I SA/Wa 2347/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 2347/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. W. na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. W związku z wezwaniem do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2016 r. oddalającego skargę K. W. na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] listopada 2015 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej. Oświadczył, że ze względu na trudną sytuację finansową nie jest w stanie ze środków własnych ponieść kosztów opłat kancelaryjnych w dwóch równolegle toczących się postępowaniach (sprawy prowadzone pod sygn. akt I SA/Wa 1986/15 oraz I SA/Wa 2347/15) w łącznej wysokości 200 zł. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy (PPF) skarżący wskazał następnie, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Skarżący podaje, że prowadzi jednoosobowe rolnicze gospodarstwo domowe przynoszące dochody w wysokości ok. [...] zł miesięcznie, w zależności od urodzaju. Wnioskodawca oświadczył, że posiada mieszkanie o pow. [...] m2 oraz [...] ha nieruchomości rolnych, a ponadto składnikami jego majątku są ciągnik, samochód oraz prasa. Do stałych wydatków zaliczył koszty remontów budynku inwentarskiego, opłaty za telefon, podatki, energię, wydatki na części zamienne, paliwo oraz ubezpieczenie mienia. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że posiadane gospodarstwo rolne jest nierentowne, a w jego skład wchodzą ziemie o niskiej klasie. Postanowieniem z dnia 18 maja 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu K. W. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżący zadeklarował, że utrzymuje się z prowadzenia rolniczej działalności gospodarczej, która przynosi dochód w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Referendarz stwierdził, iż oświadczenie skarżącego w przedmiocie wysokości osiąganego dochodu jest niewiarygodne na tle innych jego oświadczeń, z których wynika, iż dysponuje on środkami wystarczającymi nie tylko na konieczne utrzymanie, ale także na niezbędne remonty. Ponadto, w grudniu 2015 r. skarżący samodzielnie uiścił koszty wpisu od skargi w wysokości 100 zł, równocześnie opłacając wpis od skargi w postępowaniu w sprawie I SA/Wa 1986/15. W złożonym wniosku skarżący nie przywołał okoliczności wskazujących na to, że jego sytuacja majątkowa od momentu poniesienia ww. kosztów sądowych uległa zmianie. Referendarz sądowy stwierdził, iż istotne dla oceny wniosku pozostaje okoliczność posiadania przez skarżącego znacznego majątku nieruchomego. Wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie. Bez znaczenia pozostaje natomiast sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, ponieważ majątek ten może przynosić także potencjalne korzyści, takie jak zabezpieczenie pożyczki lub kredytu. Referendarz sądowy uznał, że informacje przedstawione w rozpoznawanym wniosku są wystarczające do przyjęcia oceny odnoszącej się do możliwości samodzielnego poniesienia przez stronę kosztów sądowych w sprawie. W dniu 27 maja 2016 r. K. W. skutecznie wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 18 maja 2016 r. Zakwestionował w nim odmowę przyznania prawa pomocy wskazując, iż jego obecna sytuacja majątkowa uniemożliwia mu uiszczenie opłaty, a niewielki areał ziemi i charakter pracy rolnika nie pozawala mu zaoszczędzić jakiejkolwiek kwoty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 245 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie oświadczenia, obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Ocenie podlega, czy złożone przez skarżącego oświadczenie jest wiarygodne i wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, powinno więc ograniczać się do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, iż to strona powinna wykazać, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez nią udowodnione. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien należycie udowodnić swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezdomnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie przyjął, że przedłożone przez skarżącego w niniejszej sprawie oświadczenia budziły wątpliwości. Skarżący ogólnie twierdzi, że jego sytuacja majątkowa uniemożliwia mu uiszczenie opłaty, przywołując jedynie charakter pracy na roli, słabą klasę ziemi i jej niewielki areał. Co więcej, z oświadczeń skarżącego wynika, że wszystkie inne zobowiązania (m.in. remonty, rachunki telefoniczne, ubezpieczenie mienia) reguluje on na bieżąco. Ponadto, w styczniu 2016 r. samodzielnie uiścił koszty wpisu od skargi w wysokości 100 zł, wcześniej opłacając wpis od skargi w postępowaniu sprawie I SA/Wa 1986/15. Skarżący nie wskazał, że od tego czasu jego sytuacja majątkowa uległa zmianie. Sąd uznał za trafne stanowisko referendarza, iż nie bez znaczenia dla oceny wniosku pozostaje okoliczność posiadania przez skarżącego znacznego majątku nieruchomego. Sąd podziela pogląd ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, a przywołany przez referendarza sądowego w treści postanowienia z dnia 18 maja 2016 r., że posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie kosztów sądowych. Istotne jest, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. (postanowienie NSA z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt I OZ 781/14). Oznacza to, że Sąd nie może nie uwzględnić okoliczności, iż skarżący posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2, [...] ha nieruchomości rolnych, a także ciągnik, samochód oraz prasę. Zdaniem Sądu trafne jest więc stanowisko referendarza, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, warunkujące przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. Z przedstawionych przez wnioskodawcę oświadczeń nie wynika, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co więcej, należy zgodzić się ze stwierdzeniem referendarza, że posiadany przez wnioskodawcę majątek wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.