I SA/Wa 2237/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Maria Tarnowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2011 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I. Stan faktyczny 1. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W. M. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [....] potwierdzającej na rzecz W.M. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości S. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. 2. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Skarbu Państwa podał, że na podstawie znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego ustalił następujący stan faktyczny sprawy: wnioskiem z dnia 22 grudnia 2008 r. W. M. zwrócił się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP przez J. M.; wnioskiem z dnia 7 stycznia 2009 r. (data wpływu - 20 stycznia 2009 r.) G. R. zwróciła się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP przez J. M.; wnioskiem z dnia 7 stycznia 2009 r. (data wpływu - 20 stycznia 2009 r.) M. S. zwróciła się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP przez J. M.; wnioskiem, który wpłynął w dniu 20 stycznia 2009 r. F. K. zwróciła się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP przez J. M. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r. Wojewoda [...] uznał spełnienie przez W. M. ustawowych przesłanek koniecznych dla potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnym obszarem RP. Minister Skarbu Państwa podał, że z załączonego oryginału Karty Ewakuacyjnej z dnia [...] października 1945 r. wynika, iż [...], natomiast z załączonego oryginału opisu mienia pozostawionego z dnia [...] października 1945 r. wynika, iż J. M. pozostawiła w miejscowości S. nieruchomość składającą się z 2 ha gruntów, domu mieszkalnego oraz stajni. Spadek po J. M. zmarłej w dniu [...] lutego 1996 r. w S., ostatnio tam stale zamieszkałej na podstawie ustawy nabyły dzieci: [...] po 1/4 części każde z nich, stosownie do postanowienia Sądu[...]. 3. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Skarbu Państwa stwierdził, że odwołanie jest nieuzasadnione i nie zasługuje na uwzględnienie, a organ wojewódzki w sposób prawidłowy ustalił okoliczności faktyczne i prawne w przedmiotowej sprawie - jedynie W. M. w ustawowym terminie do dnia [...] grudnia 2008 r. złożył wniosek o rekompensatę, natomiast pozostali spadkobiercy J. M., tj. M. S., F. K. i G. R. - przekroczyły ten termin, co uniemożliwiło potwierdzenie na ich rzecz prawa do rekompensaty, i również ich wskazania na W. M. jako uprawnionego do rekompensaty za mienie pozostawione, organ pierwszej instancji uznał za bezskuteczne prawnie, z uwagi na fakt złożenia ich po dniu [...] grudnia 2008 r. Minister Skarbu Państwa stwierdził również, że właścicielka nieruchomości pozostawionej – J. M. spełnia wszystkie ustawowe przesłanki konieczne do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Organ podkreślił, iż postępowanie przewidziane w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. ma charakter wnioskowy i jest wszczynane tylko i wyłącznie na wniosek strony. Wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty mogą złożyć, albo wszyscy spadkobiercy w jednym wniosku bądź każdy z nich z osobna. Wykluczone jest domniemywanie wnioskodawców, winni oni wynikać albo wprost - z treści żądania, albo z załączonych do wniosku pełnomocnictw umocowujących osobę podpisującą wniosek do działania w ich imieniu. Minister Skarbu Państwa stwierdził, że w niniejszej sprawie spośród spadkobierców J. M. skuteczny prawnie wniosek o rekompensatę złożył tylko W. M., zaś pozostali następcy prawni J. M.: M. S., F. K., G. R. złożyły wniosek w dniu [...] stycznia 2009 r., a więc z uchybieniem ustawowego terminu - tj. 31 grudnia 2008 r. Termin ten - do złożenia wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - jest terminem prawa materialnego, który ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację praw podmiotowych, a więc wywołującym skutki w sferze praw i obowiązków podmiotów, których dotyczą, oraz wyznaczającym okres, w którym ma nastąpić ich ukształtowanie w ramach stosunku administracyjnoprawnego. Uchybienie terminowi materialnemu wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Termin prawa materialnego podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin, jednakże w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. brak jest przepisu przewidującego taką możliwość, i dlatego jedynym uprawnionym do rekompensaty za mienie pozostawione przez J. M. jest W. M., bowiem osoba, która we własnym imieniu w ustawowym terminie wniosku nie złożyła traci uprawnienie do potwierdzenia prawa do rekompensaty stosownie do art. 7 ust. 2 w zw. z art 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej. Utrata tego uprawnienia oznacza tym samym, zdaniem organu, iż wskazanie dokonane po terminie jest bezskuteczne ponieważ dotyczy prawa, którego osoba "wskazująca" już nie posiada. Minister Skarbu Państwa przywołał również wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1639/06 w którym Sąd ten stwierdził, że "Tylko spadkobierca legitymujący się prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub o dziale spadku jest uprawniony do złożenia wniosku w przedmiocie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (art. 5 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 n o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP)." Dlatego też, zdaniem Ministra Skarbu Państwa, w świetle przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje następcom prawnym właściciela nieruchomości pozostawionej, aczkolwiek jedynie w zakresie udziału spadkowego, określonego prawomocnym postanowieniem właściwego sądu lub notarialnym poświadczeniem dziedziczenia, a zakres przyznanej rekompensaty winien być tożsamy z udziałem w spadku po właścicielu nieruchomości pozostawionej. W związku z faktem, iż jedynie W. M. złożył wniosek w terminie, zaś jego udział w spadku po J. M. wynosi 1/4, stosownie do postanowienia Sądu[...] , organ pierwszej instancji prawidłowo potwierdził W. M. prawo do rekompensaty w 1/4 części. II. Zarzuty zawarte w skardze i stanowisko organu 1. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W. M.; zarzucając decyzji rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 11 kpa, w związku z art. 5 i innymi ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej. Skarżący podniósł, że w dniu [...] grudnia 2008 r. osobiście złożył w Delegaturze [...] Urzędu Wojewódzkiego w Z. wniosek do Wojewody [...] w sprawie przyznania rekompensaty za mienie pozostawione przez jego matkę J. M. poza obecnymi granicami państwa polskiego w miejscowości S.; mienie to stanowiło gospodarstwo rolne o powierzchni 2,00 ha wraz z zabudowaną parcelą siedliskową, i we wniosku tym wyraźnie podał, że wniosek ten składa w imieniu własnym i całego rodzeństwa. Skarżący wyjaśnił, że dokumenty złożone w miesiącu styczniu 2009 r. przez M. S., F. K. i G. R. nie były nowymi wnioskami, lecz stanowiły one dodatkowe, formalne dowody uzupełniające do wniosku z dnia [...] grudnia 2008 r. złożonego przez niego – działającego również w imieniu sióstr, jednakże dokumenty te zostały potraktowane przez Wojewodę [...] i Ministra Skarbu Państwa jako zasadnicze wnioski. Skarżący podkreślił również, że gdyby Wojewoda [...] uznał złożony w dniu [...] grudnia 2008 r. wniosek za nieskuteczny, to powinien formalnie wezwać zainteresowane strony do jego uzupełnienia w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r., czego jednakże organ nie uczynił. 2. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. III. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 2. Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. potwierdzającą na rzecz W. M. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości S. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca decyzja naruszają przepisy prawa. Sąd nie podziela stanowiska organu przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 3. Z akt sprawy w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że J. M., która zmarła w dniu [...] lutego 1996 r., pozostawiła w miejscowości S., nieruchomość składającą się z 2 ha gruntów, domu mieszkalnego oraz stajni, natomiast spadek po niej, na podstawie ustawy nabyły dzieci: W. M., F. K., M. K. oraz G. R. po ¼ części każde z nich, stosownie do postanowienia Sądu [...]. 4. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.), zgodnie z którym, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 2 ustawy, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty, nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r., zgodnie z ust. 1 tego artykułu. Z przytoczonych wyżej przepisów wynika więc, że w przypadku śmierci właściciela mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Państwa Polskiego, stosownie do art. 5 ust. 2 tej ustawy, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty składa spadkobierca lub osoba uprawniona - nie później niż do 31 grudnia 2008 r. 5. Jak wynika z akt sprawy - wnioskodawca W. M., będący równocześnie spadkobiercą i osobą uprawnioną, stosowny wniosek złożył w terminie, i jak podał we wniosku - również w imieniu pozostałego rodzeństwa, wskazując imiona i nazwiska tych osób, oraz postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po J. M., z którego to postanowienia wynikało prawo W. M. oraz jego sióstr (wskazanych w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia praw do spadku po J. M.) domagania się rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W takiej sytuacji obowiązkiem organu było potraktowanie tych osób - wskazanego rodzeństwa wnioskodawcy, jako stron postępowania - postępowania wszczętego w terminie wnioskiem W. M.. Obowiązkiem organu było więc wezwanie wnioskodawcy – W. M. do uzupełnienia braków formalnych wniosku przez przedstawienie pełnomocnictw od pozostałych spadkobierców J. M. Prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie, organ powinien był również mieć na uwadze treść art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2; wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Organ powinien mieć również na uwadze treść art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., zgodnie z którym, do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć – w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – (1) postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku, (2) oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2. Z przepisu tego w sposób jednoznaczny wynika, że dokumenty te powinny zostać dołączone do wniosku wszczynającego postępowanie, w niniejszej sprawie wniosku złożonego przez W. M. Jeśli W. M. podał we wniosku, że "w imieniu własnym i mojego rodzeństwa wnoszę o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione ..." – to organ powinien był wyjaśnić przesłanki z art. 3 ust. 2 tej ustawy, i dowiedzieć się, czy prawo do rekompensaty ma przysługiwać wszystkim spadkobiercom czy tylko niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jednakże organ tego nie uczynił. 6. W świetle podniesionych okoliczności faktycznych i prawnych należy uznać, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja poprzedzająca, zostały wydane z naruszeniem art. 3 ust. 2 oraz art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, co miało wpływ na wynik sprawy, oraz z naruszeniem art. 7, 8, 9 i 77 § 1 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 7. Rozpatrując sprawę ponownie, organ wyda stosowne rozstrzygnięcie, mając na względzie przedstawione wyżej uwagi. 8. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.