I SA/Wa 2220/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy w formie ubezpieczenia emerytalnego i rentowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2017 r., nr [...] odmawiającą A. B. udzielenia pomocy w formie ubezpieczenia emerytalnego i rentowego w związku ze sprawowaniem opieki nad córką G. U. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. A. B. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej pomocy w formie ubezpieczenia emerytalnego i rentowego - w związku ze sprawowaniem opieki nad córką. Po rozpoznaniu tego wniosku Prezydent [...] decyzją dnia [...] października 2017 r., nr [...] odmówił udzielenia pomocy w formie ubezpieczenia emerytalnego i rentowego w związku ze sprawowaniem tej opieki. W uzasadnieniu podniósł, że wnioskodawczyni wraz z córką zajmuje samodzielny pokój w lokalu, będącym własnością J. i A. U.. Państwo U. i ich syn M. U., ojciec G., prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Uzyskiwany dochód gospodarstwa wnioskodawczyni nie przekracza kryterium ustawowego, uprawniającego do bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej. Wnioskodawczyni nie pracuje, jest osobą bezrobotną i od [...] listopada 2016 r. nie ma prawa do zasiłku z tego tytułu. Ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności do [...] sierpnia 2017 r. i zgodnie z orzeczeniem jest zdolna do wykonywania pracy. W ocenie organu A. B. nie spełnia warunków wymienionych w art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.), gdyż nie zrezygnowała z zatrudnienia, a w przedstawionym zaświadczeniu lekarz pediatra napisał, iż "wskazana" jest stała opieka matki. Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia wniosła A. B.. W jej ocenie przesłankę "rezygnacji z zatrudnienia" należy rozumieć szeroko, także jako "niepodejmowanie zatrudnienia". Podkreśliła, że pracowała przez okres 9 miesięcy, ale nie jest w stanie znaleźć takiej pracy, którą mogłaby pogodzić z opieką nad córką, cierpiącą na [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...]utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2017 r., [...]. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 42 ustawy o pomocy społecznej i wskazał, że w sprawie spór dotyczy wykładni pojęcia "rezygnuje z zatrudnienia", którym posługuje się ww. przepis art. 42, będący podstawą prawną zaskarżonej decyzji. Stwierdził, iż warunkiem przyznania świadczenia, o którym mowa w powołanym przepisie, nie jest okoliczność niepodejmowania zatrudnienia z racji sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, jak to zostało uregulowane w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). W tej ostatniej ustawie wskazano bowiem wprost, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (...), jeżeli nie podejmie lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki (...). Natomiast ustawa o pomocy społecznej wyraźnie stanowi, iż między zakończeniem zatrudnienia a koniecznością opieki musi istnieć związek przyczynowy, polegający na tym, że bez konieczności sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki zainteresowana strona nie zrezygnowałaby z zatrudnienia. Przy czym wskazana ustawa posiada legalną definicję osoby zatrudnionej. Przez pojęcie "zrezygnowania z zatrudnienia" należy zatem rozumieć ustanie, w tym rozwiązanie stosunku prawnego, którego treścią było zatrudnienie. Tymczasem A. B. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna od 2014 r., zaś wniosek o opłacenie składki złożyła dopiero we wrześniu 2017 r. Jednocześnie diagnoza, na podstawie której rozpoznano u G. U. [...], została przeprowadzona w okresie czerwiec-lipiec 2017 r., co potwierdza zaświadczenie z Ośrodka dla Dzieci z [...] z [...] października 2017 r. Ponadto wnioskodawczyni nie sprawuje opieki nad córką w takim wymiarze, który faktycznie uniemożliwiałby jej podjęcie zatrudnienia. G. U. uczęszcza do [...] klasy szkoły podstawowej, nie jest objęta w niej pomocą psychologiczną, ani jakąkolwiek inną na terenie szkoły. Spędza w szkole około 30 godzin tygodniowo A. B. wystąpiła ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. W złożonej skardze wskazała, że orzeczeniem z [...] listopada 2017 r. córka, nad którą sprawuje opiekę, została uznana za osobę niepełnosprawną. Zgodnie z orzeczeniem dziecko to wymaga współudziału opiekuna we wszystkich procesach go dotyczących. Natomiast jak stwierdza zaświadczenie lekarskie z [...] września 2017 r. opieka może być sprawowana jedynie przez skarżącą i musi mieć charakter stały. Ponadto w kolejnym zaświadczeniu lekarskim wyraźnie zostało wskazane, iż dziecko wymaga stałej opieki, pomocy i wsparcia w sposób przewyższający zakres opieki nad zdrową osobą w tym wieku, a ponadto wymaga 25 godzinnej terapii. Skarżąca podniosła, że do tej pory udawało się jej pozostać aktywną zawodowo, poszukującą pracy (była zarejestrowana w Urzędzie Pracy od listopada 2016 r.). Jednak to dopiero we wrześniu 2017 r. w zaświadczeniu lekarz pierwszego kontaktu uznał, iż wobec pogarszającego się stanu zdrowia dziecka, wymaga ono osobistej opieki matki. W tym stanie faktycznym podjęcie zatrudnienia stało się niemożliwe. W dalszej części uzasadnienia skargi stwierdziła, że nie jest w stanie ubezpieczyć się samodzielnie. Pomimo podjęcia licznych prób zatrudnienia nie udało się jej pogodzić opieki nad dzieckiem z pracą zawodową. Oceniła ponadto, iż przepis art. 42 ustawy o pomocy społecznej należy interpretować szeroko uznając, że pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia" obejmuje także jego niepodejmowanie. Spełnienie przesłanek określonych w tym przepisie stanowi podstawę do objęcia ubezpieczeniem. Przy czym przebywanie córki w szkole nie wyłącza obowiązku sprawowania osobistej opieki przez opiekuna, który musi odprowadzić i przyprowadzić dziecko z i do placówki, odrobić lekcje oraz wozić na zajęcia terapeutyczne, będąc pod telefonem, gdyż często na wezwanie przyjeżdża do szkoły. Odpowiadając na wniesioną skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, bowiem argumenty podniesione przez skarżącą nie stanowią podstawy do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) dalej jako "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna, gdyż wydane w sprawie rozstrzygnięcia nie naruszają przepisów prawa. W niniejszej sprawie A. B. zakwestionowała decyzję z [...] listopada 2017 r., którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy orzeczenie Prezydenta [...] z dnia [...] października 2017 r., odmawiające jej opłacenia składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, w związku ze sprawowaniem opieki przez nią nad córką G. U.. Podstawą materialnoprawną wydanych rozstrzygnięć był art. 42 ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.), dalej jako "ustawa". Zgodnie z powołanym przepisem za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby opiekującej się nie przekracza 150% kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów lub nie otrzymuje emerytury albo renty. Dotyczy to również osób, które w związku z koniecznością sprawowania opieki pozostają na bezpłatnym urlopie. Wyjaśniając powyżej wskazany przepis prawa Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 17 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 123/10 wskazał, że rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nie może budzić wątpliwości. Musi to być stan trwały. Osoba ubiegająca się o taką pomoc musi zrezygnować zarówno z aktualnego zatrudnienia jak i nie podejmować tego zatrudnienia w przyszłości. Za osobę, która zrezygnowała z zatrudnia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej osobistej opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny, należy uznać osobę, która będąc zatrudniona zrzekła się zatrudnienia, w celu sprawowania opieki. Stwierdzić ponadto należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 19 listopada 2009 r., sygn. akt VIII SA/Wa 436/09 wskazał na konieczność istnienia ścisłego związku pomiędzy rezygnacją z pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad osobami wymienionymi w tej normie. Sąd ten wyjaśnił, że w doktrynie prezentowany jest pogląd, iż beneficjentem tego świadczenia jest osoba, która zrezygnowała z zatrudnienia lub pozostaje na urlopie bezpłatnym z powodu sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Pomiędzy rezygnacją z pracy, a koniecznością wykonywania opieki musi istnieć ścisły związek. Potrzeba sprawowania opieki bezpośredniej i osobistej musi zostać stwierdzona przez lekarza. Niemożliwe jest posługiwanie się osobami trzecimi, wykonującymi usługi opiekuńcze, sama opieka musi być wykonywana wobec osób bliskich, długotrwale lub ciężko chorych. Przy czym wszystkie przesłanki określone w tym przepisie musza być spełnione łącznie. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podzielił powyższe stanowiska obu sądów. Z tego też względu pojęcie "zrezygnowania z zatrudnienia" użyte w ww. przepisie nie może być uznane za jednoznaczne z pojęciem "zrezygnowania z poszukiwania pracy" - tak jak wskazuje skarżąca. Podkreślić należy, że musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy faktem zrezygnowania z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Tymczasem wnosząca skargę nie pracowała w momencie złożenia wniosku i to już od bardzo długiego czasu bowiem, jak sama przyznaje w wywiadach środowiskowych, od czasu urodzenia córki ([...].10.2006 r.) podjęła zatrudnienie tylko raz na kilka miesięcy i od tego czasu nie może znaleźć adekwatnej dla siebie oferty - szuka pracy tylko jako prawnik. Fakt ten potwierdził T. G. z Klubu [...] (pismo z [...] września 2017r.) stwierdzając, że skarżąca zgłasza się wyłącznie w celu potwierdzenia wizyt, gdyż jakiekolwiek próby zainteresowania jej ofertami innymi niż praca jako prawnik, nie spotykają się z jej akceptacją. Ponadto skarżąca sama podniosła, iż stan jej zdrowia - podejrzewa u siebie [...] - ogranicza ją w podjęciu pracy - ma ona trudności w nawiązywaniu kontaktów społecznych, pracy grupowej i koncentracji. Przyznała również, że była pracownikiem wykonującym polecenia przełożonego w zwolnionym tempie i z dużymi błędami - co spowodowało brak zainteresowania dalszą współpracą. Zatem A. B. nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad córka G., gdyż w momencie zdiagnozowania choroby dziecka była już od wielu lat osobą bezrobotną. Ponadto rację ma organ administracji wskazując, że skarżąca nie spełnia też przesłanki konieczności sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny. Wskazać należy, iż w zaświadczeniu z [...] października 2017 r., wydanym w Ośrodku dla Dzieci z [...], lekarz wskazał, że stan zdrowia dziecka powoduje konieczność zapewnienia mu specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 25 godzin tygodniowo, w ramach których prowadzone byłoby uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia oraz usprawnianie funkcji organizmu. Zaś w zaświadczeniu lekarskim z [...] września 2017 r. lekarz pediatra stwierdził, iż z uwagi na stan zdrowia, wskazana jest stała opieka matki. Również z treści orzeczenia o niepełnosprawności z [...] listopada 2017 r. wynika tylko konieczność stałego współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8), natomiast nie jest wymagana konieczność stałej lub długotrwałej opieki (pkt 7). Jak wynika z powyższego w przedłożonych zaświadczeniach nie ma mowy o konieczności sprawowania bezpośredniej opieki. Opieka matki nad dzieckiem została zalecona przez lekarza pediatrę, ale nie stwierdził on, że jest konieczna - jak wymaga tego wskazany przepis. Ponadto nie musi to być opieka bezpośrednia, gdyż G. U. powinna uczestniczyć w specjalistycznej terapii, w wymiarze 25 tygodniowo. Sąd pragnie też zwrócić uwagę - odnosząc się do twierdzeń zawartych w skardze a dotyczących konieczności sprawowania opieki przez skarżąca nad córką - że z informacji Szkoły Podstawowej nr [...], której uczennicą jest G. U. (pismo z [...] października 2017 r.), wynika iż dziecko nie jest odprowadzane ze szkoły do domu, a matka dziewczynki nie jest zainteresowana jej procesem edukacyjnym. Nie kontaktowała się ona z wychowawczynią, pedagogiem ani psychologiem, zaś z zebrania rodziców wyszła wcześniej. Nawet, gdy zostało dziecku przyznane stypendium, wystąpił problem z podpisaniem przez matkę niezbędnych dokumentów, gdyż ta ostatnia nie chciała pojawić się w szkole, usprawiedliwiając się tym, że nie ma czasu bo pracuje. Ponadto podnoszony przez skarżącą zakres osobistej opieki nad dzieckiem - odprowadzanie i przyprowadzanie dziecka ze szkoły, odrabianie lekcji, wożenie na dodatkowe zajęcia, kontakt ze szkołą, opieka w czasie choroby - nie jest czymś wyjątkowym, są to czynności powszechnie wykonywane przez większość rodziców. Zauważyć także należy, że córka skarżącej zamieszkuje w jednym mieszkaniu z dziadkami oraz ojcem - przebywa więc na co dzień z najbliższymi sobie osobami, które również mogą się nią zaopiekować. Podsumowując Sąd stwierdził, że w tych okolicznościach nie można uznać, iż A. B. spełniła przesłanki warunkujące objęcie ją pomocą w formie opłacenia składki na ubezpieczenie społeczne - nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny. Organy administracji orzekające w niniejszej sprawie wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz wyczerpująco i szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy, uzasadniając przekonująco swoje decyzje - a Sąd w całości podzielił ich stanowisko. Wobec powyższego skargę oddalono na zasadzie art. 151 p.p.s.a.