I SA/Wa 2399/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi H.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza M. z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], mocą której odmówiono H.S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad synem D.S.. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wskazało, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. odmówił H.S. przyznania powyższego świadczenia podnosząc, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), tj. podlegając obowiązkowemu ubezpieczeniu z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym ma status rolnika, co wyklucza ją z kategorii osób rezygnujących z zatrudnienia. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła H.S.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. rozpoznając sprawę uznało, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy zaznaczył, że warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, w tym także krąg osób do niego uprawnionych, reguluje treść art. 17 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ podkreślił, że z zaświadczenia KRUS M. z dnia [...] czerwca 2013 r. wynika, iż H.S. podlegała i podlega nadal z mocy ustawy ubezpieczeniu rolniczemu w KRUS, co stanowi negatywną przesłankę do skutecznego ubiegania się o powyższe świadczenie. Podleganie z mocy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest równoznaczne z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, to zaś powoduje, iż nie można skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na poparcie stanowiska Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. przytoczyło orzeczenia sądów administracyjnych, w tym uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, w której NSA przesądził, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Organ odwoławczy zaznaczył, że w sprawie bezsporne jest, iż H.S. podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu rolniczemu z tytułu statusu domownika osoby prowadzącej gospodarstwo rolne. Prowadzenie gospodarstwa rolnego nie zostało wymienione w treści art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawierającego katalog enumeratywnie wymienionych form zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie nie miała miejsca rezygnacja z zatrudnienia. Tym samym brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku i przyznania świadczenia. Decyzja organu pierwszej instancji jest więc zgodna z prawem. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła H.S. podnosząc, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem oraz że nie może pozbyć się gospodarstwa rolnego, które jest współwłasnością z mężem i źródłem dochodu rodziny. Skarżąca zaznaczyła, że nie może też zrezygnować z opłacania składek do KRUS, które są obowiązkowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270). W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej odmówiły H.S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością opieki nad synem D.S. podnosząc, że wnioskodawczyni, jako małżonka rolnika, podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników, nie spełnia zatem podstawowego warunku określonego w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) umożliwiającego przyznanie świadczenia. Zdaniem Sądu stanowisko organów jest prawidłowe. Wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z dnia 7 grudnia 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do treści art. 3 pkt 22 powołanej ustawy pod pojęciem "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W myśl natomiast art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że syn skarżącej D.S. jest osobą niepełnosprawną od urodzenia, w stosunku do którego istnieje konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało przez Powiatowy Zespół d/s Orzekania o Niepełnosprawności w O. w dniu [...] marca 2012 r. na stałe. Zauważyć jednakże należy, że ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w M. z dnia [...] czerwca 2013 r. jednoznacznie wynika, iż skarżąca, jako małżonka rolnika, podlegała i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), na mocy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2008 r., nr 50, poz. 291 ze zm.). Okoliczność powyższa wyklucza – zdaniem Sądu - możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w trybie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można bowiem uznać, że skarżąca w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie pozostawała w zatrudnieniu lub wykonywała inną pracę zarobkową w rozumieniu art. 3 pkt 22 powołanej ustawy. Wskazać trzeba, że w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40, LEX nr 1230181) Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu powyższej uchwały NSA wskazał m.in., że przepis art. 3 pkt 22 ustawy, podając definicję "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", nie wymienił expressis verbis prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie. W przepisie definicyjnym ustawodawca generalnie ograniczył pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" do wykonywania pracy przez pracowników najemnych, którzy są związani z pracodawcą różnego rodzaju umowami oraz w ramach spółdzielni produkcyjnych i usługowych, co wskazuje na celowy i świadomy zamiar nieobjęcia tym przepisem działalności rolniczej. Ratio legis tego przepisu wskazuje, że chodzi tu o osobę, której wyłącznym źródłem utrzymania (dochodów) jest zatrudnienie lub inna praca zarobkowa w rozumieniu ustawy. Istota świadczenia pielęgnacyjnego uregulowanego w art. 17 ust. 1 tej ustawy, które zastąpiło dodatek stały regulowany w art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów), i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale stwierdził również, że prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od, wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek, ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. Wobec tego na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych - do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych, a to oznacza, iż nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stanowisko wyrażone w powyższej uchwale w pełni podziela. W świetle powyższego stwierdzić należy, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji są zgodne z prawem. Organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę prawidłowo uznały, że skarżąca (małżonka rolnika), podlegająca ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ma status rolnika i nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i podlega oddaleniu. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.