I SA/Wa 2383/22
WyrokWSA w Warszawie2023-06-02
Skład orzekający: Anna Falkiewicz-Kluj, Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Mateusz Rogala
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy umorzenie postępowania administracyjnego z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej ponad 30 lat temu, jest zgodne z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego prawa oraz zasadą ochrony praw nabytych?Ratio decidendi
Sąd uznał, że umorzenie postępowania administracyjnego z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. jest zgodne z prawem. Przepis ten, wprowadzony w celu dostosowania systemu prawnego do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ma na celu stabilizację stanu prawnego ukształtowanego ostatecznymi decyzjami administracyjnymi, zwłaszcza po upływie znacznego czasu od ich wydania. Wprowadzenie 30-letniego terminu na wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest proporcjonalne i zgodne z zasadą pewności prawa oraz zaufania do państwa, a także z koniecznością zakończenia postępowań po wielu latach od wydania decyzji.Stan faktyczny
E. S., następczyni prawna A. K., wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji z 1965 r. o przejęciu na własność państwa gospodarstwa rolnego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi umorzył postępowanie z mocy prawa, powołując się na art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., który stanowi, że postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, wszczęte po upływie 30 lat od doręczenia decyzji i niezakończone przed wejściem w życie ustawy, podlegają umorzeniu. Decyzja z 1965 r. została doręczona A. K. 5 listopada 1965 r., a wniosek E. S. wpłynął 7 października 2019 r. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów Konstytucji, zasad postępowania administracyjnego oraz brak merytorycznego rozpoznania sprawy.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lipca 2022 r. nr DN.gn.624.9.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją z 28 lipca 2022 r., nr DN.gn.624.9.2022 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku E. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z 14 stycznia 2022 r., nr GZ.gn.624.91.2019.
W uzasadnieniu Minister wskazał, że decyzją z 5 listopada 1965 r., nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] orzekło o przejęciu od A. K. na własność państwa gospodarstwa rolnego o pow. 5,42 ha, położonego we wsi [...] (obecnie w województwie [...], w powiecie [...]).
Wnioskiem z 30 września 2019 r. (data wpływu 7 października 2019 r.) E. S., będąca następczynią prawną A. K. wystąpiła o stwierdzenie nieważności wyżej wskazanej decyzji Prezydium. Następstwo prawne wnioskodawczyni wynikało z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] lutego 2011 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku, m.in. po A. K. oraz postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] z [...] czerwca 2021 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po E. Z., c. A.
Decyzją z 14 stycznia 2022 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził umorzenie postępowanie z mocy prawa, z uwagi na zmianę stanu prawnego wynikającego z wejścia w życie przepisów ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491).
Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła E. S.
Rozpatrując ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
Organ nadzoru wyjaśnił, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego pozwala stwierdzić, że postępowanie wszczęte na wniosek E. S. należy do kategorii spraw, do których odnosi się ustawa z 11 sierpnia 2021 r.
Ustalając datę doręczenia decyzji PPRN w [...] Minister wskazał, na znajdujące się w aktach sprawy pokwitowanie odbioru decyzji z 5 listopada 1965 r. Z dokumentu tego wynika, że została ona doręczona A. K. 5 listopada 1965 r. (tj. w tym samym dniu, w którym została wydana).
Z kolei ustalając datę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium organ wskazał na przepisy kpa. W myśl art. 61 § 3 kpa datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wniosek E. S. o stwierdzenie nieważności decyzji z 5 listopada 1965 r. wpłynął do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi 7 października 2019 r. (data prezentaty wpływu wniosku), a więc ten dzień należy uznać za dzień wszczęcia postępowania.
Oznacza to, że postępowanie z dniem 16 września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa, ponieważ od dnia doręczenia decyzji o przejęciu nieruchomości, do dnia złożenia wniosku o stwierdzenie jej nieważności upłynęło ponad 30 lat.
Organ nadzoru podniósł, że na rodzaj wydanego w sprawie rozstrzygnięcia nie mogła mieć wpływu argumentacja dotycząca sytuacji osobistej wnioskodawczyni, związana m.in. z jej problemami finansowymi, jak również zgłaszana przez nią chęć osiedlenia się na przejętych gruntach i ich użytkowania. Ustawodawca w ustawie z 11 sierpnia 2021 r. nie przewidział bowiem żadnych wyjątków ograniczających stosowanie tejże ustawy.
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 lipca 2022 r. złożyła E. S. Wskazała w niej na swoją trudną sytuację finansową i rodzinną. Podniosła, że niezasadne jest powoływanie się przez organ na przepisy ustawy z 11 sierpnia 2021 r., gdyż prawo nie działa wstecz.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione u uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Pełnomocnik z urzędu skarżącej w piśnie procesowym z 30 maja 2030 r. zarzucił zaskarżonej decyzji następujące naruszenia przepisów prawa:
1. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania dotyczącego wniosku skarżącej w trakcie jego merytorycznego rozpoznania, na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, która to norma nie powinna znaleźć zastosowania w tej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji, bowiem narusza zasadę zaufania obywateli do Państwa i stanowionego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie władzy publicznej i zamyka im dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej;
2. art. 9, art. 10 § 1 w zw. z art. 81 i art. 138 §1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 2 Konstytucji, polegające na utrzymaniu w mocy wadliwej decyzji organu I instancji pomimo, że decyzja ta narusza prawa podmiotowe skarżącej wraz z jednoczesnym naruszeniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej oraz konstytucyjnych zasad lojalności państwa wobec obywatela, ochrony uzasadnionych oczekiwań i interesów w toku;
3. art. 15 kpa, poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, która zobowiązuje Ministra, jako organ odwoławczy do merytorycznego rozpoznania sprawy w pełnym zakresie, w tym do ustosunkowania się do całości zgromadzonego materiału, podnoszonych argumentów i zarzutów, a także poprzez brak rozpoznania sprawy nie tylko w zakresie kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji, ale również w zakresie merytorycznym, co zostało przez Ministra zaniechane w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie sprawy;
4. art. 7, 8, 77 § 1 i 80 kpa, poprzez brak zbadania i wyjaśnienia, czy dokument doręczenia decyzji z 5 listopada 1965 r. uznany przez organ, w rzeczywistości potwierdzał doręczenie, a tym samym czy samo doręczenie było skuteczne, co w konsekwencji determinowało możliwość ustalenia terminu do zastosowania 30-letniego terminu wynikającego ze znowelizowanych przepisów.
Wskazując na powyższe naruszenia pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięte zostały w uzasadnieniu pisma.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W dacie orzekania przez Ministra obowiązywał art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania administracyjnego. Ustawa zmieniająca weszła w życie 16 września 2021 r. Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
Decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 5 listopada 1965 r. została doręczona właścicielowi A. K. 5 listopada 1965 r., co wprost wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki. Na dokumencie tym wskazano datę i nr sprawy ([...]) odpowiadający dacie i numerowi kwestionowanej decyzji. Poza tym w aktach sprawy znajduje się oświadczenie A. i M. K. z [...] listopada 1965 r., z którego wynika, że zrzekają się wniesienia odwołania od decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1965 r., nr [...]. W światle tych dokumentów nie może budzić wątpliwości, że decyzja z 5 listopada 1965 r. została skutecznie doręczona A. K. oraz, że stała się ostateczna. Doręczenie decyzji nie było przez skarżącą kwestionowane w toku postępowania administracyjnego.
Wniosek skarżącej z 30 września 2019 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium wpłynął do Ministra 7 października 2019 r., a więc niewątpliwie po upływie trzydziestu lat od daty jej doręczenia.
W kontrolowanej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, a zmiana stanu prawnego nastąpiła w toku postępowania. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy kpa w brzmieniu nadanym ustawą. Natomiast, jak wyżej wskazano postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (art. 2 ust. 2 ustawy). Oznacza to, że wobec upływu trzydziestu lat od doręczenia kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji, do dnia złożenia wniosku inicjującego to postępowanie, zaistniała podstawa do jego obligatoryjnego umorzenia. Z chwilą wejścia w życie ustawy zmieniającej (16 września 2021 r.) organy administracji utraciły bowiem możliwość merytorycznej oceny takiej decyzji, a prowadzone w tym przedmiocie postępowania podlegały umorzeniu z mocy ustawy.
Minister prawidłowo więc uznał w zaskarżonej decyzji, działając na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, że postępowanie nieważnościowe umorzone zostało z mocy prawa.
Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia przepisów Konstytucji wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 zasygnalizował potrzebę stabilizacji stanu prawnego ukształtowanego decyzjami ostatecznymi i utrwalenia praw nabytych z takich decyzji, ponosząc, że pozostaje to w interesie porządku publicznego. Nowelizacja kpa dokonana przepisami ustawy, jak wynika z jej uzasadnienia, miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyżej powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 kpa z Konstytucją RP. Z treści powołanego wyroku wynika, że art. 156 § 2 kpa w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Trybunał przypomniał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa, po znacznym upływie czasu, skutkuje destabilizacją porządku prawnego. W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Wskazano przy tym, że trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji. Z tego powodu ustawodawca wprowadził granicę czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenie upłynęło trzydzieści lat.
Jak wyżej podniesiono art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej jest odpowiedzią na wskazane wyżej orzeczenie Trybunału. Sens tego przepisu opiera się na założeniu, że dochodzenie praw przez obywatela nie ma charakteru absolutnego. W porządku prawnym niekwestionowana jest konieczność ograniczenia czasowego dochodzenia praw. Od dawna obowiązują przepisy przewidujące takie instytucje, jak: zasiedzenie, przemilczenie, przedawnienie. Jeżeli bowiem obywatel przez wiele lat nie korzysta z przysługujących mu praw, to w pewnym momencie takiej możliwości zostaje pozbawiony. Trzydziestoletni okres przedawnienia, co do orzekania o wadach nieważności decyzji, gwarantował obywatelom odpowiednią ilość czasu na zakwestionowanie decyzji (orzeczenia). Jest to termin zbieżny z maksymalnym terminem nabycia prawa własności nieruchomości przez jej posiadacza uzyskującego posiadanie w złej wierze (art. 172 § 2 Kodeksu cywilnego).
Sąd zwraca uwagę, że potrzeba zakończenia postępowań nieważnościowych ma swe uzasadnienie w tym, że po kilkudziesięciu latach znacznie utrudniona jest weryfikacja decyzji administracyjnych. Występują często braki dowodowe (zwłaszcza brak oryginalnych akt sprawy) znacznie utrudniające ocenę legalności działań organu. Ustalenie w takich sprawach, tzw. prawdy obiektywnej, która jest podstawą do oceny legalności kwestionowanej decyzji, jest obarczone znacznym ryzykiem błędu.
Nie można pominąć i tego, że po upływie kilkudziesięciu lat od wydania decyzji administracyjnej dochodzi do sytuacji, gdzie weryfikacja decyzji administracyjnej dokonywana jest często z inicjatywy osób, które nie były adresatami tych decyzji i nie dotknęły ich w sposób bezpośredni skutki decyzji (np. osoby te nie poniosły uszczerbku ekonomicznego w postaci odebrania im własności nieruchomości).
Podnieść należy, że regulacja z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej nie jest czymś nowym w porządku prawnym obowiązującym po 1990 r. Podobną regulację zawiera obowiązujący od 1 stycznia 1992 r. przepis art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107 poz. 464 ze zm.). Zgodnie z art. 63 ust. 2 i ust. 3 tej ustawy do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Postępowania toczące się w tych sprawach podlegają umorzeniu.
Jak wyżej zaznaczono nie jest zasadą konstytucyjną nieograniczona w czasie wzruszalność ostatecznych decyzji administracyjnych, zwłaszcza w sytuacji, gdy obowiązujące prawo wyznaczało odpowiednio długi okres dla dochodzenia naruszonych praw. Wobec tego Sąd uznał, że należało dać prymat zasadzie stabilizacji porządku prawnego wynikającego z indywidualnych aktów administracyjnych, które wywołały skutki wiele lat temu. Trwałość decyzji ostatecznych uzasadnia zasada bezpieczeństwa prawnego, wywodzona z ogólniejszej zasady demokratycznego państwa prawnego przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP. Trwałość decyzji wynika też z domniemania jej zgodności z prawem, a więc z - przewidzianej w art. 7 Konstytucji - zasady praworządności.
W odniesieniu do przyjętej retroaktywności przepisów ustawy, wskazać należy, że dopuszcza się możliwość wprowadzenia przez ustawodawcę zarówno retroakcji, jak i retrospekcji. Nie sposób abstrakcyjnie wykluczyć istnienia wymagających ochrony konstytucyjnych wartości, które będą uzasadniać odstępstwo od zasady nieretroaktywnego działania prawa. Jednakże tego rodzaju odstępstwo musi być wolne od arbitralności i podlegać ocenie z perspektywy celowości i proporcjonalności (por. orzeczenia o wzajemnym stosunku zasady lex retro non agit i zasady ochrony praw nabytych, np.: wyroki TK: z 15 września 1998 r., sygn. akt K 10/98; z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt SK 34/08). W ocenie Sądu racje konstytucyjne w aspekcie zasady praworządności mogły zostać ograniczone przez potrzebę stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych ukształtowanych mocą aktu administracyjnego, a ponadto przez zasadę zaufania obywatela do państwa, w tym zasadę pewności prawa, które wynikają z art. 2 Konstytucji RP. Z tego względu przyjęte rozwiązanie normatywne spełnia zasadę proporcjonalności, w zakresie w jakim racje konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością równoważą jej negatywne skutki (np. wyroki WSA w Warszawie: z 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 148/22, z 10 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 808/22, z 8 września 2022 r., sygn. akt 1067/22, z 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1355/22 i przywołany w nich wyrok ETPCz z 30 sierpnia 2007 r., Wielka Izba, skarga nr 44302/02, § 68).
Wskazując na powołaną wyżej, a zawartą w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP zasadę proporcjonalności, podnieść należy, że wymaga ona, aby ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny), aby konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie naruszała istoty danej wolności lub prawa podmiotowego i tylko wtedy, gdy istnieje konieczność ich wprowadzenia w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny, tzn. konieczny dla realizacji określonego celu (wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 24 stycznia 2006 r., SK 40/04; z 29 września 2008 r., SK 52/05; z 28 września 2006 r., K 45/04). Jak wskazywał niejednokrotnie Trybunał należy w takim kontekście rozważyć, czy istnieje rzeczywista potrzeba dokonania danej ochrony, a z drugiej strony należy mieć pewność, że podjęte środki prawne będą skuteczne, tj. rzeczywiście służące i niezbędne dla realizacji określonego celu. Chodzi bowiem o stosowanie jak najmniej uciążliwych środków dla podmiotów których prawa będą regulacją ustawową ograniczone. Zasada proporcjonalności łączy się z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę spraw i wolności konstytucyjnych. Test proporcjonalności polega więc na ocenie, czy ograniczenia (tu czasowe) są konieczne w demokratycznym państwie prawa, czy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, czy regulacja ta jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego z którym jest połączona, czy efekty wprowadzonej regulacji pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela.
W ocenie Sądu wprowadzona regulacja ograniczająca możliwość skutecznego wnioskowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej była konieczna i wynikała z przywoływanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 46/13. Doprowadziła także do zamierzonych i wskazanych w tym wyroku skutków, tj. ograniczenia w czasie możliwości eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych. Jak wyżej wskazano, jeżeli jednostka przez wiele lat nie korzysta z przysługujących jej praw, to musi się liczyć z tym, że w pewnym momencie takiej możliwości zostanie pozbawiona. Nie bez znaczenie dla oceny zasadności skargi pozostaje również to, że co najmniej od daty wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny każdy, a więc także skarżąca, powinni się liczyć z tym, że ustawodawca go wykona i stworzy regulacje ograniczające w czasie możliwość wzruszania w trybie nadzwyczajnym decyzji. Na tym polega, m.in. zasada zaufania do organów. To właśnie zasada zaufania do prawa powinna być rozumiana w ten sposób, że po tak długim okresie czasu organy nie będą mogły podważać decyzji ostatecznych. Zasada zaufania do prawa opiera się bowiem na pewności prawa i przewidywanym postępowaniu organów państwa. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji skarżąca złożyła ponad cztery lata po wydaniu ww. wyroku Trybunału i 54 lata po wydaniu kwestionowanej decyzji. Skarżąca powinna się zatem liczyć z tym, że efektywność takiego postępowania może być zagrożona.
Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn Sąd nie podziela zarzutów dotyczących naruszenia przepisów Konstytucji.
Chybione są zarzuty skargi dotyczące konieczności merytorycznego rozpoznania sprawy. Przedmiotem oceny jest bowiem decyzja stwierdzająca umorzenie postępowania nadzorczego z mocy prawa. Organ nie mógł więc rozpoznać wniosku skarżącej co do istoty i wydać rozstrzygnięcia merytorycznego.
Minister prawidłowo przeprowadził postępowanie, stosując się do zasad wynikających z przepisów kpa i dokonał trafnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie koniecznym do wydania decyzji, tj. podstaw do stwierdzenia umorzenia postępowania z mocy prawa. Nie zostały więc naruszone powołane w piśmie pełnomocnika skarżącej przepisy procedury.
Sąd wskazuje, że przed Trybunałem Konstytucyjnym z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich zawisła sprawa o sygn. K 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Jeżeli zatem Trybunał Konstytucyjny uzna, że regulacja z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej jest niezgodna ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, to w takim przypadku strona będzie mogła żądać wznowienia postępowania.
Mając na uwadze wszystkie wyżej podane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło