I SA/Wa 2218/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu adwokata L. J. na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 2218/15 w sprawie ze skargi W. K. i B. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego. Wyrokiem z dnia 11 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. K. i B. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania. Postanowieniami z dnia 6 maja 2016 r. referendarz sądowy przyznał B. K. i W. K. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Okręgowa Rada Adwokacka w W. wyznaczyła jako pełnomocnika z urzędu dla obu skarżących, tj. W. K. i B. K. adwokata w osobie – L. J., którego o niniejszym poinformowała pismem z dnia 10 czerwca 2016 r. W dniu 18 lipca 2016 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęła skarga kasacyjna z dnia 12 lipca 2016 r. sporządzona przez ww. pełnomocnika z urzędu w imieniu obu skarżących. Pełnomocnik wniósł, w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu albowiem nie zostały one uiszczone przez skarżące w żadnej części. Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2016 r. Sąd odrzucił skargę kasacyjną z uwagi na wniesienie jej z przekroczeniem terminu. Sąd stwierdził, że pełnomocnik skarżących nie wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W dniu 16 sierpnia 2016 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynął wniosek pełnomocnika o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz zażalenie na wydane przez Sąd postanowienie z 3 sierpnia 2016 r. Postanowieniem z dnia 2 września 2016 r. Sąd odrzucił wniosek pełnomocnika o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż został złożony przedwcześnie. Sąd wskazał, że dopiero po zakończeniu postępowania zainicjowanego zażaleniem i wyjaśnieniu kwestii zachowania terminu do złożenia skargi kasacyjnej, zajdzie ewentualna potrzeba zbadania zachowania tego terminu. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2016 r. Sąd odrzucił zażalenie na postanowienie z dnia 3 sierpnia 2016 r. z uwagi na niewykonanie przez pełnomocnika wezwania do uzupełnienia braków formalnych zażalenia i nie nadesłanie w terminie 2 egzemplarzy odpisów zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt I OZ 290/17 oddalił zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 2 grudnia 2016 r. Sygn. akt I SA/Wa 2218/15 W dniu 14 marca 2017 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynął kolejny wniosek pełnomocnika o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 24 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił adwokatowi L. J. przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu w sprawie ze skargi W. K. i B. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania. W dniu 19 kwietnia 2017 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynął sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza z dnia 24 marca 2017 r. Nie zgadzając się ze stanowiskiem referendarza pełnomocnik skarżącego wskazał, że działalność pełnomocnika skarżącego oparta jest o stosunek prawny zlecenia którego istotą jest działanie a nie jego skutek w postaci skuteczności sporządzonej skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej w dalej jako "p.p.s.a.", rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a. (w tym od postanowień o przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radcy prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje obecnie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714), które obowiązuje od dnia 2 listopada 2016 r. W § 22 ww. rozporządzenia wskazano, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie Sygn. akt I SA/Wa 2218/15 rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Wcześniej obowiązywało rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801), które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. W niniejszej sprawie, skarga kasacyjna z dnia 12 lipca 2016 r. wpłynęła do Sądu w dniu 18 lipca 2016 r. (data stempla biura podawczego), a zatem zastosowanie w sprawie znajdują przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801) powoływanego dalej jako "rozporządzenie". Stosownie do treści § 4 ust. 1 rozporządzenia, przyznając adwokatowi wynagrodzenie należy wziąć pod uwagę między innymi kryteria wymienione w § 4 ust. 1 rozporządzenia, w tym nakład pracy oraz wkład jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Zgodnie z utrwalonym w piśmiennictwie i w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, postanowienie o przyznaniu prawa pomocy oznacza, iż Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadności i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Faktyczne udzielenie pomocy prawnej ma natomiast miejsce dopiero wówczas, gdy sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika środek prawny zapewnia dostęp do sądu. Następuje to natomiast wtedy, gdy środek ten został sporządzony w sposób umożliwiający jego merytoryczne rozpoznanie (por. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (Wydanie 3), s. 599, komentarz do art. 250 P.p.s.a., ISNB 978-83-7334-848-6 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt I FSK 1648/08, Lex nr 593654, zamieszczony także w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie skarga kasacyjna z dnia 12 lipca 2016 r. złożona przez pełnomocnika w imieniu skarżących nie została skutecznie wniesiona, gdyż nie spowodowała merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd. Przeciwnie została odrzucona z uwagi na wniesienie jej po terminie. Przyczyną tego było niezłożenie przez pełnomocnika wraz ze skargą kasacyjną wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Przy czym zażalenie wniesione przez pełnomocnika na powyższe postanowienie także zostało przez Sąd odrzucone z uwagi na nieuzupełnienie przez pełnomocnika braków formalnych zażalenia. Sygn. akt I SA/Wa 2218/15 Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt I OZ 290/17 oddalił zażalenie na powyższe postanowienie. Wobec powyższego Sąd stwierdził, iż wniosek pełnomocnika o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. Zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie utrwalony jest bowiem pogląd, że w sytuacji, gdy pełnomocnik z urzędu, zostanie ustanowiony po terminie do wniesienia skargi kasacyjnej to zobligowany jest w razie podjęcia decyzji o wniesieniu takiej skargi, złożyć w terminie 30 dni od dnia w którym dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem, a według niektórych poglądów ma na to nawet czas 30+7 dni, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie, pełnomocnik z urzędu, dokonując czynności procesowej po terminie, nie złożył wraz z nią wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania, a czyniąc to później nie zachował warunków koniecznych dla jej skuteczności. W opinii Sądu nieskuteczne złożenie skargi kasacyjnej nie zasługuje zatem na przyznanie wynagrodzenia. Skarga nie została bowiem merytorycznie rozpoznana przez Sąd i tym samym czynności pełnomocnika nie przyczyniły się do rozstrzygnięcia sprawy skarżących. Zgodnie z orzecznictwem sądów adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu nie przysługuje wynagrodzenie za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, jeżeli pomoc prawna została udzielona stronie z uchybieniem podstawowym zasadom staranności i profesjonalizmu (por. post. SN z 12.2.1999r., II CKN 341/98, OSNC 1999, Nr 6, poz. 123, oraz post. SN z 18.3.1999 r., I CKN 1046/97, OSNC 1999, Nr 10, poz. 178, a także post. SN z 10.12.2001r., I PKN 248/01, OSNAPiUS 2002, Nr 9, poz. 5; por. też wyrok NSA z 8.1.2010 r. I FSK 1648/08, Legalis, oraz post. NSA z 16.6.2010 r., II FZ 143/10, CBOSA, a także uwagi zawarte w uzasadnieniu uchw. SN z 8.3.2012 r., III CZP 2/12, OSNC 2012, Nr 10, poz. 115). Jeżeli natomiast pismo z przyczyn wad formalnych nie wywołało żadnych skutków (np. pismo zostało zwrócone, skarga kasacyjna została odrzucona), to nie można przyjąć, że ta czynność została w istocie zrealizowana (pismo nie wywołało żadnych skutków, skarga kasacyjna nie została rozpoznana). Ponadto trzeba pamiętać o funkcjach, jakie powinna spełniać instytucja nieopłaconej pomocy prawnej. Przede wszystkim chodzi o funkcje dyscyplinującą, która w stosunku do pełnomocnika powinna przejawiać się koniecznością dołożenia maksymalnej staranności w realizacji nałożonych obowiązków, wynagrodzenie bowiem pochodzi ze środków Skarbu Państwa. Nie bez znaczenia pozostaje funkcja społeczna, gdyż uprawniony do pomocy prawnej z urzędu nie może pozostawać w przeświadczeniu, że udzielona mu pomoc jest pomocą iluzoryczną. Sygn. akt I SA/Wa 2218/15 Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego należy utrzymać w mocy. W ocenie Sądu zakres czynności podjętych przez pełnomocnika nie uzasadniał przyznania mu wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 250 § 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.