu ustawy warunki, jakie muszą spełniać osoby uprawnione, uwzględniono postanowienia uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991 r. (III CZP 84/90)". Stosownie do tej uchwały przewidziane w art. 88 ust.1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r., Nr 14, poz.74, z późn. zm.) prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i zamieszkują w Polsce. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, iż z gramatycznej wykładni omawianego przepisu wynikałoby, iż wyłącznie osoby, które ewakuowały się w trybie umów międzynarodowych mogą skorzystać z prawa do rekompensaty, lecz kryteria obiektywne (wynikające z brzmienia przepisu) nie mogą być jedyną podstawą ocen zachowań Polaków, którzy w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. znaleźli się poza dawnymi granicami państwa polskiego. Powszechnie bowiem wiadomo, że obywatele polscy, zamieszkujący na tzw. ziemiach wschodnich, byli po dniu 17 września 1939 r. całkowicie pozbawieni ochrony prawnej i poddani powszechnej dyskryminacji prawnej. Stosując zaś na tle takiej sytuacji kryteria subiektywne dla ocen zachowań Polaków nie można ich odrywać od indywidualnych warunków, w jakich znalazły się poszczególne osoby, bo to w konsekwencji decydowało o sposobie opuszczenia przez te osoby terenów włączonych do ZSRR i przybyciu ich do Polski. Sąd Najwyższy podkreślił także, że fundamentalną zasadą polskiego systemu prawnego jest zasada równości obywateli wobec prawa i zasada ta nakazuje stosowanie takiej wykładni powyższego przepisu, która wyłączałaby różne traktowanie Polaków, dawnych mieszkańców ziem wschodnich. Powyższa ocena prawna znajduje zastosowanie do wykładni przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Realizacja zasady równości z przyczyn wskazanych wyżej nakazuje stosowanie takiej interpretacji art. 1 i 2 powołanej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., która wyłączałaby różne traktowanie Polaków, dawnych mieszkańców terenów nie wchodzących obecnie w skład Rzeczypospolitej Polskiej. Za powyższą wykładnią przemawia również orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, który w orzeczeniu z dnia 10 czerwca 1987 r. (P 1/87, OTK 1/1987) oraz z dnia 19 grudnia 2002 r. (K 33/02 OTK-A 2002/97) również akcentował potrzebę poszanowania zasady równego traktowania wszystkich obywateli wobec prawa. Na podkreślenie zasługuje fakt, że skoro ustawodawca w uzasadnieniu powołanej ustawy argumentował potrzebę jej uchwalenia koniecznością rozwiązania problemu "mienia zabużańskiego" przy uwzględnieniu orzecznictwa Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego, to tym samym wolą ustawodawcy nie było zawężanie kręgu uprawnionych do skorzystania z tej ustawy tylko do osób, które repatriowały się na podstawie wymienionych w art. 1 tej ustawy "układów republikańskich". Prezentowanie odmiennego stanowiska nie daje się pogodzić z intencjami ustawodawcy oraz zasadami demokratycznego państwa prawnego. Intencje te zostały już natomiast jednoznacznie wyrażone w przepisach aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418). Sprawa nie została więc należycie wyjaśniona, a organy orzekające naruszyły przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ pierwszej instancji musi mieć na uwadze, że ustawa stanowiąca podstawę wydania zaskarżonej decyzji została uchylona ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418). Przepisy obowiązującej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Niezbędne będzie więc ustalenie przez organ orzekający czy takie okoliczności zachodzą w przedmiotowej sprawie. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.