I SA/Wa 2441/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi E. S. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę. Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu zażalenia E. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 i 148 k.p.a. postanowieniem z dnia [...] października 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...], którym organ odmówił wyżej wymienionej wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] potwierdzającą E. S., R. N., K. N. i K. N. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] potwierdził E. S., R. N., K. N. i K. N. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. N., A. K. i R. N. nieruchomości we L. przy ul. [...] czyli poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Od decyzji tej odwołanie do Ministra Skarbu Państwa wniosła E. S. Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W dniu 7 stycznia 2011 r. E. S. skierowała do Wojewody [...] wniosek o wznowienie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia opisanej wyżej nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Jako podstawę wniosku wskazała przepis art.. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Ponadto wnioskodawczyni wyjaśniła, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. została wydana bez uwzględnienia przy orzekaniu wszystkich istniejących w dacie wydawania rozstrzygnięcia dowodów. Doprowadziło to do nieprawidłowego ustalenia kręgu osób uprawnionych i obliczenia przysługujących im udziałów w prawie do rekompensaty w szczególności poprzez nieprawidłowe pominięcie osoby ojca wnioskodawczyni Z. N., syna A. i M. N. oraz brata A. K. i R. N. W toku postępowania Wojewoda [...] wyjaśnił, iż wznowienie postępowania jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji administracyjnych i zmierza do kontroli czy decyzja ostateczna nie jest dotknięta jedną z wad wyliczonych w art. 145 k.p.a. By móc wznowić postępowanie koniecznym jest, aby podanie o wznowienie pochodziło od podmiotu, któremu przysługuje status strony, zostało wniesione w terminie podanym w art. 148 § 1 k.p.a. oraz by zaistniała jedna z podstaw przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Organ pierwszej instancji wyjaśnił również, że we wstępnym etapie postępowania nie rozpatruje się merytorycznie podanych we wniosku podstaw wznowienia, bada się jedynie dopuszczalność wznowienia z przyczyn formalnych podmiotowych i przedmiotowych. Bada się również kwestię zachowania terminu z art. 148 § 1 k.p.a. oraz to czy nie zachodzą sytuacje określone w art. 145 a i 145 b k.p.a. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy Wojewoda [...] stwierdził, że wnioskodawczyni posiadała wiedzę o nieprawidłowym ustaleniu kręgu osób uprawnionych do rekompensaty już w momencie uzupełniania wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty to jest [...] stycznia 2008 r., kiedy przedłożyła orzeczenie PUR z [...] czerwca 1948 r., [...] i postanowienie Sądu Rejonowego dla K. w K. z [...] sierpnia 1978 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po M. N., nie podjęła jednak żadnych kroków by ten stan rzeczy zmienić. Zatem strona wiedziała o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia już w trakcie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją. Natomiast z wnioskiem o wznowienie postępowania wystąpiła w wnioskiem z dnia 7 stycznia 2011 r. W ocenie organu oznacza to, że nie dochowała terminu 1 miesiąca od dnia powzięcia wiedzy o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania. Naruszono zatem termin o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. Mając na uwadze powyższe Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] odmówił E. S. wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] potwierdzającą E. S., R. N., K. N. i K. N. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Od powyższego postanowienia E. S. wniosła zażalenie do Ministra Skarbu Państwa. Wydanemu rozstrzygnięciu strona zarzuciła m.in. naruszenie art. 148 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że doszło do uchybienia terminu do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania, oraz art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a poprzez przyjęcie, że w toku postępowania w sprawie na E. S. spoczywał obowiązek decydowania, które dowody są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz, aby skutkiem ich nie przedstawienia strona uchybiła terminowi wskazanemu w art. 148 § 1 k.p.a. W toku postępowania zażaleniowego Minister Skarbu Państwa zauważył, że instytucja wznowienia postępowania administracyjnego ma na celu usuwanie wad jakimi są obarczone decyzje administracyjne i postanowienia, od których przysługuje zażalenie. Pozwala to na eliminację takich orzeczeń z obrotu prawnego. Jedną z przesłanek wznowienia jest wyjście na jaw istotnych dla sprawy okoliczności nie znanych organowi, który wydał zaskarżoną decyzję (por. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Złożenie przez stronę podania o wznowienie wszczyna postępowanie wstępne, które kończy się albo postanowieniem o wznowieniu postępowania albo postanowieniem o odmowie jego wznowienia. Minister Skarbu Państwa zaakcentował, że w orzecznictwie administracyjnym przyjmuje się, iż we wstępnej fazie wznowienia organ powinien badać wyłącznie czy podanie o wznowienie postępowania oparte zostało o ustawowe przesłanki wznowienia o których mowa w art. 145 § 1 i art. 145 a § 1 k.p.a. jak również czy takie podanie zostało wniesione z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 k.p.a. Minister Skarbu Państwa zauważył, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu zbadać zachowanie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Wskazał również, że z literalnego brzmienia przepisu art. 148 § 1 pkt 1 k.p.a. wynika, że miesięczny termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania należy liczyć od dnia w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia. Jeżeli warunki te nie zostaną zachowane organ wydaje postanowienie o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy Minister Skarbu Państwa wyjaśnił, że błędne są twierdzenia zawarte w zażaleniu jakoby termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania rozpoczynał swój bieg od daty w której decyzja organu pierwszej instancji stała się ostateczna. Nie ulega wątpliwości, że o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania E. S. widziała już w momencie składania odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., co wynika wprost z treści tego odwołania. Ponieważ odwołanie to zostało sporządzone w dniu 1 września 2010 r., to w ocenie Ministra Skarbu Państwa termin na złożenie podania o wznowienie postępowania upłynął w dniu 1 października 2010 r. Tym samym podanie wniesione przez E. S. w dniu 7 stycznia 2011 r., należy uznać za złożone po terminie, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. W związku z powyższym Minister Skarbu Państwa uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa i postanowieniem z dnia [...] października 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...]. Na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r., E. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jego uchylenia. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 148 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca uchybiła terminowi do wystąpienia z podaniem o wznowienie postępowania, - art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie przez organ, że to na skarżącej spoczywał prawny obowiązek decydowania, które dowody są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również uznanie, że skutkiem ich nie przedstawienia skarżąc uchybiła terminowi wskazanemu w art. 148 § 1 k.p.a., - naruszenie art. 16 k.p.a. oraz art. 145 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca miała prawną możliwość wystąpienia z podaniem o wznowienie postępowania przed zakończenia postępowania orzeczeniem ostatecznym, - art. 8 i 9 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca jest zobowiązana do oceny, które okoliczności faktyczne i dowody są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. W obszernym uzasadnieniu skargi strona zaznaczyła, że umknęło organom administracji, że zarówno dopuszczalność wystąpienia z wnioskiem, jak i samo wznowienie postępowania są uzależnione od zakończenia postępowania jurysdykcyjnego aktem ostatecznym (art. 145 § 1 k.p.a.). Skarżąca podkreśliła, że dopóki postępowanie nie zostanie zakończone orzeczeniem ostatecznym, podanie o wznowienie postępowania kwalifikuje się jako przedwczesne, szczególnie w sytuacji, gdy strona wystąpiła ze zwyczajnym środkiem zaskarżenia od decyzji wydanej przez organ I instancji i oczekiwała na jego rozstrzygnięcie w postępowaniu jurysdykcyjnym. Dodała również, że przewidziana w art. 145 § 1 k.p.a. możliwość wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego rozstrzygnięciem ostatecznym dotyczy wyłącznie postępowań, w których wydana została decyzja kończąca sprawę administracyjną. Za nieuzasadnione i wadliwe oceniła oczekiwanie wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż równocześnie z wniesieniem odwołania (bądź przed tym zdarzeniem, w postępowaniu I instancyjnym) od decyzji wydanej w I instancji, w którym - między innymi - podniesione zostały zarzuty naruszenia przepisów postępowania w zakresie nie ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz zaniechania przeprowadzenia koniecznych i istniejących dowodów, skarżąca winna była wystąpić z podaniem o wznowienie postępowania. E. S. podkreśliła, że o uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania dowiedziała się dopiero z dniem doręczenia jej pełnomocnikowi w dniu 8 grudnia 2010 r. postanowienia Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2010 r. Jej zdaniem przed przywołaną datą występowanie z podaniem o wznowienie było bezprzedmiotowe i przedwczesne. Skarżąca podkreśliła, że przed datą doręczenia postanowienia organu ani ona ani jej pełnomocnik nie mieli wiedzy, iż skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia odwołania, a pozostawali w usprawiedliwionym przekonaniu, iż odwołanie (obejmujące twierdzenia stanowiące następnie podstawę podania o wznowienie) zostanie rozpatrzone merytorycznie. E. S. zauważyła, że dyspozycja z przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. dyspozycja adresowana jest do organu administracji, a nie do strony postępowania. W konsekwencji oczywiście bez znaczenia jest to, czy strona miała wiedzę o jakichkolwiek okolicznościach faktycznych i nowych dowodach istniejących przed dniem ostatecznego zakończenia postępowania jurysdykcyjnego, a ważne jest wyłącznie to, iż wiedzą w tym zakresie nie dysponował organ administracji i to bez względu na przyczynę takiego stanu rzeczy. Zdaniem skarżącej nie miała ona również prawnego obowiązku wskazywania organowi administracji dowodów, o które nie została wyraźnie wezwana. Podkreśliła, że pomimo skomplikowanego charakteru sprawy oraz odległego okresu, w którym następowały zdarzenia, mające znaczenia dla jej rozstrzygnięcia, organ administracji zaniechał przesłuchania stron celem ustalenia okoliczności, mogących mieć znaczenie dla kierunku i treści rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu skargi organ powtórzył argumentację wyrażoną w wydanym w drugiej instancji postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w toku dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organ administracji rozpoznając sprawę nie naruszył prawa w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania. Przy czym stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna, a podniesione w niej zarzuty w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie zasługują na uwzględnienie. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych ustawowych kryteriów stwierdzić należy, że skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania administracyjnego. Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. ,którą Wojewoda odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. orzekającą o potwierdzeniu R. N., E. S., K. N., R. N. i K. N. prawa do rekompensaty, w udziale im przysługującym z tytułu pozostawienia przez M. N,, A. K. i R. N. ¼ części nieruchomości położonej we L. przy ulicy [...] poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że wznowienie postępowania administracyjnego jest nadzwyczajnym trybem przewidzianym w kodeksie postępowania administracyjnego, który stwarza prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Na gruncie regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego można zauważyć, że wznowienie postępowania administracyjnego składa się z dwóch etapów. W pierwszym etapie organ bada przesłanki formalne niezbędne do uruchomienia tego trybu. Zatem kontroluje czy wniosek o wznowienie postępowania pochodzi od osoby mającej czynną legitymację procesową, czy wniosek złożono z zachowaniem terminów określonych w art. 148 i art. 145a § 2 k.p.a. a także, czy wskazano podstawę wznowienia postępowania z zamkniętego katalogu ujętego w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 k.p.a. Jeżeli okaże się, że którakolwiek z wymienionych przesłanek formalnych nie wystąpiła właściwy organ wydaje decyzję odmawiającą wznowienia postępowania administracyjnego (art. 149 § 3 k.p.a.). Organy administracji słusznie podniosły, że instytucja wznowienia postępowania jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji administracyjnych wyrażonej w przepisie art. 16 k.p.a. i zmierza do kontroli czy ostateczna decyzja nie jest dotknięta jedną z wad wskazanych w art.145 k.p.a. Przed merytorycznym rozpoznaniem podstaw wznowienia postępowania, organ zobowiązany jest do zbadania kwestii zachowania terminu do wniesienia podania o wznowienie postepowania - zgodnie z dyspozycją przepisu art. 148 § 1 k.p.a. Uchybienie terminu do wniesienia podania o wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania jest podstawą do wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania – art. 149 § 3 k.p.a. należy jednak podkreślić, że przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu strona może się bronić wnosząc prośbę o przywrócenie terminu – art. 58 § 1 k.p.a. Powyższe wynika również z utrwalonych poglądów doktryny i orzecznictwa NSA , który już w wyroku z dnia 29 stycznia 1986 r. III SA 1263/85 (niepubl.) wyraził takie właśnie stanowisko. Nie ulega jednocześnie wątpliwości, ze termin wskazany w przepisie art. 148 k.p.a. ma zastosowanie wyłącznie do strony, przy czym jest ona zobowiązana do udowodnienia kiedy dowiedziała się o okolicznościach będących podstawą do wznowienia postępowania. Oczywiście organ swobodnie ocenia dowody w tej mierze, podając w uzasadnieniu (jeżeli to konieczne) przyczyny dlaczego dał lub nie dał wiary stronie czy złożonym przez nią dowodom. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy podnieść należy, że poza sporem pozostaje wystąpienie przez skarżącą o wznowienie postępowania w dniu 7 stycznia 2011 r czyli po upływie terminu ustawowego wskazanego w przepisie art.148 § 1 k.p.a., którego bieg może rozpocząć się zanim decyzja kończąca postępowanie w sprawie stanie się ostateczna. W przypadku bowiem stosowania instytucji prawnych mających charakter nadzwyczajny, należy stosować zawężającą a nie rozszerzającą wykładnię przepisów regulujących w tym przypadku dopuszczalność wznowienia postępowania. (por. wyrok WSA w Gliwicach z 24 marca 2010r. sygn. akt II SA/Gl 1195/09 Lex nr 577026) . Dodać przy tym należy, że okoliczności wskazane przez skarżącą w podaniu o wznowienie postępowania znane jej były co najmniej na etapie składania odwołania od decyzji od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., co miało miejsce w dniu 1 września 2010r. Powyższe okoliczności stanu faktycznego pozostają poza sporem, a skarżąca nie zgadzała się jedynie z prawidłowo dokonaną zdaniem sądu oceną prawna wyrażoną przez organy administracji. Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przepisów procedury , gdyż nie znalazły one potwierdzenia w analizowanym przez sąd przebiegu postępowania. Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku –prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270), orzekł jak w sentencji oddalając skargę.