I SA/Wa 2392/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 3 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. W dniu 9 czerwca 2014 r. (data stempla biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawego lub adwokata z urzędu, na urzędowym formularzu PPF. Przy czym skarżący już po raz drugi wystąpił w niniejszym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpatrując poprzedni wniosek, postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2392/13 odmówił przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dniem 28 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 226/14. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach, zawartego we wniosku z dnia 9 czerwca 2014 r. wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest inwalidą I grupy, posiadającym orzeczenie o stopniu niepełnoprawności. Jego dochód stanowi renta oraz przyznany zasiłek pielęgnacyjny o łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazał, że posiada [...] domu o pow. [...] m², [...] udziału w mieszkaniu o pow. około [...] m², [...] udziału w działkach o pow. [...] m² i [...] m². Ponadto, jego majątek stanowi: nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha, a także przyczepy rolnicze, narzędzia, dwa barakowozy i drewniana szopa. Wnioskodawca podniósł, że u osoby prywatnej zaciągnął dług, który spłaca w ratach po [...] zł. Oświadczył, że spłaca także pożyczkę w ratach po [...] zł w B.G.Ż. Wnioskodawca dołączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2011 r., informację o składce na ubezpieczenie społeczne w KRUS w wysokości [...] złotych kwartalnie i decyzję o zmianie wysokości renty strukturalnej od marca 2014 r. Wyliczył także, iż po opłaceniu długów pozostaje mu kwota [...] zł. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2392/13 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Orzeczenie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 14 lipca 2014 r. W dniu 21 lipca 2014 r. (data stempla pocztowego) H. P. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia 16 czerwca 2014 r., sprecyzowany następnie w pismem z dnia 8 sierpnia 2014 r. Stwierdził w nim, że w złożonym uprzednio oświadczeniu, w którym napisał [...] zł", powinno być [...] zł. Ponadto oświadczył, że nadal spłaca zaciągnięty dług. Zarządzeniem z dnia 5 września 2014 r. Sąd wezwał skarżącego do nadesłania oświadczenia wskazującego, od kiedy spłaca zaciągniętą pożyczkę w wysokości [...] zł w ratach po [...] zł oraz jaka część zaciągniętej pożyczki została przez niego do chwili obecnej spłacona. W piśmie z dnia 25 września 2014 r. wnioskujący o pomoc oświadczył, że dług spłaca od maja 2013 r. co miesiąc, w związku z czym spłacił [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 165 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny Po pierwsze, należy wskazać, że w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Po drugie, rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd ocenia, czy nastąpiła zmiana okoliczności i czy zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy czym w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy", w rozumieniu powołanego art. 165 należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Przenosząc zatem powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd zbadał, czy zmieniła się sytuacja ekonomiczna strony w stosunku do sytuacji uprzednio przez nią przedstawionej i czy zmiana ta uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W następstwie czego uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie kolejnego wniosku H. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wskazać w tym miejscu należy, że już w postanowieniu z dnia 12 lutego 2014 r. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit a ww. aktu strona, skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy społecznej i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przy czym skarga wniesiona w niniejszej sprawie należy właśnie do takiej kategorii spraw, co powoduje, że H. P. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W rezultacie wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia z tych kosztów nie może zostać rozpoznany. Jak wynika z oświadczenia zawartego w ponownie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca, tak jak to wskazał poprzednio ubiegając się o prawo pomocy, nadal prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z tego samego źródła dochodu, które wskazał w poprzednio złożonym formularzu, tj. renty oraz zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości wyższej od poprzednio wskazanej kwoty, na skutek dokonanej waloryzacji świadczenia rentowego. Zmianie bądź zmniejszeniu nie uległ także posiadany przez wnioskodawcę majątek. Nadal w jego skład wchodzi [...] część domu o pow. [...] m², [...] część udziału w mieszkaniu o pow. około [...] m², [...] część udziału w działkach o pow. [...] m² i [...] m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha, a także przyczepy rolnicze, narzędzia, dwa barakowozy i drewniana szopa. Wnioskodawca w złożonym sprzeciwie sprostował swoje wcześniejsze oświadczenie, że do spłaty pozostało mu [...] zł, a nie [...] zł, jak podał uprzednio. Ponadto oświadczył, wykonując wezwanie Sądu, że dług spłaca od maja 2013 r. co miesiąc, a zobowiązanie zrealizował na kwotę [...] zł. Zatem nadal spłaca dług wynikający z zaciągniętej pożyczki w wysokości [...] zł. Co prawda wnioskodawca wskazał, iż opłaca także raty długu po [...] złotych do B.G.Ż., jednak okoliczność ta nie miała znaczącego wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Sąd stoi na tym samym stanowisku, które wyraził w postanowieniu z dnia 12 lutego 2014 r., że zobowiązanie względem osoby trzeciej nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami związanymi z procesem. Nie można także pominąć okoliczności, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 226/14, rozpatrując zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uznał to stanowisko za słuszne. Dodać jednocześnie należy, iż zgodnie z orzecznictwem sądowym spłata zaciągniętych kredytów nie stanowi wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1990 r., II CZ 113/90, OSNC 1991/8-9/111). Ponadto zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu i inne zobowiązania) nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe. Sąd rozpoznając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w ocenie sytuacji skarżącego uwzględnił także dodatkowe wyjaśnienia zawarte w sprzeciwie oraz oświadczenie z dnia 25 września 2014 r. Nie miały one jednak wpływu na zmianę sytuacji materialnej skarżącego, a co za tym następuje stanowiska Sądu, wyrażonego w postanowieniu z dnia 12 lutego 2014 r. Oświadczenia skarżącego o zaciągniętej pożyczce są wzajemnie sprzeczne i budzą wątpliwości. W oświadczeniu skarżącego z dnia 25 kwietnia 2013 r. wskazał on, że pozostała mu do spłaty kwota [...] zł (tj. niecałe 3 raty miesięczne – po [...] zł), w konsekwencji pożyczki zaciągniętej "po powodzi w lipcu 1997 r.", natomiast we wniosku PPF z dnia 4 grudnia 2013 r., jak również ponowionym wniosku, złożonym w dniu 9 czerwca 2014 r. skarżący stwierdził, że nadal spłaca to zadłużenie. Przy czym w oświadczeniu z dnia 25 września 2014 r. wskazał, iż zobowiązanie to spłaca od maja 2013 r. i spłacił już [...] zł. Ta ostatnia informacja stoi w jawnej sprzeczności z jego oświadczeniem z dnia 25 kwietnia 2013 r. – a więc wcześniejszym – w którym stwierdził, że spłaca przedmiotową pożyczkę. Ponadto sytuacja skarżącego budzi o tyle wątpliwości, że wskazał, iż po opłaceniu długów pozostaje mu do dyspozycji kwota [...] zł, a jednocześnie opłaca co kwartał ubezpieczenie społeczne w KRUS w wysokości [...] zł. Zatem w takim przypadku pozostawałoby mu do dyspozycji niecałe [...] zł na miesiąc. W świetle powyższego stwierdzić należy, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy od czasu rozpoznania wcześniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie uległa zmianie (pogorszeniu), a sam skarżący dysponuje wyższym dochodem, na skutek dokonanej waloryzacji renty (uprzednio [...] zł, a obecnie [...] zł). Przy czym Sąd nie uwzględnił prywatnych zobowiązań skarżącego, jako nie mających pierwszeństwa przed kosztami związanymi z procesem. Ponownie złożony wniosek uzasadniony został analogicznie jak wcześniejszy, a wyjaśnienia skarżącego odnośnie zaciągniętego kredytu budzą wątpliwości, mimo złożenia kolejnych oświadczeń przez wnioskodawcę, z uwagi na ich niespójność. Należy podkreślić, że zmiana stanowiska Sądu i przyznanie skarżącemu prawa pomocy nastąpiłoby jedynie w razie zmiany okoliczności, związanych z pogorszeniem jego sytuacji materialnej i życiowej. Tymczasem skarżący nie wykazał nowych okoliczności istotnych dla sprawy, a zatem brak było podstaw do uwzględnienia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 165 w zw. z 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.