I SA/Wa 2368/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: WSA Anna Wesołowska (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. P., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (SKO) decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., po rozpoznaniu odwołania T. G. (Skarżąca) od decyzji Prezydenta W. (Prezydent) z dnia [...] kwietnia 2014 r. o odmowie przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na leki, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym : W dniu 1 kwietnia 2014 r. Skarżąca zwróciła się o udzielenie pomocy finansowej refundację leków według wycenionych recept. Prezydent decyzją z [...] kwietnia 2014 r., wydaną na podstawie art. 3 ust. 3, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej "u.p.s.") odmówił przyznania powyższej pomocy. W uzasadnieniu Prezydent wyjaśnił, że do wniosku o przyznanie pomocy Skarżąca nie dołączyła recept informujące, że chodzi o wycenione recepty znajdujące się już w jej aktach osobowych. Dalej Prezydent wyjaśnił, że w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że Skarżąca mieszka z pełnoletnim synem, prowadzi jednak samodzielne gospodarstwo domowe. Syn obecny był w mieszkaniu jednak nie doszło do przeprowadzenia z nim wywiadu, Skarżąca nie wyraziła również zgody na przeprowadzenie z nim wywiadu alimentacyjnego. Nie ustalono więc w jakiej części syn partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania i czy jest w stanie pomagać Skarżącej finansowo w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb. Ustalono również, że dochodem Skarżącej jest renta w wysokości [...] złote. Skarżąca oświadczyła również, że od 1 marca 2014 r. posiada dodatek mieszkaniowy. Skarżąca jest długotrwale chora i niepełnosprawna. Organ ustalił następnie, że Skarżąca przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., to wynoszące 542 złote, co oznacza, że nie kwalifikuje się do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s. Wobec powyższego organ rozpoznał wniosek Skarżącej na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s.a. , zgodnie z którym szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ ustalił następnie, że sytuacja Skarżącej nie spełnia warunków szczególnie uzasadnionego przypadku, pod którym rozumiana jest taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet nadzwyczajnych. Organ podkreślił, że realizacja recept, kupowanie leków dostępnych bez recepty należy do stałych, systematycznych, comiesięcznych wydatków osób długotrwale chorych, które leczą się systematycznie. Z treści wniosku wynika, że Skarżąca oczekuje refundacji, a zatem zwrotu poniesionych przez nią kosztów, co oznacza, że była w stanie z własnych środków zaspokoić tę potrzebę. Przyznanie pomocy na ten cel ze środków publicznych było zatem niezasadne. Środki pomocy społecznej nie służą zwrotowi kosztów ponoszonych przez świadczeniobiorców pomocy społecznej, a zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym przyznawanym na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, ujawniających się w danym okresie, nie zaś potrzeby, która już została zaspokojona. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca wskazała, że uzasadnienia decyzji wydanych przez Prezydenta w jej sprawach są powielone. Pokreśliła, że spełnia przesłanki wynikające z art. 41 u.p.s., który w jej ocenie jest wadliwe interpretowany przez Prezydenta. Wskazała, że nie może pokryć wszystkich swoich potrzeb, zaś u.p.s. przewiduje wspieranie bezpieczeństwa i godnego życia. Opisaną na wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu pierwszej instancji zarówno co do ustaleń faktycznych jak i kwalifikacji prawnej, w tym wykładni art. 41 pkt 1 u.p.s. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że pod pojęciem szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w wart. 41 pkt 1 u.p.s. rozumieć należy, zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, cytując w tym zakresie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2011 r. sygn.. akt. I OSK 1083/11. Organ podkreślił, powołując się na wyrok NSA z 19 stycznia 2006 r. I OSK 777/05 i wyrok tutejszego sądu z dnia 17 maja 2007 r. I SA/Wa 272/07, że przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. przewiduje przyznanie pomocy w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w jakiej się znalazła. SKO wskazało, że Skarżąca nie jest osobą samotną, ma bowiem dorosłego syna, który winien wspierać ją w trudnej sytuacji (również materialnie), jej dochód wynosi [...] złotych, czyli przekracza kryterium dochodowe, które wynosi 542 złote miesięcznie. Ponadto od 1 marca 2014 r. Skarżąca ma przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] złotych miesięcznie. Od dłuższego czasu objęta jest pomocą finansową Ośrodka Pomocy Społecznej i w miarę możliwości określona pomoc jest jej udzielana. Zatem brak jest podstaw do uznania, że obecnie zaszły jakieś szczególne okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skarżąca wniosła na powyższą decyzję skargę do tutejszego sądu zarzucając organom świadomą złą wolę i działanie wbrew prawu i zasadom współżycia społecznego, naruszenie Konwencji ONZ o ochronie osób niepełnosprawnych i wniosła o uchylenie decyzji obu instancji, przyznanie świadczenia oraz rozstrzygnięcie z uwzględnieniem poniesionych przez nią szkód. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela zarówno ustalenia faktyczne poczynione przez organy jak i przedstawioną przez nie wykładnię przepisów prawa oraz ich zastosowanie w sprawie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że z treści wywiadu środowiskowego (podpisanego przez Skarżącą) wynika, że prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe, oraz że utrzymuje się z renty, której wysokość wynosi [...] złotych miesięcznie ([...] złotych od 1 marca 2014 r.) Oznacza to, że dochody Skarżącej przekraczają kryterium ustawowe, przewidziane w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., które na dzień wydawania decyzji przez organy obu instancji wynosiło 542 złote. W konsekwencji, organy prawidłowo uznały, że w sprawie nie może znaleźć zastosowania art. 39 u.p.s., zaś wniosek Skarżącej o przyznanie pomocy powinien być rozpoznany z uwzględnieniem zapisów art. 41 pkt 1 u.p.s. Sąd wskazuje w tym miejscu, że istotnie, art. 41 pkt 1 u.p.s. przewiduje wydanie decyzji o charakterze uznaniowym. Jednak przed wydaniem takiej decyzji, organ zobowiązany jest do ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki, warunkujące uwzględnienie żądania strony. Jeżeli w toku postępowania ustalone zostanie, że przesłanki te nie występują, organ nie może uwzględnić żądania strony, gdyż stanowiłoby to naruszenie prawa. W razie ustalenia, że w sprawie występują przesłanki, których istnienie warunkuje zastosowanie danego przepisu, organ w ramach uznania administracyjnego podejmuje decyzję, w której uwzględnia żądanie strony w całości lub w części lub też na mocy której żądania strony nie uwzględnia. Podkreślić należy jednak, że możliwość wydania decyzji o charakterze uznaniowym uzależniona jest od zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". W sytuacji, w której ów szczególnie uzasadniony przypadek nie zaistniał, organy zobowiązane są do odmowy przyznania świadczenia. Innymi słowy mówiąc, dopiero ustalenie, że zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek upoważnia organy do podjęcia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego. Wobec powyższego sądowa kontrola prawidłowości decyzji wydanej w trybie art. 41 pkt 1 u.p.s. wymaga zbadana w pierwszej kolejności w jaki sposób organ dokonał wykładni pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek", którego zaistnienie umożliwia przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Dokonana przez organ wykładnia powyższego pojęcia warunkuje bowiem zakres postępowania dowodowego, zmierzającego do ustalenia czy występują przesłanki przyznania specjalnego zasiłku celowego. W ocenie sądu przedstawiona przez organy obu instancji wykładnia pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku", zgodnie z którą przesłanka ta zachodzi wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych podzielana jest zarówno w doktrynie prawa (por. W. Maciejko, P. Zaborniak: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202) jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2014 r. I OSK 179/13 i przywołane tam orzecznictwo). Sąd stwierdza, że organy prawidłowo oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy i prawidłowo przyjęły, że sytuacja osobista i życiowa Skarżącej nie może być uznana za "szczególnie uzasadniony przypadek" o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Okolicznością niesporną jest niepełnosprawność Skarżącej w tym orzeczenie w stosunku do niej całkowitej niezdolności do pracy na stałe. Tym niemniej, Skarżąca posiada stały dochód, korzysta również ze świadczeń z pomocy społecznej takich jak jej zasiłek mieszkaniowy. Nie zaistniały również żadne nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na nagłe pogorszenie sytuacji życiowej Skarżącej i na zwiększenie jej potrzeb, które wyczerpywałyby przedstawione wyżej rozumienie pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Należy zatem uznać, że sytuacja bytowa Skarżącej w kwietniu 2014 r. była trudna ale uzyskiwany przez nią dochód, a także udzielona jej dotychczas pomoc finansowa uzasadniały uznanie, że brak było podstaw do przyznania dodatkowego specjalnego zasiłku w sytuacji, w której Skarżąca już wykupiła leki. Należy również zwrócić uwagę na fakt, że Skarżąca zamieszkuje z dorosłym synem, przy czym nie było możliwe przeprowadzenie z nim wywiadu celem ustalenia jaka jest jego sytuacja oraz czy w i jakim zakresie może on pomóc Skarżącej jak również czy rzeczywiście prowadzi on odrębne gospodarstwo. Podkreślenia wymaga również okoliczność, że Skarżąca nie wyraża zgody na przeprowadzenie z synem wywiadu alimentacyjnego, pomimo wyjaśnienia jej na czym polega obowiązek alimentacyjny. Sąd podkreśla w tym miejscu, że wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). W ocenie Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie organy administracji wykazały, że żądanie Skarżącej dotyczące przyznania specjalnego zasiłku celowego na wymienione przez nią potrzeby w sytuacji przekroczenia określonego w ustawie kryterium dochodowego, które mogą zostać zaspokojone z posiadanych przez skarżącą własnych środków finansowych nie kwalifikują jej do przyznania pomocy w trybie art. 41 ustawy. Taka pomoc bowiem musiałaby mieć charakter w większości stały, a to jest sprzeczne z celami pomocy społecznej. Zasadnym wiec było nieuwzględnienie wniosku Skarżącej o przyznanie pomocy na refundację poniesionych przez nią wydatków na leki. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 wyżej powołanej ustawy