I SA/Wa 234/24

WyrokWSA w Warszawie2024-06-14

Skład orzekający: Marta Kołtun-Kulik, Magdalena Durzyńska, Łukasz Trochym

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego i podlega ubezpieczeniu w KRUS, ale twierdzi, że zaprzestała pracy w gospodarstwie w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że organy błędnie oceniły przesłankę zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym. Sąd podkreślił, że samo podleganie ubezpieczeniu w KRUS nie jest wystarczające do odmowy przyznania świadczenia, a organy powinny przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, jeśli kwestionują oświadczenie strony o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa. Sąd uznał również, że wyjaśnienia skarżącej dotyczące daty zaprzestania pracy i zakresu opieki są wystarczające, a także że nie zachodzi współopieka w rozumieniu negatywnym dla przyznania świadczenia.
Stan faktyczny
Skarżąca A. C. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności oraz wątpliwości co do zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podtrzymując argumentację o niespełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu prowadzenia działalności rolniczej i wynajmu pawilonu, a także o istnieniu współopieki nad matką.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 8 grudnia 2023 r. oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 12 października 2023 r.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Łukasz Trochym, Protokolant referent stażysta Magdalena Biadoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 8 grudnia 2023 r. nr KO(...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta (...) z dnia 12 października 2023 r. nr (...). Zaskarżoną decyzją z 8 grudnia 2023 r., nr KO-1175/4103/671/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – po rozpatrzeniu odwołania A. C. (dalej: "skarżąca") od decyzji Wójta Gminy [...] Duży (dalej: "Wójt", "organ I instancji") z 12 października 2023 r., nr 000298/SP/10/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Decyzja organu odwoławczego została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 2 sierpnia 2023 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Do wniosku załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 26 maja 2023 r., nr PZO.41140.4411.5.2023, na podstawie którego zaliczono jej matkę – D. S., ur. [...] maja 1941 r., do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na stałe i wskazano w nim, że niepełnosprawność istnieje od 13 lipca 2022 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 kwietnia 2023 r. Skarżąca oświadczyła we wniosku, że w dacie 2 sierpnia 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego/wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego przez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], organ I instancji ww. decyzją z 12 października 2023 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W pierwszej kolejności Wójt wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Stwierdził, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznał ww. przepis za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jednakże pomimo kilkukrotnych nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, przepis art. 17 ust. 1b nadal obowiązuje w niezmienionym brzmieniu. Tym samym, wobec braku spełnienia warunku wynikającego z ww. przepisu należało odmówić świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto Wójt stwierdził, że z oświadczenia skarżącej wynika, iż od 2 sierpnia 2023 r. zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w nim. Natomiast, z pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w [...] z 18 sierpnia 2023 r. wynika, że skarżąca podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu jako małżonka rolnika i nie złożyła oświadczenia o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym. Z kolei, z pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 8 września 2023 r. wynika, że jest ona wpisana w ewidencji producentów prowadzonej przez Agencję jako małżonek P. C. Wobec powyższego organ I instancji stwierdził, że w takim stanie faktycznym sprawy zaistniały wątpliwości co do złożonego świadczenia przez skarżącą. A. C. wniosła, w ustawowym terminie, odwołanie od decyzji organu I instancji z 12 października 2023 r. Kolegium, powołaną na wstępie decyzją z 8 grudnia 2023 r., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] nr 000298/SP/10/2023. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w dniu 24 listopada 2023 r. odebrał od skarżącej zeznanie (złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej), celem ustalenia czy opieka nad matką faktycznie jest sprawowana oraz czy możliwe jest pogodzenie tej opieki z pracą w gospodarstwie rolnym. Kolegium stwierdziło, że organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek orzekać w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Wobec powyższego, w niniejszej sprawie, nie było dopuszczalne oparcie decyzji przez organ I instancji na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Następnie Kolegium wskazało, że skarżąca jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca jest jedynaczką, a matka jest rozwiedziona i nie ma innego otoczenia rodzinnego. W okolicznościach przedmiotowej sprawy Kolegium uznało, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania w związku z sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ odwoławczy wskazał, że z przytoczonych w decyzji przepisów, tj. art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ww. ustawy wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest by opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W związku z tym świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Kolegium podniosło, że wprawdzie skarżąca podała we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, że w dniu 2 sierpnia 2023 r. zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, to z zeznań A. C. złożonych w siedzibie organu wynika, że w istocie nadal prowadzi działalność rolniczą wraz ze swoim mężem, z której to działalności małżonkowie uzyskują dochody. Skarżąca wyjaśniła bowiem, że "oświadczenie to kazał jej wypełnić pełnomocnik i to on wpisał datę - jest to data złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne." Kolegium, powołało się na ustalenia organu I instancji z których wynika, że A. C. podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS Oddział w [...] jako małżonka rolnika oraz, że nie złożyła oświadczenia o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym. Wobec tego stwierdziło, że powyższe koresponduje ze stanem faktycznym sprawy albowiem z zeznań skarżącej wynika, że źródłem utrzymania rodziny jest dochód z gospodarstwa rolnego, cyt.: " (...) Uprawiamy zboże, kukurydzę, zbieramy plony i sprzedajemy (...), to ja głównie zajmuje się sadem, robię przycinki, opryski i potem zbieram owoce (...)". Ponadto oświadczyła, że: "Jestem właścicielką pawilonu handlowo-usługowego w [...] na [...] 44, który wynajmuję i z którego uzyskuję kwotę miesięcznie 2 300 zł. Doglądam tego pawilonu raz na miesiąc lub jak zajdzie potrzeba częściej. Płacę z tego tytułu ryczałt w Urzędzie Skarbowym w [...]." W konsekwencji Kolegium podniosło, że ustalone w sprawie okoliczności wskazują jednoznacznie, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, ani nie zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Nadal jest rolnikiem, jest ubezpieczona w KRUS i osiąga dochody z tego gospodarstwa rolnego oraz z tytułu wynajmu pawilonu handlowo- usługowego w [...]. Niezależnie od powyższego, zdaniem Kolegium, kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zakres opieki świadczonej przez skarżącą wobec matki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w kontekście związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Jak wynika z zeznań, skarżąca znaczną część swojego dnia przeznacza na wykonywanie pracy zarobkowej: prowadzenie działalności rolniczej z mężem. Tymczasem, dla uznania opieki za spełniającą kryteria o jakich mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i niepełnosprawności osoby jej wymagającej, które z uwagi na swą intensywność wykluczają podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszają go do rezygnacji z niego). Opiekun musi pozostawać do dyspozycji osoby niepełnosprawnej udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość do niesienia pomocy. Opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego nie może podlegać na opiece częściowej czy sprawowanej w niewielkim zakresie. Nie może to być także współopieka, czy opieka naprzemienna z innymi osobami. Natomiast, jak zaznaczyło Kolegium, skarżąca wskazała, że razem z mężem zajmują się jej niepełnosprawną matką. Zeznała: "Razem z mężem zajmujemy się mamą, ja zmieniam w nocy i rano pieluchy oraz worek stomijny (....), musimy się z mężem wymieniać przy opiece nad mamą, gdy ja coś muszę zrobić w ogrodzie albo w gospodarstwie.,,". Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie spełnia kumulatywnie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. Skarżąca, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Kolegium z 8 grudnia 2023 r. zarzucając jej naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych i domagając się jej uchylenia w całości oraz orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że "jej matka wymaga całodobowej opieki, zarówno higienicznej, z którą nie jest w stanie samodzielnie sobie poradzić, jak i ciągłego nadzoru nad jej zachowaniem, aby uchronić ją i domowników przed uszczerbkiem na zdrowiu jak i skutkami nieszczęśliwych zdarzeń. Zdarza się, że matka w ciągu nocy wstaje, spaceruje po domu i wykonuje jakieś czynności w kuchni. Ponadto może wyjść na zewnątrz z domu zostawiając otwarte drzwi. Wymaga również ciągłej stymulacji umysłowej poprzez np. rozmowę, wspólne posiłki, (itp.). W chwili obecnej matka wymaga pomocy w najprostszych czynnościach życiowych, takich jak ubranie, jedzenie, nawet ułożenie do snu. Ostatnio został zakupiony dla niej chodzik, w celu ułatwienia poruszania się.". Skarżąca podkreśliła, że wbrew ocenie Kolegium, w jej przypadku, nie zachodzi współopieka. Mąż pomaga skarżącej kiedy ta musi załatwić sprawy urzędowe, zdrowotne czy wykonać jakieś prace w domu czy obejściu itp. Często mąż nadzoruje (obserwuje mamę w nocy), kiedy skarżąca musi iść spać czy odpocząć. Jest to jego dobra wola, a nie zorganizowana współopieka. Wtedy także skarżąca jest na każde zawołanie matki, gdyby potrzebna była pomoc. Zdaniem skarżącej trudno przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko tym opiekunom, którzy nie śpią, nie jedzą, nie mogą zachorować, ugotować obiadu, posprzątać, załatwić sprawy urzędowej, nie wspomaga ich nikt z domowników. Odnosząc się do daty zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym skarżąca podniosła, że pomijając niefortunność sformułowania "pełnomocnik kazał", faktycznie jako datę zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym podała datę złożenia wniosku. Jednakże, ponieważ matka jest pod jej opieką od dwóch lat, a stan zdrowia nieustannie się pogarsza - trudno ustalić jednoznacznie taką datę, na pewno było to przed dniem złożenia wniosku, dlatego taką datę przyjęła. Dalej skarżąca podniosła, że nadal jest ubezpieczona jako małżonka rolnika. Przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego otrzymała w KRUS informację, że skoro jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o wielkości przeliczeniowej powyżej jednego hektara to jest zobowiązana opłacać składkę w KRUS z mocy ustawy. Dopiero po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w określonym terminie, należy złożyć stosowne oświadczenie w KRUS i wtedy zmienia się status z datą wsteczną - z datą złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt ubezpieczenia w KRUS nie stanowi więc przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie skarżąca wyjaśniła, że wielokrotnie pytano ją w Kolegium jakie prace wykonuje w gospodarstwie. Odpowiedziała więc wówczas, że głównie zajmuje się sadem ale w tym znaczeniu, że zajmowała się nim, zanim musiała poświęcić się opiece nad matką, a nie, że zajmuję się nim w chwili obecnej. Aktualnie bowiem nie zajmuję się faktycznie prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Dodatkowo skarżąca wskazała, że wbrew ocenie Kolegium, dochody z najmu nie wchodzą w zakres regulacji art.17 ust. 1 u.ś.r. Wobec powyższego, w ocenie skarżącej, spełnia ona kumulatywnie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, skarga jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z 8 grudnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 12 października 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast, zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r., w przypadku - gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2). W sprawie bezsporne jest, że matka skarżącej (lat 82) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 26 maja 2023 r., w którym wskazano, że niepełnosprawność D. S. istnieje od 13 lipca 2023 r. Skarżąca oświadczyła, pod rygorem odpowiedzialności karnej, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego/pracy w gospodarstwie rolnym w dniu 2 sierpnia 2023 r., tj. w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe wynika także z ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu 30 sierpnia 2023 r. Podczas wywiadu ustalono także, że matka skarżącej jest osobą rozwiedzioną, zamieszkuje razem z córką i zięciem, nie ma innych osób, którzy mogliby otoczyć ją opieka. D. S. choruje na otępienie starcze, chorobę Alzcheimera, nadciśnienie tętnicze, posiada stomię, ma trudności z chodzeniem, jest osoba pampersowaną. Z uwagi na wiek i stan zdrowia matka skarżącej wymaga całodobowej opieki drugiej osoby. Do wniosku o świadczenie pielęgnacyjnego został dołączony także zakres czynności wykonywanych przez skarżącą w związku z opieką nad matką. W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że z faktu objęcia ubezpieczeniem społecznym rolnika na podstawie przepisów ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2023 r., poz. 208 z późn. zm.), a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, wynika domniemanie prawne prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 1 tej ustawy ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników (...). Natomiast w myśl art. 6 pkt 1 tej ustawy, przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Jednakże podnieść należy, że przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prawnym prowadzenia gospodarstwa rolnego (co wynika z objęcia ubezpieczeniem przysługującym rolnikowi), lecz na stwierdzeniu - w stanie faktycznym sprawy - rzeczywistego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku i ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. W sytuacji, gdy organy kwestionują przyjęty w tym zakresie przez ustawodawcę dowód w postaci składanego (przez ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne) pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, to muszą przeprowadzić w tym przedmiocie postępowanie wyjaśniające, które w sposób jednoznaczny wykaże, że oświadczenie to nie jest zgodne z prawdą. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia powinny dotyczyć posiadania przez stronę gospodarstwa rolnego oraz rzeczywistego wykonywania w nim czynności "rolniczych". Tymczasem dla zakwestionowania powyższego Kolegium powołało się jedynie na pismo KRUS Odział w [...] z 18 sierpnia 2023 r. gdzie wskazano, że skarżąca jako żona rolnika podlega ubezpieczeniu w KRUS oraz pismo ARiMR z 8 września 2023 r., z którego wynika, że mąż skarżącej P. C. złożył wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych w 2022 i 2023 (sprawa wniosku z 2023 r. jest w trakcie rozpatrywania). Ponadto Kolegium powołało się na zeznania skarżącej złożone przed tym organem, z których (wbrew stanowisku Kolegium) w zestawieniu z całokształtem materiału dowodowego nie można jednoznacznie przyjąć, że w sprawie nie zaistniała przesłanka zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym w związku z opieką nad matką. Wprawdzie skarżąca oświadczyła, że rodzina utrzymuje się m.in. z gospodarstwa rolnego o pow. 14 ha, jednakże ustawodawca nie wymaga aby to także mąż skarżącej, który jest rolnikiem, również zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego i nie czerpał z tego tytułu dochodu. Sąd za wystarczające uznał wyjaśnienia skarżącej zaprezentowane w skardze co do daty zaprzestania wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym jaki i co do zakresu sprawowanej opieki. Wyjaśnienia te korespondują z ustaleniami pracownika socjalnego dokonanymi podczas wywiadu skarbowego. Ponadto, Sąd w składzie orzekającym, przychyla się do stanowiska skargi, że w sprawie nie zaistniała współopieka, w znaczeniu zaprezentowanym przez Kolegium. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że jakkolwiek z dniem 1 stycznia 2024 r. na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) uległy zmianie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, wykluczając obecnie możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz opiekuna osoby dorosłej, to w niniejszej sprawie wniosek skarżącej winien być rozpoznany na gruncie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie tej nowelizacji. Sąd, orzekając w niniejszej sprawie, stoi bowiem na stanowisku, że art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym - stanowiący, że "w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe" – należy interpretować w ten sposób, że skoro opiekun spełniał przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dacie złożenia wniosku, a ten złożony został przed ww. datą, to przyjąć należy że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia owego wniosku, zatem "do dnia 31 grudnia 2023 r." Podobny pogląd co do wykładni ww. przepisu wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 22 lutego 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 72/24 (LEX nr 3691317), który Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie podziela. W konsekwencji, ponownie rozpoznając sprawę, organy wezmą pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku ocenę prawną oraz wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło