I SA/Wa 2332/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2014 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ujawnienia w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [..] czerwca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego J. B. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] odmawiającą ujawnienia w rejestrze wojewódzkim wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. J. B. wystąpił o wydanie zaświadczenia potwierdzającego uprawnienia do realizacji odszkodowania za mienie nieruchome pozostawione poza granicami Państwa, w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w O. w dniu [...] kwietnia 1998 r. wydał zaświadczenie nr [...] potwierdzające, iż J. B. jest uprawniony do otrzymania rekompensaty za mienie nieruchome pozostawione przez poprzednika prawnego – H. B. na terenach niewchodzących w skład obecnego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej, na które składają się majątki: O., W., C. i R., pow. M., woj. [...], w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Zaświadczył także, iż wartość pozostawionej nieruchomości wynosi [...] zł. W dniu 20 października 2005 r. J. B. wystąpił o ujawnienie w rejestrze, o jakim mowa w art. 19 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) świadczenia pieniężnego, wypłacanego ze środków funduszu rekompensacyjnego. Wniosek ten ponowił w piśmie z dnia 1 lutego 2007 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił Jarosławowi Bartoszewiczowi ujawnienia w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, wynikającej z zaświadczenia Kierownika Urzędu Rejonowego w O. z dnia [...] kwietnia 1998 r. (znak: [...]). W uzasadnieniu tego orzeczenia organ stwierdził, że wnioskodawca częściowo zrealizował prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, a tym samym jego wniosek o ujawnienie w rejestrze wojewódzkim wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.) jest bezzasadny. Rejestr osób uprawnionych do otrzymania rekompensaty jest skonstruowany w taki sposób, iż nie ma możliwości wprowadzenia do niego danych osób, które posiadają zaświadczenie lub decyzję potwierdzającą prawo do rekompensaty, wydane na podstawie odrębnych przepisów i jednocześnie częściowo zrealizowały (lub ich poprzednicy prawni) już to prawo, przed dniem wejścia w życie ww. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Osoby takie, ubiegające się obecnie o realizację pozostałej części uprawnienia, zobowiązane są do uzyskania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty w trybie przepisów nowej ustawy. Wynika to z treści art. 6 ust. 3 art. 7 ust. 1 pkt 4 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W takich zatem przypadkach celowe jest potraktowanie przez organ prowadzący postepowanie takiego wniosku o wpis do rejestru jako wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, złożonego na podstawie art. 5 ust. 1 tej ustawy. Na powyższą decyzję J. B. złożył odwołanie, zarzucając naruszenie art. 6 ust. 3, art. 7 ust. 1 pkt 4, art. 7 ust. 3 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., poprzez nieuzasadnioną odmowę wpisu posiadanego zaświadczenia do rejestru. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...]) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...]. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ stwierdził, że aktem notarialnym repetytorium [...] z dnia 31 lipca 1998 r. J. B. nabył na podstawie zaświadczenia Urzędu Rejonowego w O. z dnia [...]kwietnia 1998 r. nieruchomość położoną w K. Częściowo zrealizował więc prawo do rekompensaty. Organ powołał także uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt I SA/a 2451/11 stwierdzające, iż w sytuacji, gdy skarżąca nabyła w ramach realizacji prawa do rekompensaty od Skarbu Państwa nieruchomość (...) nie mają zastosowania przepisy art. 7 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (...). Przepisy te bowiem normują sytuację osób, które legitymują się dokumentem (zaświadczeniem lub decyzją) potwierdzającym prawo do rekompensaty, wydanym na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, a prawo to w ogóle nie zostało zrealizowane. W przypadku częściowej realizacji prawa do rekompensaty osoba nie jest uprawniona do ujawnienia w rejestrze wojewódzkim wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty w trybie art. 7 ust. 3 ustawy. Ponadto wskazał na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1932/09 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2009 r., sygn. akt I OSK 1448/08. W związku z powyższym organ uznał, że wniosek J. B. o ujawnienie w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty jest bezzasadny. W sytuacji, gdy częściowa realizacja prawa do rekompensaty miała już miejsce, ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. przewiduje, że w celu dochodzenia pozostałej części rekompensaty zainteresowany winien złożyć w trybie art. 5 ust. 1 ustawy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty i jako załącznik do tego wniosku przedłożyć dokument potwierdzający nabycie nieruchomości (art. 6 ust. 3 ustawy). Przy czym o tym fakcie strona została poinformowana w piśmie organu wojewódzkiego z dnia 29 kwietnia 2013 r. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że J. B. wyraźnie wskazał, iż ubiega się wyłącznie o ujawnienie w rejestrze wojewódzkim wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty w oparciu o art. 7 ustawy. Strona nie złożyła więc w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy wniosku wszczynającego postępowanie w przedmiocie potwierdzenia pozostałej części prawa do rekompensaty. Skargę na powyższą decyzję wniósł J. B.. Orzeczeniu temu zarzucił naruszenie art. 7 ust. 3 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 kpa, art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa. Wystąpił o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającego ją orzeczenia Wojewody [...]. Wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów, tj. zaświadczenia Urzędu Rejonowego w O. z dnia [...] kwietnia 1998 r., pisma J. B. z dnia [...] października 2005 r. oraz jego wniosku z dnia 1 lutego 2007 r. na okoliczność istnienia podstaw prawnych do wpisania ww. osoby do przedmiotowego rejestru i opieszałości organu administracyjnego. Uzasadniając skargę skarżący stwierdził, że decyzja narusza jego interes - uniemożliwiając realizację prawa do rekompensaty. W ramach ekwiwalentu za mienie pozostawione poza granicami państwa otrzymał [...]% wartości pozostawionej nieruchomości. Dodał, że organ nie podjął żadnych kroków celem wyjaśnienia nieprecyzyjnego wniosku z dnia 20 października 2005 r., zadowalając się jedynie opieszałym i bezpodstawnym negowaniem ważności wydanego zaświadczenia przez Urząd Rejonowy. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Mając na względzie powyższe kryteria stwierdzić należy, że skarga jest zasadna, a zaskarżone orzeczenie oraz decyzją je poprzedzająca naruszają prawo. Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. utrzymał w mocy decyzję [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. odmawiającą ujawnienia w rejestrze wojewódzkim wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje fakt, że zgodnie z zaświadczeniem Kierownika Urzędu Rejonowego w O. z dnia [...] kwietnia 1998 r., które nadal znajduje się w obrocie prawnym, skarżący posiadał prawo do rekompensaty za mienie pozostawione przez jego poprzedników prawnych poza obecnymi granicami RP. Osoba ta zrealizowała już część przysługującego jej prawa przez nabycie nieruchomości. We wniesionej skardze strona skarżąca podniosła kwestie - po pierwsze - pozbawienia jej należnego prawa do rekompensaty. Po drugie wskazała na fakt opieszałych działań organów, które uniemożliwiły w rezultacie wystąpienie ze stosownym wnioskiem o potwierdzenie prawa do należnej rekompensaty na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Istota sporu sprowadza się zatem do zbadania charakteru wniosku, który strona skarżąca złożyła w dniu 20 października 2005 r. Zawierał on żądanie ujawnienia prawa do rekomensaty przysługującego skarżącemu w rejestrze utworzonym na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Kwestionowane orzeczenie zostało wydane m.in. na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. stanowiącym, że osoby, które posiadają zaświadczenie lub decyzje potwierdzające prawo do rekompensaty, wydane na podstawie odrębnych przepisów i nie zrealizowały prawa do rekompensaty występują do właściwego wojewody z wnioskiem o ujawnienie w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty. Z powyższego przepisu wynika zatem, że wniosek o ujawnienie w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty dotyczy tylko osób, które posiadają dokumenty potwierdzające prawo do rekompensaty, wydane na podstawie odrębnych przepisów i nie zrealizowały prawa do rekompensaty. Treść tego przepisu jest zatem oczywista, jasna i nie pozostawia żadnych wątpliwości. Sytuacja uregulowana tym przepisem odnosi się tylko do osób, które prawa do rekompensaty nie zrealizowały w ogóle. Natomiast osoby, które w ramach realizacji tego prawa uzyskały na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa lub takie nieruchomości nabyli ich poprzednicy prawni, aby uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty zobowiązane były do złożenia wniosku o potwierdzenie tego prawa nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wskazuje na to treść art. 6 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. Z przepisów tych wynika, że do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należało dołączyć oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty (ust. 1 pkt 5 art. 6 ustawy) oraz dokumenty urzędowe potwierdzające nabycie nieruchomości od Skarbu Państwa w ramach realizacji prawa do rekompensaty na podstawie odrębnych przepisów. Tak więc osoby, które na podstawie odrębnych przepisów zrealizowały już częściowo prawo do rekompensaty albo zrealizowali to prawo częściowo ich poprzednicy prawni, aby uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty obowiązane są złożyć nowy wniosek, w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. Wskazuje na to również treść art. 8 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że decyzja właściwego wojewody, potwierdzająca prawo do rekompensaty zawiera wskazanie zwaloryzowanej na dzień wydania tej decyzji wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, a w przypadku zrealizowania prawa do rekompensaty na podstawie odrębnych przepisów, również wskazanie zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji wartości nabytego prawa własności nieruchomości albo wartości nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartości położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 55/12 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2010 r., sygn.. akt I SA/Wa 1932/09). Mając powyższe na względzie, wskazać należy, że zaistniały w niniejszej sprawie stan faktyczny nie uprawniał skarżącego do wystąpienia do wojewody z wnioskiem o ujawnienie w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, mimo że posiadał on stosowne zaświadczenie, wydane na podstawie odrębnych przepisów. W tych okolicznościach organ I instancji był zatem bezwzględnie obowiązany wyjaśnić, czy intencją wystąpienia z wnioskiem z dnia [...] października 2005 r. przez skarżącego było wpisanie go do przedmiotowego rejestru, czy też złożenie wniosku o zrealizowanie prawa do rekompensaty w oparciu o przepisy obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Organ takich czynności jednak nie podjął. Ponadto, prowadząc postępowanie administracyjne, w piśmie z dnia 25 stycznia 2007 r. organ I instancji poinformował stronę, że wprowadzenie danych do referatu osób uprawnionych do rekompensaty nastąpi o dołączeniu żądanych w tym piśmie dokumentów. W związku z taką informacją skarżący mógł spodziewać się zrealizowania przysługującego mu prawa. Przy czym, ponawiając swój wniosek w dniu 1 lutego 2007 r. skarżący dołączył do niego m.in. kserokopie zaświadczenia z dnia [...]kwietnia 1998 r. wraz z adnotacją na tym dokumencie, że aktem notarialnym nabył nieruchomość gruntową. Tymczasem organ - jak wynika z akt sprawy – nie sprostował swojej informacji, lecz dopiero w dniu 29 kwietnia 2013 r. udzielił stronie wyjaśnień o zasadach przyznania prawa do rekompensaty na podstawie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Ponownie udzielił stronie wyjaśnień w piśmie z dnia 26 czerwca 2013 r. (k. 204 akt administracyjnych). Oba pisma organu zostały doręczone skarżącemu po upływie terminu do wystąpienia z wnioskiem o rekompensatę, tj. po dniu 31 grudnia 2008 r. Wskazany powyżej sposób prowadzenia postępowania spowodował, że organ nie usunął wątpliwości dotyczących treści żądania skarżącego, a podzielał je nawet w dniu wydania decyzji I instancji. Wskazał w niej bowiem na konieczność przeprowadzenia postępowania o przyznanie prawa do rekompensaty oraz celowość potraktowania wniosku strony o wpis do rejestru jako żądania potwierdzenia prawa do rekompensaty. Ta konstatacja powinna zatem znaleźć odzwierciedlenie w działaniach organu podejmowanych na etapie prowadzenia postępowania - a nie tuż przed wydaniem decyzji, a tym bardziej nie w uzasadnieniu decyzji organu wojewódzkiego. W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, iż wobec stwierdzenia częściowej realizacji rekompensaty organ powinien był wezwać wnioskodawcę do jednoznacznego sprecyzowania wniosku. Wówczas, gdyby strona nadal domagała się ujawnienia prawa do rekompensaty w rejestrze organ mógłby wydać decyzję odmowną w tym przedmiocie – tożsamą z obecnie wydaną. Gdyby natomiast zostało sprecyzowane, iż przedmiotowe żądanie dotyczyło potwierdzenia prawa do rekompensaty, organ byłby zobowiązany do wydania orzeczenia w tym przedmiocie. Oczywiście musiałby wówczas uwzględnić, że żądanie złożone zostało przed dniem 31 grudnia 2008 r. W niniejszej sprawie, co już wskazano, organy nie tylko nie ustaliły żądania wniosku, co do którego miały wątpliwości, ale także nie udzieliły stronie wymaganych przez prawo wskazówek. Sposób prowadzenia przedmiotowego postępowania przez organ wojewódzki narusza ogólne zasady postępowania administracyjnego, wyrażone w art. 7, 8 i 9 kpa. Te ostatnie przepisy obligują organy do podejmowania z urzędu lub na wniosek stron wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy obowiązane są również prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Ponadto organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Wskazane uprzednio działania organu stały także w sprzeczności z przepisem art. 77 § 1 i 80 kpa, zgodnie z którymi organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona – co jak wskazano powyżej z pewnością nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Rolą organu nie jest bowiem wskazywanie charakteru żądania, które następnie wyznacza przedmiot postępowania. O tym jaki charakter żądania i zakres ma pismo strony w postępowaniu administracyjnym decyduje ona sama, a nie organ do którego zostało ono skierowane (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt 2451/11). Minister Skarbu Państwa, mimo tak istotnych braków w materiale dowodowym, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, przez co naruszył art. 138 kpa w związku z art. 15 kpa. Reasumując - w ocenie Sądu - postępowanie organu I i II instancji przeprowadzone zostało z naruszeniem podstawowych reguł procesowych kpa, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od powyższego, Sąd zauważa, że konsekwencją udzielenia informacji o zasadach dotyczących rekompensaty dopiero w dniu 29 kwietnia 2013 r., tj. po ok 8 latach od dnia złożenia wniosku przez skarżącego - przy jednoczesnym utrzymaniu zaskarżonej decyzji w obrocie prawnym - byłoby uchybienie przez skarżącego terminowi zawitemu do złożenia wniosku o rekompensatę na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Wskazać należy, że ponownie rozpoznając sprawę organy administracji powinny wezwać skarżącego do jednoznacznego sprecyzowania jego wniosku. Dopiero po ustaleniu tej okoliczności organ dokona oceny wniesionego żądania. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 i 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.