I SA/Wa 2445/13

WyrokWSA w Warszawie2014-02-21

Skład orzekający: Elżbieta Lenart

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osoba, która przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a następnie złożyła wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, może być pozbawiona tego świadczenia z powodu braku bezpośredniego związku czasowego między rezygnacją z zatrudnienia a datą orzeczenia o niepełnosprawności podopiecznego?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że interpretacja organów administracji, zgodnie z którą przesłanka "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza wyłącznie sytuację, w której osoba będąca w stosunku pracy rezygnuje z niego w związku z koniecznością sprawowania opieki, jest wadliwa. Sąd przyjął szeroką wykładnię tego pojęcia, obejmującą również osoby, które nie podejmują zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, zwłaszcza jeśli przed wejściem w życie nowelizacji pobierały świadczenie pielęgnacyjne. Taka interpretacja jest zgodna z celem przepisu, jakim jest rekompensata dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej na rzecz opieki, oraz z zasadą równości wobec prawa.
Stan faktyczny
E. M. złożyła wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że E. M. nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, ponieważ jej ostatni stosunek pracy został rozwiązany w 1997 r., a orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji matki wydano w 1998 r. Skarżąca argumentowała, że od lat sprawuje opiekę nad matką, zmuszona była zrezygnować z pracy, a jej matka jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji. WSA uchylił decyzje organów obu instancji.
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta, stwierdzając jednocześnie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania E. M. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: E. M. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i koniecznością sprawowania opieki nad matką J. B. Po rozpoznaniu tego wniosku Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] odmówił przyznania E. M. specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu organ stwierdził, że matka wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [...] grudnia 1998 r. W dniu [...] lutego 2011 r. strona złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, które otrzymała i obecnie - wobec wygaśnięcia decyzji - ponownie złożyła wniosek. Następnie wskazał, że zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ uznał, że w niniejszej sprawie nie został spełniony podstawowy warunek otrzymania prawa do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, jakim jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - bowiem przed otrzymaniem prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni od czerwca 2009 r. do lutego 2011 r. była zarejestrowana jako poszukująca pracy w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...]. Brak jest zatem faktycznego zrezygnowania z zatrudnienia, a specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, gdyż nie zrezygnowała ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką. E. M. odwołała się od powyższej decyzji podnosząc, że opiekuje się matką od 1996 r. W lipcu 1997 r. musiała zwolnić się z pracy z uwagi na jej stan zdrowia, zaś Komisja Lekarska stwierdziła u jej matki "całkowitą niezdolność do pracy" oraz "niezdolność do samodzielnej egzystencji".Podniosła, że musi opiekować się matką, a nie stać ją na wynajęcie opiekunki. Opisała także schorzenia, na które sama cierpi dodając, że chciałaby, aby jej matka godnie dożyła w domu czas, który jej pozostał, a nie przebywała w domu starców. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i niektórych innych ustaw w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) po art. 16 dodano art. 16a, który stanowi, iż specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji, edukacji. Dodał, że aby otrzymać wnioskowane świadczenie osoba ubiegająca się o nie, winna rezygnować z zatrudnienia oraz wyjaśnił pojęcie "zatrudnienia" określone w art. 3 pkt 22 ww. ustawy. Tymczasem z akt sprawy wynika, iż E. M., przed złożeniem przedmiotowego wniosku o przyznanie zasiłku, nie pracowała a więc nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Wnioskodawczyni zatrudniona była do dnia [...] lipca 1997 r., a stosunek pracy rozwiązany został na mocy porozumienia stron. Natomiast matka skarżącej J. B. uznana została za całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji orzeczeniem wydanym w dniu [...] grudnia 1998 r. - czyli brak jest bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a datą orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Nie zostały zatem spełnione przesłanki wynikające z art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 llistopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W skardze złożonej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Admsintriacyjnego w Warszawie E. M. wniosła o zmianę decyzji organu I instancji z dnia [...] czerwca 2013 r. poprzez ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżaca wskazała, że choroba matki ropzoczęła się w 1985 r., a w 1996 r. stan jej zdrowia znacznie się pogorszył i dlatego Komisji Lekarska uznała matkę za całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji i przyznała jej [...] grupę inwalidzką. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko oraz wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej jako ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie natomiast art. 135 ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Ponadto zgodnie z art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ww. ustawy, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli jedna ze stron złoży taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy – taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. odmawiającą E. M. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego orzeczenia stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Przepis ten został wprowadzony do ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548) i zaczął obowiązywać w porządku prawnym od dnia 1 stycznia 2013 r. Na mocy tego przepisu do systemu świadczeń rodzinnych zostało wprowadzone nowe świadczenie tzw. specjalny zasiłek opiekuńczy, którego przyznanie obwarowane zostało spełnieniem szeregu przesłanek określonych w powołanym przepisie. W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się do niespełnienia przez skarżącą – zdaniem organów odmawiających przyznania jej specjalnego zasiłku opiekuńczego – przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wynikającej z ust. 1 art. 16a tej ustawy. Przepis ten stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organy obu instancji przyjęły, że skarżąca nie podejmowała żadnego zatrudnienia - bowiem ostatni stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem stron z dniem [...] lipca 1997 r., a matka skarżącej została uznana za całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 1998 r. W takim zatem wypadku nie ma bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z pracy skarżącej, a datą orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji jej matki. Nie jest możliwe wypełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na ww. niepełnosprawność, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy. Organy zaakcentowały jednocześnie, że przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego zostały zróżnicowane przez ustawodawcę, gdyż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca uzależnił prawo do tego świadczenia od niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanie tego świadczenia powiązał jedynie z faktem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. W ocenie Sądu prezentowana przez organy w niniejszej sprawie wykładnia art. 16a ust. 1 ww. ustawy nie zasługuje na akceptację. Powołany przepis obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 r., na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), która znowelizowała przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną i która obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadziła specjalny zasiłek opiekuńczy. Zgodzić się trzeba z organami administracji publicznej rozpoznającymi niniejszą sprawę, że w obecnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela jednakże poglądu, że przez rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, należy rozumieć wyłącznie sytuację, w której dana osoba będąc w stosunku pracy, rezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu powyższa interpretacja przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" jest wadliwa w odniesieniu do osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. W ocenie Sądu w odniesieniu do takich osób pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1, należy rozumieć szeroko, mając przede wszystkim na uwadze cel powyższego uregulowania, a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej tym osobom, które podejmując się opieki nad swymi najbliższymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, rezygnują z własnej aktywności zawodowej. Przez pojęcie to należy zatem rozumieć również niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zauważyć trzeba, że ustawodawca nie wprowadził w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymogu, aby rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła bezpośrednio przed złożeniem wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Warunku takiego nie można wyprowadzić z samego wygaśnięcia z mocy prawa decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wydanej na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. Konieczne jest jedynie, aby rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nastąpiła w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przyjęcie innej wykładni przepisu art. 16a ust. 1 w tym zakresie prowadziłoby do faktycznego pozbawienia osób - które zrezygnowały z zatrudnienia i sprawowały opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. oraz nadal sprawują tę opiekę - prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, skarżąca otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Występując zatem z wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w trybie art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - w związku z wygaśnięciem z mocy prawa powyższej decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skarżąca pozostawała osobą niepodejmującą zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W świetle powyższego stwierdzić należy, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji naruszają art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia ich uchylenie. Jak wskazano organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę, błędnie uznały, że wyłącznym warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest pozostawanie przed złożeniem wniosku w zatrudnieniu lub wykonywanie innej pracy zarobkowej. W ocenie Sądu świadczenie to może przysługiwać również osobom, które nie podejmują zatrudnienia i nie wykonują innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jeżeli przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. korzystały ze świadczenia przyznanego w trybie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Za wskazaną przez Sad interpretacją przemawia także to, iż nie sposób jest przyjąć za zgodny z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej fakt, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (gdyż w celu sprawowania tej opieki dokonała ona rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej), natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta – pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia – nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Sąd zdaje sobie sprawę, że kwestia interpretacji powołanego przepisu wywołuje liczne kontrowersje, a sam przepis jest przyczyną powstania istotnego problemu społecznego – który dotyka w pierwszej kolejności rodziny i osoby gorzej sytuowane. Uchylając przedmiotowe decyzje Sąd uwzględnił również, że kwestia ta została zauważona, o czym świadczy m. in. fakt, iż do Trybunału Konstytucyjnego wpłynął wniosek grupy posłów o stwierdzenie niezgodności przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych ustaw z przepisami art. 2 i art. 32 ust. 1 w zw. z art. 69 Konstytucji RP w zakresie nieuzasadnionego pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podmiotów sprawujących opiekę nad osobami, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie osiemnastego roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej po ukończeniu 25 roku życia - czym naruszone zostały zasady demokratycznego państwa prawa, w szczególności zasada sprawiedliwości społecznej, oraz zasada równości wobec prawa i obowiązek zapewnienia osobom niepełnosprawnym pomocy w zabezpieczeniu egzystencji. Wniosek ten jest zarejestrowany pod sygnaturą K 38/13. Problem ten stał się również przedmiotem pytania skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który postanowieniem z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie sygn. akt II SA/Po 1026/13 przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu następujące pytanie prawne: "Czy art. 16 a ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 roku Nr 139 poz. 992 ze zm.), w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z: art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Warto zauważyć, że Sąd ten uznał za konieczne zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego dostrzegając, jak ważna jest sprawa pomocy społecznej dla rodzin opiekujących się osobami niepełnosprawnymi, a w szczególności kwestia specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowiącego – zdaniem Sądu – w pewnym zakresie instytucję stanowiącą kontynuację świadczenia pielęgnacyjnego w kształcie obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. Dodał, że ewentualne uznanie niekonstytucyjności art. 16a ust. 1 spowoduje, iż zasiłek ten przysługiwałby nie tylko osobom - które spełniając pozostałe wymienione w art. 16a ww. ustawy warunki rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki - ale także osobom, które takiej działalności nie podejmują. W dalszej części uzasadnienia Sąd zauważył, iż problem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest niezwykle istotny dla funkcjonowania tysięcy polskich rodzin, w których sprawowana jest opieka nad osobami niepełnosprawnymi, o czym świadczy znaczna liczba skarg wpływająca do sądów administracyjnych a dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego. W wielu wypadkach pozbawienie opiekunów pomocy, na skutek stosowania przepisu, którego konstytucyjność jest kwestionowana, prowadzić może do dramatycznych konsekwencji, których najłagodniejszą będzie obniżenie standardu życia osób dotkniętych ciężkimi chorobami lub kalectwem i w zakresie swojej egzystencji uzależnionych od pomocy innych osób. Zastrzeżenia co do konstytucyjności czy legalności przedmiotowej normy są zatem na tyle istotne, że zachodzi potrzeba ich wyjaśnienia przez Trybunał Konstytucyjny w drodze procedury pytań prawnych. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że z zasady równości, wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji, wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną), powinny być traktowane równo, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Podmioty różniące się mogą być natomiast traktowane odmiennie. Na zakończenie Sąd ten uznał, że bez znaczenia dla określenia podobieństwa obu kategorii podmiotów (spełniających wymagania z art. 17 lub 16a) jest okoliczność, czy zrezygnowały one z zatrudnienia (świadczenia innej pracy zarobkowej) czy nie podjęły takiej pracy. W obu bowiem sytuacjach chodziło o niezwykle istotną dla dalszego życia opiekuna i podopiecznego decyzję - czy opiekun ma pracować zarobkowo, czy też poświęcić się opiece uzyskując pomoc ze strony państwa (w poprzednio obowiązującym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne). Zważył również, iż ustawodawca wprowadzając do ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy - stanowiący dla części rodzin to samo świadczenie, co uprzednio zasiłek pielęgnacyjny - odmiennie potraktował osoby, które z uwagi na ww. kryteria określić należy jako podmioty podobne. Poza tym ustawodawca w uzasadnieniu wprowadzanych zmian nie przedstawił żadnego wyjaśnienia pominięcia wśród podmiotów uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego osób, które nie podjęły zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Zauważyć należy, iż celem wprowadzenia przedmiotowego zasiłku specjalnego jest pomoc tym opiekunom (pośrednio również osobom nad którymi opieka jest sprawowana), którzy świadomie pozbawiają się możliwości zarobkowania i poświęcają się opiece, a w wielu sytuacjach niewątpliwie wyręczają państwo w sprawowaniu tej opieki. Z tego powodu trudno jest racjonalnie uzasadnić odmienne traktowanie osób, które z pracy rezygnują i osób, które pracy tej nie podejmują, w związku z koniecznością sprawowania opieki. Powyższa wątpliwość dotyczy nie tylko kategorii osób, które przed 1 stycznia 2013 r. uzyskiwały pomoc w postaci świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 u.ś.r., ale także tych podmiotów, dopiero w obecnie obowiązującym stanie prawnym starają się lub będą się starać o pomoc państwa w postaci przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Pozbawienie części osób prawa do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego budzi wątpliwości również z punktu widzenia zasady sprawiedliwości społecznej. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny dokonać oceny określonych w art. 16a ust. 1 ustawy przesłanek warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego - mając na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię tego przepisu. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 oraz art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło