I SA/Wa 2288/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Ewa Dzbeńska Asesor WSA Mirosław Gdesz (spr.) Protokolant Emilia Rutkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2006 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2005 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata N. S., prowadzącej Kancelarię Adwokacką N. S., [...] ul. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. S. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie przyznania B. S. zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, pokrycia wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, której znajduje się szkoła oraz z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej, jednocześnie odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: B. S. wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2005 wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na trójkę dzieci oraz dodatków do tego zasiłku. Wójta Gminy [...] decyzją z dnia [...] października 2005 r. przyznał B. S. zasiłek rodzinny oraz wnioskowane dodatki, z wyjątkiem dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania syna D. D. Z uzasadnienia decyzji wynika, iż podstawą odmowy przyznania tego dodatku było uznanie, że B. S. nie wychowuje samotnie syna D. Od powyższej decyzji B. S. wniosła odwołanie, kwestionując odmowę przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowania, gdyż jej zdaniem spełnia wszystkie wymagane ustawą kryteria, a decyzja odmowna jest podyktowana wyłącznie złą wolą pracowników Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] października 2005 r. utrzymało w mocy powołaną decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2005 r. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że kwestię dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych, należało ocenić przez pryzmat art. 59b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U Nr 228, poz. 2255 ze zm.), stanowiącego, że "osoba otrzymująca dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych do dnia 31 sierpnia 2005 r. zachowuje do niego prawo, do zakończenia 3 — letniego okresu jego pobierania, jeżeli spełnia dotychczasowe warunki". Dotychczasowe warunki, o których mowa w cytowanym przepisie, były podane w uchylonym z dniem 1 września 2005 r. art. 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ powołując się na materiał dowodowy stwierdził, nie można uznać, iż B. S. jest osobą samotnie wychowującą dziecko, co jest podstawą przyznania tego rodzaju świadczenia. W szczególności działania ojca dziecka – K. D., mające na celu sądowe ustalenie kontaktów z dzieckiem, świadczą o jego chęci i potrzebie współuczestniczenia w procesie wychowywania dziecka, a jego fizyczna nieobecność w życiu dziecka została obecnie wymuszona przez skarżącą, do czego się przyznaje w treści odwołania od wymienionej wyżej decyzji. Należy zatem uznać, iż ojciec dziecka ma wolę współuczestniczenia w procesie wychowywania dziecka, która w ostatnim czasie jest ograniczana przez matkę dziecka z powodu konfliktu istniejącego pomiędzy nimi. Zdaniem organu wykładnia celowościowa przepisu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwala w takim stanie rzeczy na uznanie, iż ojciec dziecka nie współuczestniczy w wychowaniu dziecka. Można by tak twierdzić, jeżeli nieobecność w życiu dziecka byłaby stała i wynikała z jego wyboru życiowego. Ta decyzja stała się przedmiotem skargi B. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze B. S. wskazała, że ze względu na agresywne zachowanie K. D. i jego destrukcyjny wpływ na rodzinę uniemożliwia jego kontakty z synem i faktycznie sama wychowuje syna D. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany granicami skargi. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.). Zgodnie z art. 2 tej ustawy świadczeniami rodzinnymi są zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego, a także świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne. W przedmiotowej sprawie skarżąca kwestionuje odmowę przyznania jej dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowania dziecka. Zarzut ten należy ocenić w świetle art. 59b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wszedł w życie z dniem 1 września 2005 r. Przepis ten przewiduje zachowanie przez osobę otrzymująca dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych do dnia 31 sierpnia 2005 r. tego dodatku jeżeli spełnia dotychczasowe warunki. Te "dotychczasowe warunki" regulujące przyznawanie dodatku do zasiłku rodzinnego zawarte były do dnia 31 sierpnia 2005 r. w art. 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis art. 11 ust .1 tej ustawy stanowił, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania przysługuje przez okres 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką. Przy czym art. 11 w zakresie pojęcia samotnego wychowania dziecka należało interpretować w zw. z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis definiował to pojęcie jako "wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka" . W przedmiotowej sprawie organ dokonał celowościowej wykładni zwrotu "jeżeli nie wychowuje wspólnie dziecka z ojcem lub matką dziecka" uznając, że przesłanka ta jest spełniona tylko wtedy, jeżeli nieobecność w życiu dziecka byłaby stała i wynikała z jego wyboru życiowego. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że błędne jest powoływanie się przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na wykładnię celowościową art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że w przypadku dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka celem tej instytucji jest udzielenie przez Państwo pomocy osobom, które wskutek różnych zdarzeń losowych wychowują bez stałego współuczestniczenia w życiu rodziny. Świadczenie to nie ma na celu wyłączenia ani ograniczenia zakresu świadczeń alimentacyjnych i wychowawczych, które powinny być spełniane przez osobę wskazaną w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Chronią one dobro dziecka, jako wartość konstytucyjną, a nie interes osoby utrzymującej dziecko. Treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji natomiast wskazuje, że organowi całkowicie umknął ten cel ustawy. Przechodząc do merytorycznej oceny stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że pojęcie "wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka" ma swoje autonomiczne brzmienie na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, które nie jest tożsame z wykonywaniem władzy rodzicielskiej w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przy czym określając zakres tego pojęcia należy uwzględnić cel i charakter jakiemu ma służyć dodatek z tytułu samotnego wychowania dziecka. Dla oceny tej przesłanki nie może mieć znaczenia uiszczanie alimentów czy też nawet regularne kontakty dziecka z drugim z rodziców czy też wola uczestniczenia w procesie wychowania. Istota analizowanej definicji, zdaniem Sądu, opiera się na stałym braku uczestnictwa jednego z rodziców w życiu rodziny, a więc decydujące znaczenie mają okoliczności faktyczne bez względu na przyczynę takiego stanu rzeczy. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, iż B. S. nie zamieszkuje wspólnie z ojcem D. D., oraz że nie prowadzą wspólnie gospodarstwa domowego. Dodatkowo akta sprawy wskazują na ograniczenie przez matkę dziecka kontaktów ojca z synem. Skoro zatem D. D. zamieszkuje wyłącznie ze swoją matką. B. S., a udział ojca w wychowywaniu dziecka polega na ubieganiu się w sądzie o zapewnienie prawa do kontaktów z synem, to tym samym nie można uznać, że te działania spełniają przesłankę wspólnego wychowania dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tak ustalonym stanie faktycznym nieuprawnione jest wiec przyjęcie, przez organ że wykazywana przez ojca wola kontaktów z synem i wystąpienie na drogę sądową o ustalenie kontaktów z dzieckiem, czy też ojcowski charakter kontaktów oznaczają wspólne wychowywanie dziecka. W związku z tym stwierdzić należy, że zarówno organ I jak i II instancji rozstrzygając sprawę dodatku do zasiłku pielęgnacyjnego niewłaściwie zinterpretowały pojęcie "samotnego wychowywania dziecka" co doprowadziło do naruszenia art. 59b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tego względu zaskarżoną decyzja i poprzedzająca ją decyzji organu pierwszej instancji podlegają uchyleniu. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.