I SA/Wa 2359/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata H. S., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Ośrodka Pomocy Społecznej [...], działającego z upoważnienia Prezydenta W., nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego, utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny: Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej Ośrodka Pomocy Społecznej [...], po rozpoznaniu - wniosku J. S., decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., odmówił przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł, przeznaczonego na zakup leków i szczepionki [...]. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż w trakcie postępowania ustalono, że J. S. mieszka z córką i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Dochód miesięczny J. S. wynosi [...] zł. miesięcznie. J. S. posiada zadłużenie czynszowe oraz jest właścicielem działki, nieruchomości i budynków gospodarczych w M. będących przedmiotem sporu z siostrą, którego zakończenie mogłoby wpłynąć na poprawę sytuacji J. S. Ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego określonego ustawą o pomocy społecznej, J. S. nie przysługuje pomoc w formie zasiłku celowego. Organ pierwszej instancji uznał jednocześnie, że w przypadku J. S. nie ma także podstaw do zastosowania przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym, w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Organ podniósł, że decyzją z dnia [...] marca 2011 r. J. S. otrzymał zasiłek celowy specjalny na dofinansowanie zakupu szczepionki i leków, jednak nie zrealizował go zgodnie z przeznaczeniem. W decyzji wskazano także, że średnia wysokość zasiłku przyznanego przez OPS w lipcu 2011 r. wynosiła [...] zł. Zdaniem organu pierwszej instancji, z tego względu, że J. S. posiada własną emeryturę i zasiłek pielęgnacyjny, a jego dochód przewyższa 200% kryterium dochodowego, posiada majątek i jest osobą zdolną do samoobsługi, wskazane we wniosku potrzeby może zaspokoić we własnym zakresie. Od powyższej decyzji J. S. złożył odwołanie przedstawiając w nim swoje wydatki oraz konieczność spłaty kredytu zaciągniętego w banku "[...]", a także stan jego zdrowia. Rozpoznając odwołanie organ odwoławczy przytoczył treść art. 8 ustawy o pomocy społecznej wskazując na kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, oraz to, iż z akt sprawy wynika, iż dochody J. S. przekraczają wskazane powyższym przepisem kryterium dochodowe ([...]zł). Organ podniósł, że zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, a osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Tymczasem zdaniem organu J. S. nie podejmuje powyższych działań mając do tego możliwości (jest właścicielem nieruchomości w M.). Zdaniem organu ośrodki pomocy społecznej nie mogą ponosić wszystkich kosztów utrzymania wnioskodawcy, tym bardziej, że zasiłki przyznawane na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej z przeznaczeniem na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych napraw lub kosztów pogrzebu dotyczyć mogą tylko osób, które spełniają kryterium dochodowe. Natomiast osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających ustawowe kryterium dochodowe w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany zasiłek na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Jest to specjalny zasiłek celowy nie podlegający zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Organ przytoczył wyrok NSA z 28.08.2008 r OSK 1416/07, LEX nr 489088w którym wskazano, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Organ rozpatrując przedmiotową sprawę uznał, że w przypadku J. S. sytuacja taka nie występuje, a sytuację materialną J. S. powinien starać się zmienić we własnym zakresie wykorzystując własne zasoby majątkowe w postaci nieruchomości położonych w M. Organ podniósł, że "pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Innymi słowy, zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań. Na decyzję SKO w W. z dnia [...] października 2011 r. skargę do WSA w Warszawie złożył J. S. podnosząc w niej między innymi, że nie wykorzystał przyznanego mu decyzją z dnia [...].03.2011 r. zasiłku celowego na dofinansowanie szczepionki i leków, ponieważ był operowany i pieniądze te przeznaczył na leki [...] i [...]. Natomiast co do jego majątku, zadłużenia i eksmisji, to toczą się sprawy w sądach i Trybunale w Strasburgu. Skarżący podnosi, że ma [...] lat i jest inwalidą I grupy, a na poczet długów komornik zabiera mu 70% emerytury. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Przy czym wskazać w tym miejscu należy, iż kontrolne uprawnienia Sądu ograniczone są tylko co do legalności decyzji, natomiast kontrola możliwości finansowych organu jak również sposobu rozdysponowania środków wykraczałaby poza kognicję Sądu. Zatem kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 116/10). Przede wszystkim podkreślić należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 w/w ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Uznanie administracyjne, które występuje przy przyznawaniu świadczeń z pomocy społecznej, w tym również zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej polega na tym, że organ pomocowy dokonuje oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Przy czym nie można organowi rozstrzygającemu sprawy z zakresu pomocy społecznej odmówić prawa do oceny złożonego wniosku. Organy administracji publicznej rozstrzygające przedmiotową sprawę, w sposób prawidłowy zdaniem Sądu dokonały oceny całokształtu rozpoznawanej sprawy, nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego i prawidłowo ustaliły hierarchię potrzeb skarżącego odmawiając przyznania zasiłku na zgłoszone potrzeby. Osoby, które starając się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich "uznanie administracyjne" ocenione przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryteria przyznawania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Nie może bowiem w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium dochodowe wynikające z ustawy o pomocy społecznej spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych, na rzecz osób, które przekraczają to kryterium. Istotą bowiem specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej jest jego wyjątkowość o czym świadczy brzmienie przepisu, który pozwala na przyznanie, tegoż zasiłku "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". Osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i w nie pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Słuszne jest również stanowisko organu, iż Ośrodek Pomocy Społecznej zobowiązany jest mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. W lipcu 2011 r. średnia wysokość przyznanego zasiłku wynosiła [...] zł, a pomocą w formie przyznania zasiłku celowego objęto [...] osób. Zgodnie z art. 39 ustawy pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego jest ponadto uzależnione od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną. Organy orzekające w niniejszej sprawie bezspornie ustaliły, że J. S. przekroczył kryterium dochodowe, które wynosi [...] zł. Wobec czego przedmiotową sprawę należało rozpoznać w oparciu o kryterium określone w powołanym art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Z treści tego przepisu wynika natomiast, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego" swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje w tym przepisie zwrot "może być przyznany". Zasadnie zatem organy wskazały, że przyznanie zasiłku celowego specjalnego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organu administracji i nie rodzi dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka. Zważyć bowiem należy, że celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna. Jednocześnie odnosząc się do wskazanego w skardze orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, stwierdzić należy, że nie stanowi to samoistnego zdarzenia mającego wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Prawidłowe jest zdaniem Sądu takie stanowisko organów, że dla oceny zasadności wniosku złożonego przez J. S. nie mogli pominąć tego, że skarżący posiada majątek znacznej wartości, tj. nieruchomość w M., uzyskaną w wyniku działu spadku po rodzicach. Przyznana skarżącemu nieruchomość może w znaczny sposób poprawić jego sytuację materialną i życiową. Wartość majątku skarżącego składającego się z działki, nieruchomości i budynków gospodarczych została określona na kwotę [...]zł. W tej sytuacji uznać należy, że organy obu instancji wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego, oraz dokonały ustaleń wszystkich okoliczności od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały wyczerpująco uzasadnione w decyzjach organów obu instancji. Dlatego też nie można postawić organom orzekającym w przedmiotowej sprawie dowolności w kwestii podjętego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2007 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz 270) orzekł jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 wyżej powołanej ustawy.