I SA/Wa 24/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) asesor WSA Kamil Kowalewski Protokolant starszy referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2025 r. sprawy ze skargi K. U. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 października 2024 r. nr DAP-WOSRFR.7280.57.2024.MBs w przedmiocie prawa do rekompensaty oddala skargę. Przedmiotem skargi była decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) z dnia 11.10.2024 r. wydana w sprawie nr DAP-WOSRFR.7280.57.2024.MBs utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 30 kwietnia 2024 r. znak: WS-VIII.7541.1.62.2014.TG odmawiającą potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez T. H. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowiących majątki ziemskie [...] i [...] (Dobra [...]), gmina [...], powiat [...], województwo lwowskie. Jako podstawę prawną decyzji organ podał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572, ze zm. dalej: kpa) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej jako ustawa). W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z 20 sierpnia 2014 r. K. U. (dalej jako skarżąca) wystąpiła do Wojewody Małopolskiego o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia przez T. H. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowiących majątki ziemskie [...] i [...] (Dobra [...]). W/w wniosek został złożony w na podstawie art. 2 ust. 2 w związku z ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r., zgodnie z którym w terminie do dnia 27 sierpnia 2017 r. osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy (tj. do dnia 31 grudnia 2008 r.) mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą. Do akt dołączono m.in.: 1. oświadczenie Pani K. U. z podpisem poświadczonym notarialnie z dnia 1 sierpnia 2023 r. dotyczące miejsca zamieszkania T. H. w dniu 1 września 1939 r.; 2. oświadczenie Pani K. U. z dnia 1 sierpnia 2023 r. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty i miejscach zamieszkania na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; 3. odpis notarialny paszportu Pani K. U. wydany w dniu 26 kwietnia 2021 r. przez Konsula w Wiedniu; 4. odpis notarialny zaświadczenia Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego Ukrainy we Lwowie z dnia 22 sierpnia 2016 r. wraz z poświadczonym tłumaczeniem z języka ukraińskiego; 5. uwierzytelnioną kserokopię protokołu zdawczo-odbiorczego przejęcia majątku [...] sporządzonego w dniu 30 lipca 1947 r.; 6. kserokopię oświadczenia świadków T. S. i T. H. z dnia 2 października 1947 r.; 7. odpisy notarialne uwierzytelnionych kserokopii dokumentów sporządzonych w 1939 r. dotyczących majątku T. H., pozyskanych z Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego Ukrainy we Lwowie. Minister wskazał, że na podstawie art. 6 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. do wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty należy dołączyć: 1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości; 2) dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3; 3) dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3; w przypadku braku tych dowodów do wniosku dołącza się oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób; 4) oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 1; 5) oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. W myśl ust. 4 ww. artykułu dowodami w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw; 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. Jak podał minister, ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je pozostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie warunki określone w art. 1 i art. 2 ustawy. Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Wskazując na powyższe organ podał, że strona nie przedłożyła wiarygodnych dowodów umożliwiających ustalenie, czy którakolwiek z nieruchomości mających stanowić własność T. H. została pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z "umową" oraz dowodów potwierdzających, że T. H. w dniu podpisania umowy nadal był właścicielem nieruchomości położonych na obszarze odstąpionym ZSRR, a objętych wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Wskazał, że T. H. nie pozostawił nieruchomości w okolicznościach, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z uwagi na brak bezpośredniego związku między utratą prawa własności nieruchomości. Minister wyjaśnił dalej, że prawo własności nieruchomości położonej w gminie [...] T. H. utracił na skutek reformy rolnej PKWN przeprowadzonej w oparciu o dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. - a więc w wyniku działań władz polskich, prowadzonych względem nieruchomości położonych na terytorium Polski. Dopiero w roku 1951 tereny, na których częściowo znajdowała się nieruchomość T. H. przestały wchodzić w skład terytorium Polski i znalazły się na terenie ZSRR. Wg ministra nie zostały zatem spełnione przesłanki określone w art. 1 i art. 2 ustawy bowiem ustawa nie przewiduje rekompensaty za utratę prawa własności w wyniku działań władz Polski. Wskazano tu na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2345/13, w którym stwierdzono, że: "w sprawie bezsporne jest, że (...) pozostawili majątek w miejscowościach, które do roku 1951 pozostawały w granicach Polski. Nie jest to zatem teren, który w dniu 1 września 1939 r. był terenem dawnej Rzeczypospolitej a zmiana granic nie nastąpiła w wyniku działań wojennych, ale w wyniku porozumień zawartych po wojnie pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą państwami. Tak więc jedna z przesłanek wskazanych w art. 1 ustawy o rekompensacie nie została spełniona." Minister podał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych obowiązek przedstawienia dowodów w sprawie ciąży na stronie postępowania, a te nie zostały w sprawie spełnione. W skardze na ww decyzję zarzucono ministrowi naruszenie: 1) art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz.U. Nr. 169, poz. 1418 z późn. zm. ) w zw. z art. art. 6, 7, 7a, 8, 77 § 1 i 80 kpa, a polegające na zaniechaniu dokonania oceny spełnienia wymogów, o których mowa w art. 7 ust. 1 w zw. z art. 6 ustawy, w związku z odstąpieniem od analizy pozostałych ustawowych przesłanek; 2) art. 7 ust. 2 oraz art. 6 ustawy w zw. z art. 77 §1 kpa polegający na błędnej ocenie dowodów zebranych w sprawie i zastosowaniu przepisów prawa materialnego, w sposób dowolny; 3) art. 1 ust. 1a ustawy w zw. z art. 1 ust 2 ustawy, poprzez jego pominięcie mimo, że służy w celu potwierdzenia prawa do nieruchomości. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 października 2024 r. DAP-WOSRFR.728o.57.2o24.MB i poprzedzającej ją decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 30 kwietnia 2024 r. znak WS-VIII.7541.1.62.2014.TG i obciążenie organu kosztami postępowania w sprawie, w tym kosztami zastępstwa prawnego po stronie skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; - dalej jako ppsa). W kontrolowanej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu administracji ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi. Prawo do rekompensaty na podstawie przepisów ustawy przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie określone w ustawie wymogi oraz o ile udowodni on prawo własności do pozostawionej poza granicami RP nieruchomości. Obok kwestii formalnych, daty złożenia wniosku a także osób uprawnionych do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty ustawa określa też wymogi formalne wniosku. W art. 6 stanowi ona, iż do wniosku należy dołączyć: 1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości; 2) dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3; 3) dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3 (...) itd. W ust. 4 art. 6 ustawa stanowi z kolei, iż dowodami mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw; 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku braku takich dokumentów, wg art. 6 ust. 5 ustawy dowodami w sprawie mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Wszystkie złożone w tym szczególnym trybie dowody podlegają ocenie organu tak jak każdy inny dowód w sprawie administracyjnej - z punktu widzenia ich rzetelności i wiarygodności oraz wymogów formalnych. Organ orzekający w sprawie jest zobowiązany ocenić każdy dowód ale też całokształt okoliczności sprawy a następnie obowiązkiem organu administracji jest wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Uwzględniając powyższe Sąd przyjął, iż minister nie naruszył prawa przy rozpoznawaniu kontrolowanej sprawy. Z uwagi na bliskość Lwowa i [...] wojewoda, a następnie minister uznał, że skarżąca mogła złożyć wniosek w kwalifikowanym terminie. Z art. 2 w związku z art. 3 ustawy nowelizującej z dnia 12 grudnia 2013 r. wynika, że osoby uprawnione i ich spadkobiercy, które nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, mogą wystąpić w terminie 6 miesięcy, liczonym od dnia 27 lutego 2014 r., o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP mają wpływ zmiany dokonane powołaną ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. Okoliczności tej Sąd na tym etapie z urzędu nie neguje choć jedynym dowodem na zamieszkiwanie poza granicami RP był wydruk z księgi adresowej z 1936r. Zasadnie organ uznał jednak, że strona skarżąca nie przedstawiła wiarygodnego materiału dowodowego, z którego wynikałoby, że jej poprzednik pozostawił (jako właściciel) poza obecnymi granicami RP nieruchomość stanowiącą przedmiot postępowania objętego przepisami ustawy. Organ ustalił ponadto, że sporne nieruchomości były położone na terenie RP i już w 1944r. w trybie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej zostały przejęte przez polskie władze, a jedynie ich część, na skutek międzynarodowej umowy z 1951r. finalnie pozostała poza granicami RP. Wskazał w szczególności na protokół zdawczo odbiorczy przejęcia majątku [...] spisany w dniu 30 lipca 1947 r. obejmujący nieruchomości ziemskie o łącznej powierzchni 230 ha przejęte na podstawie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jednolity: Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), z wyłączeniem m.in. lasów. Organ I instancji podkreślił, że lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych przeszły na własność Skarbu Państwa, na podstawie przepisów odrębnego dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (tekst jednolity Dz. U. z 1944 r. Nr 15, poz. 82). Lasy wchodzące w skład dóbr [...] – wg tego organu - także musiały zatem zostać przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ww. dekretu. Skarżąca nie zanegowała ww okoliczności, i w istocie, wbrew przepisom ustawy nie wykazała jakichkolwiek przesłanek uzasadniających ich zastosowanie w ww przypadku. Z akt nie wynika ani okoliczność repatriacji, ani okoliczność zamieszkiwania poprzednika w dacie wybuchu wojny 1 września 1939r. na byłym terytorium RP (wg oświadczenia i wydruku fragmentu Księgi Adresowej Małopolski, rocznika 1935/1936 do około 1936r. T. H. mieszkał we Lwowie), ani pozostawienie nieruchomości poza granicami RP. Skoro strona nie wykazała ww okoliczności, to niezasadnie zarzuca organowi naruszenie przepisów procedury, i przesłanek podpadania pod przepisy ustawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji (a w szczególności uzasadnienie decyzji wojewody) zawiera rzetelną i rzeczową ocenę materiału dowodowego. Kontrola legalności tak przeprowadzonego przez organ postępowania, a w szczególności obszernej argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i decyzji I instancji prowadzi do wniosku, iż odmowa przez organ potwierdzenia prawa do rekompensaty nastąpiła bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów. Rzeczowa i kompletna analiza i towarzysząca temu argumentacja organu co do oceny dowodów nie budzi wątpliwości Sądu. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia art. 7 i 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa i innych wskazanych w skardze - poprzez brak należytego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i rozważenia całego materiału dowodowego. Odnośnie do gruntów, będących własnością poprzednika skarżącej organ podał, że po zakończeniu II wojny światowej obszar gminy [...] pozostał przy Polsce i wszedł w skład powiatu [...], w województwie lubelskim (art. 77 § 4 kpa). Zasadnie więc organ przyjął, że nieruchomości położone na ww. obszarze nie mogły zostać pozostawione w związku z II wojną światową, gdyż jej skutkiem było ich pozostanie w granicach Polski. Dopiero na podstawie Umowy pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych, podpisanej dnia 15 lutego 1951 r. (Dz. U. z 1952 r. Nr 11, poz. 63), zwanej dalej "umową", Rzeczypospolita Polska odstąpiła mniejszą część obszaru ww. gminy obejmującą m.in. [...], ZSRR; [...] pozostał jednak po stronie Polski. Organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 1 ust. 1a ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami RP w związku z umową. Jednak osobom, które "pozostawiły nieruchomości" poza obecnymi granicami RP, z powodów określonych w tym przepisie, przysługuje prawo do rekompensaty, jeżeli w dniu podpisania umowy byli właścicielami tych nieruchomości, a ww grunty zostały wcześniej znacjonalizowane przez władze polskie mocą dekretu PKWN. Trzeba zdecydowanie podkreślić, że w postępowaniu dotyczącym mienia zabużańskiego główny ciężar dowodu co do pozostawienia nieruchomości poza granicami RP spoczywa na stronach postępowania. Już sam ustawodawca wskazał, że do wniosku należy dołączyć konkretne dowody. Postępowanie dowodowe prowadzone w trybie ustawy jest zatem ściśle sformalizowane, a przy tym, jak jednoznacznie wynika z art. 27 ustawy, postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem jej wejścia w życie - prowadzi się na podstawie jej przepisów. Zaskarżona decyzja odnosi się do stanu faktycznego sprawy, zawiera ocenę materiału dowodowego i przedstawia stan prawny z powołaniem się na orzecznictwo Sądów administracyjnych. Jej rzeczowe uzasadnienie zawiera logiczną argumentację. Prowadzi to do wniosku, że w toku przeprowadzonego postępowania nie odnaleziono dowodów na potwierdzenie tezy o posiadaniu przez poprzednika strony skarżącej prawa do nieruchomości poza granicami RP. Określone we wniosku nieruchomości zostały przejęte w trybie tzw. reformy rolnej, a wniosek zmierza w istocie do obejścia prawa i uzyskania rekompensaty na podstawie przepisów ustawy za mienie położone w pobliżu granicy jednak na terenie RP i przejęte przez władze polskie. Niezasadne są więc zarzuty co do niezasadnego odstąpienia od szczegółowej analizy spełnienia pozostałych przesłanek z ustawy, skoro niespełnienie wymogu wynikającego z art. 2 zd. 1 w związku z art. 1 ustawy – czyni bezprzedmiotową kwestię uzyskania prawa do rekompensaty za ww nieruchomość. W konsekwencji skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa.