I SA/Wa 2303/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA WSA Elżbieta Sobielarska WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2016 r. sprawy ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] wydaną po rozpoznaniu odwołania A.C. (dalej :"Skarżący"), od decyzji Prezydenta [...] (dalej: "Prezydent") z dnia [...] odmawiającej umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od [...] do [...] na rzecz uprawnionego do alimentów, K. C. w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi oraz odraczającej do dnia [...] termin spłaty powyższej należności wraz z ustawowymi odsetkami, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej :"SKO"),utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Decyzja ta wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym : Decyzją Prezydenta z dnia [...] zobowiązano Skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego, do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzja ta jest ostateczna. Decyzją Prezydenta z dnia [...], po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego o umorzenie lub odroczenie terminu spłaty wypłaconych świadczeń, odmówiono umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych (w okresie od [...] do [...]) świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi i jednocześnie odroczono do dnia [...] termin spłaty ww. należności wraz z ustawowymi odsetkami. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji wskazując na swoją trudną sytuację życiową, która uniemożliwia mu spłatę zadłużenia. Zdaniem Skarżącego, fakt odbywania przez niego kary pozbawienia wolności (której przewidywany koniec przypada w dniu [...]) oraz niepodejmowania zatrudnienia w zakładzie karnym powoduje, że jego sytuacja długo się nie poprawi. SKO opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśniło, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 859 ze zm., powoływanej dalej jako: "ustawa"). Stosownie do art. 30 ust. 2 i 3 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Treść przytoczonego przepisu wskazuje, że jedynymi kryteriami, które organ bierze pod uwagę, są sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Podkreślić trzeba, że poprzez użycie sformułowania "może umorzyć" ustawodawca przesądził o uznaniowym charakterze decyzji organu w tym zakresie. Oznacza to, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy kwota świadczenia powinna być umorzona w całości, w części, czy też nie, rozstrzyga organ w ramach uznania administracyjnego. Organ ma więc możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności, co jednak nie może oznaczać dowolności ze strony organu. SKO wyjaśniło że z akt sprawy wynika, iż Skarżący odbywa karę pozbawienia wolności, której przewidywany koniec przypada w dniu [...]. Stosownie do informacji zawartej w piśmie Zastępcy Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...] Skarżący nie jest zatrudniony przy pracach odpłatnych w ww. jednostce penitencjarnej. Z akt sprawy wynika ponadto, że odwołujący się jest 36-letnim kawalerem, ma wykształcenie podstawowe. Jako zawód wyuczony wskazuje obsługę maszyn małej poligrafii, a wśród dodatkowych kwalifikacji - uprawnienia na wózki widłowe. Z informacji zawartych w oświadczeniu Skarżącego wynika, że nie występował do sądu o obniżenie alimentów. Obowiązek alimentacyjny ciąży na wnioskodawcy od [...], a postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez komornika sądowego od [...]. W ocenie SKO, organ pierwszej instancji zasadnie przyjął, iż sytuacja, w której znajduje się Skarżący, nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżący jest osobą zdrową, w wieku pełnej aktywności zawodowej, zdolną podjąć zatrudnienie w niedalekiej przyszłości, a obecny jego stan (przebywanie w więzieniu) można uznać za przejściowy. Skarżący może podjąć zatrudnienie tak w zakładzie penitencjarnym, jak i po zakończeniu odbywania kary, i spłacać zadłużenie, choćby w ratach. W sytuacji gdy odwołujący się ma wyuczony zawód i 36 lat, to brak jest podstaw do uznania, że jego sytuacja będzie mieć charakter stały i w przyszłości nie ulegnie ona zmianie. SKO podkreśliło, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy, a zatem powinny być stosowane w sposób ścisły i nie mogą być rozszerzane. Zatem umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, a ponadto stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Istotne jest przy tym, aby były one niezależne od dłużnika, aby nie znalazł się on w trudnej sytuacji życiowej na skutek własnego postępowania. Zdaniem SKO, w rozpatrywanej sprawie okoliczności wskazywane przez Skarżącego, mające w jego opinii przemawiać za umorzeniem obciążających go należności wypłaconych synowi z funduszu alimentacyjnego, nie można zakwalifikować jako przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy. Z akt sprawy nie wynika, aby szczególne okoliczności miały miejsce w przedmiotowej sprawie. Okolicznością taką nie jest czasowe przebywanie w zakładzie karnym. SKO podkreśliło, że wniosek Skarżącego dotyczył nie tylko umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego syna świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ale także odroczenia terminu płatności. Organ pierwszej instancji - mając na względzie swoistą sytuację Skarżącego oraz jego wyraźną deklarację o zamiarze zwrotu zadłużenia po opuszczeniu zakładu karnego - przychylił się do wniosku strony i odroczył do dnia [...] termin spłaty należności wraz z ustawowymi odsetkami. Mając na względzie okoliczność, iż przewidywany koniec odbywania przez Skarżącego kary pozbawienia wolności przypada na dzień [...], należy uznać, iż termin wyznaczony przez organ pierwszej instancji na spłatę zadłużenia jest odpowiedni. Odroczenie terminu spłaty należności podlegającej zwrotowi jest adekwatnym środkiem udzielenia ulgi wnioskodawcy w spłacie przedmiotowego długu, a nadto czyni zadość jego żądaniu, o jakim mowa w piśmie z dnia [...]. Skarżący nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wniósł do tutejszego Sądu skargę, w której zarzucił organowi wadliwe przyjęcie, że jest osobą zdrową wyjaśniając, że jest zarażony [...]. Podkreślił również, że w [...] będzie przyjęty do szpitala onkologicznego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W piśmie z dnia [...] Skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko. W toku rozprawy w dniu 4 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopuścił z urzędu w trybie art., 106 § 3 p.p.s.a. dowód z dokumentacji lekarskiej dołączonej do pisma z Skarżącego z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest zasadna, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko, zgodnie z którym, umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być następstwem czynników obiektywnych, a okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, które stanowi efekt zabronionych przez prawo działań zobowiązanego. Akceptując w pełni powyższe stanowisko należy stwierdzić, że jakkolwiek okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności nie może stanowić podstawy umorzenia należności, to rozpatrzenie wniosku osoby pozbawionej wolności nastąpić musi przy rozważeniu całokształtu niebudzących wątpliwości okoliczności obrazujących w myśl powołanego przepisu "sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego. W ocenie Sądu, dokonując oceny okoliczności dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego, organy obu instancji naruszyły wytyczne wynikające z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy obu instancji przyjęły, że Skarżący jest osobą zdrową, w wieku pełnej aktywności zawodowej, zdolną podjąć zatrudnienie w niedalekiej przyszłości. Powyższego ustalenia Sąd rozpoznający sprawę nie może podzielić. W aktach administracyjnych znajduje się oświadczenie osoby zobowiązanej do zwrotu wypłaconych świadczeń rodzinnych, alimentacyjnych i opiekuńczych (karty 59-56) z którego wynika, że Skarżący choruje na [...]. Sąd w toku postępowania administracyjnego dopuścił w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowód z dokumentacji medycznej dołączonej przez Skarżącego do pisma z dnia [...], celem dokonania oceny, czy właściwe w sprawie organy w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny będący podstawą zastosowania normy prawa materialnego. Przedstawiona przez Skarżącego dokumentacja medyczna potwierdza zawartą w oświadczeniu informację, że jest on osobą cierpiącą na [...], zdyskwalifikowaną z leczenia z powodu obecności trwałych i bezwzględnych przeciwskazań [...]. Dodatkowo w opisie badań wskazano "obraz TK przemawia za węzłową postacią [...], nie można wykluczyć [...]". Z uzasadnienia decyzji organów obu instancji wynika, że fakt zarażenia Skarżącego [...] w ogóle nie był uwzględniany przy dokonywaniu oceny jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07 (dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wprost wskazujący, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Oznacza to, że organy zobowiązane są do uwzględnienia również sytuacji zdrowotnej osoby występującej o zastosowanie jednej z ulg przewidzianej w art. 30 ust. 2 ustawy. Fakt chorowania przez Skarżącego na [...] może mieć wpływ na ocenę możliwości wywiązania się przez niego z ciążących na nim zobowiązań alimentacyjnych, a co za tym idzie, na ocenę możliwości zastosowania instytucji umorzenia należności alimentacyjnych. Wobec powyższego pominięcie przez organy przy dokonywaniu ustaleń faktycznych co do sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego okoliczności, iż Skarżący cierpi na [...] uznać należy za naruszenie postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę przy dokonywaniu oceny sytuacji dochodowej i osobistej zobowiązanego, organ uwzględni, że Skarżący cierpi na [...], jak również weźmie pod uwagę pozostałe informacje co do jego stanu zdrowia wynikające z dokumentacji przedstawionej przez Skarżącego w toku postępowania sądowego. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.